დიდი ჭრელი კოდალა

Dendrocopos major

შავ-თეთრ-წითელი საშუალო კოდალა დიდი თეთრი მხრის ლაქით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის რეზიდენტი და მობუდარი.

მთელი წლის რეზიდენტი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

მწერები და თესლი

სტატუსი საქართველოში

მთელი წლის რეზიდენტი

ზომა

22–23 სმ

ჰაბიტატი

ტყე, პარკი, ბაღი

ოჯახი

Picidae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს; ველური ფრინველის დაჭერა არ შეიძლება.

მიმოხილვა

რა არის დიდი ჭრელი კოდალა

დიდი ჭრელი კოდალა (Dendrocopos major) შავ-თეთრ-წითელი კოდალაა ოჯახიდან Picidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R-ად: მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო, ხმის ჩანაწერი და რგოლის მონაცემი. ზრდასრული სახეობის დონეზე დაახლოებით 22–23 სმ-ია. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.

ბოლო განახლება 5 სექტემბერი 2026

გალერეა

დიდი ჭრელი კოდალა ფოტოებში

დიდი ჭრელი კოდალა (Dendrocopos major) — დობრუჯა — Charles J. Sharp — ფოტო: Charles J. Sharp
დობრუჯა · 8 აგვისტო 2022

დიდი ჭრელი კოდალა (Dendrocopos major) — ანაბოდა — P-O Rehnberg — ფოტო: P-O Rehnberg
ანაბოდა · 7 აპრილი 2017

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ დიდი ჭრელი კოდალა

შავ-თეთრი კოდალა დიდი თეთრი მხრის ლაქით და წითელი კუდქვეშათი. ზრდასრულ მამალს კეფაზე წითელი ლაქა აქვს, დედალს — არა. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით მთელი წლის რეზიდენტია. ჩვეულებრივი აბნევა სირიული კოდალაა.

სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 22–23 სმ-ია, ფრთების შლილი 34–39 სმ (BirdID). BTO-ს გაერთიანებული სამეფოს ცოცხალი ფრინველების სერიაში ზრდასრულის საშუალო მასა 78.7 გ-ია. ზურგი შავია დიდი თეთრი მხრის ლაქებით; ფრთები და კუდის გვერდები შავ-თეთრად ზოლიანია. მუცელი თეთრია, კუდქვეშა წითელი. ნისკარტი სწორი და სატეხისებრია. შავი ლოყის ზოლი ნისკარტის ფუძეს, ყელს და კეფას აკავშირებს.
სქესის ნიშანი თავზეა: ზრდასრულ მამალს კეფაზე წითელი ლაქა აქვს, ზრდასრულ დედალს თავი შავია წითელის გარეშე. ახალგაზრდას თხემი წითელია, მხრის ლაქები უფრო ზოლიანი, კუდქვეშა უფრო ვარდისფერი. RSPB მას შავი შაშვის ზომის, უფრო წვრილს უწოდებს. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
სირიული კოდალა (Dendrocopos syriacus) 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოშიც მთელი წლის რეზიდენტია და ველში ყველაზე ახლოს დგას. მას შავი ლოყის ზოლი კეფას არ უკავშირდება, ამიტომ ლოყა თეთრი რჩება. საშუალო ჭრელ კოდალას (Dendrocoptes medius) ზრდასრულსაც წითელი თხემი აქვს და დიდი თეთრი მხრის ლაქა არა აქვს. თეთრზურგა კოდალას (Dendrocopos leucotos) თეთრი ქვედა ზურგი აქვს, არა დიდი მხრის ლაქა. მცირე ჭრელი კოდალა (Dryobates minor) გაცილებით პატარაა და წითელი კუდქვეშა არ აქვს. ამ ატლასში იმ სახეობების ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
მწვანე კოდალა 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოში მთელი წლის რეზიდენტია: უფრო დიდი, ზეთისხილისფერ-მწვანე, წითელი თავქუდით. ამ ატლასში იმ სახეობის გვერდი არის. რუხი კოდალა (Picus canus) ასევე რეზიდენტია: რუხი თავით და მწვანე ზურგით. შავი კოდალა (Dryocopus martius) დიდი და შავია. მაქცია პატარა, შენიღბულ-ყავისფერია და მობუდარი მიგრანტია, არა შავ-თეთრი რეზიდენტი; ამ ატლასში იმ სახეობის გვერდი არის.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოში ტყეში შავ-თეთრი კოდალა დიდი თეთრი მხრით ყველაზე ხშირად ეს სახეობაა.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში, მათ შორის უხეო მაღალ პლატოზე, თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. დასახელებული აღწერები: ჯავახიშვილი, მელიქიშვილი და მეტრეველი (2022) მას დააფიქსირეს ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ტყის აღწერის წერტილების 71.25%-ზე (80 წერტილი) და ფშავ-ხევსურეთის დაცულ ტერიტორიებზე წერტილების 34.62%-ზე (26 წერტილი). ორივე ადგილას ის ყველაზე ხშირი კოდალა იყო. იმ კვლევაში არცერთ კონკრეტულ ტყის კლასს არ უკავშირდებოდა, მაგრამ ღარიბი მცენარეულობის ადგილებს გაურბოდა. ფშავ-ხევსურეთში ტყე ძირითადად მაღალმთისა და სუბალპურია და კოდალებისთვის ნაკლებად ხელსაყრელია; იქაც მაინც ეს სახეობა იყო ყველაზე გავრცელებული კოდალა. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ფოთლოვანი, წიწვოვანი ან შერეული ტყეა, ასევე პარკი და ბაღი ხეებით. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში იღებს ხის ქერქქვეშა მწერებსა და მათ ლარვებს, წიწვის გირჩის თესლს, თხილს და ზამთარში სხვა თესლსაც. RSPB და BTO აღნიშნავენ სხვა ღრუში მობუდარი ფრინველების კვერცხსა და ბარტყსაც; ეს გაზომილი ქართული მენიუ არ არის. ველში ტიპიურია ტანზე მიკრული შავ-თეთრი კოდალა, რომელიც ქერქს ჩაჭრის ან გირჩს „სადარბაზოზე“ ამტვრევს.

ქცევა

დღის აქტიურია და ხშირად ჯერ ისმის, მერე ჩანს. კონტაქტის ხმა მოკლე, მკვეთრი „კიკ“ ან „ჩიკ“-ია. ხეზე დაკვრა (დრამი) მოკლე, სწრაფი რიგია, ხშირად წამზე ნაკლები; გაზაფხულზე ტერიტორიისა და შეწყვილების სიგნალია. ფრენა ტალღოვანია. ფრთხილია და არ აიყვანოთ. ბუდობს ხეში ამოთხრილ ფუღუროში, ჩვეულებრივ ახალში. BTO-ს გაერთიანებული სამეფოს ბუდის ჩანაწერებში ნაყარი ხშირად ოთხიდან ექვსამდე კვერცხია, ინკუბაცია დაახლოებით 14–16 დღე, ბარტყები სოროში დაახლოებით 20–23 დღე; ეს ციფრები არ არის ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარად იღებს. ბორჯომ-ხარაგაულსა და ფშავ-ხევსურეთში 2022 წლის გამოძახების აღწერები 24 აპრილიდან 17 მაისამდე და 25 ივნისიდან 7 ივლისამდე ჩატარდა. რეზიდენტია; ჩამონათვალი მას გავლით მიგრანტად ან მხოლოდ მოზამთრედ არ კოდავს.

კონსერვაცია

BirdLife International Dendrocopos major-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში (მთავრობის დადგენილება №190) არ არის. საქართველოს პოპულაციის ტენდენცია ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. 2022 წლის დაცული ტერიტორიების აღწერა ადგილობრივი სურათია და არა ეროვნული მონიტორინგის სერია. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ. ძველი და მკვდარი ხეების კარგვა სახეობის დონეზე ბიოლოგიურად რელევანტური წნეხია; საქართველოსთვის ადგილობრივი საფრთხის რანგირება აქ არ არის გამოქვეყნებული.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები დიდი ჭრელი კოდალა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად იღებს (YR-R): მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე, ფოტოთი, ხმითა და რგოლის მონაცემით.

ტყეში, პარკსა და ბაღში ხეებით. დასახელებულ აღწერებში დაფიქსირდა ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში (80 ტყის წერტილის 71.25%) და ფშავ-ხევსურეთის დაცულ ტერიტორიებზე (26 წერტილის 34.62%). ორივეგან ყველაზე ხშირი კოდალა იყო. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.

შავ-თეთრი კოდალა დიდი თეთრი მხრის ლაქით და წითელი კუდქვეშათი. მამალს კეფაზე წითელი ლაქა აქვს, დედალს — არა. ახალგაზრდას თხემი წითელია. სირიულ კოდალას შავი ლოყის ზოლი კეფას არ უკავშირდება.

სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 22–23 სმ-ია, ფრთების შლილი 34–39 სმ. BTO მასას საშუალოდ 78.7 გ-ს უთითებს გაერთიანებულ სამეფოში. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ძირითადად ხის მწერებსა და ლარვებს, ზამთარში თესლსა და გირჩსაც. კვება საქართველოში ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.

მთელი წელი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. იქ გავლით მიგრანტად ან მხოლოდ მოზამთრედ არ არის მიჩნეული.

კი. 2024 წლის ჩამონათვალის YR-R მობუდარ რეზიდენტს ნიშნავს. 2022 წლის დაცული ტერიტორიების აღწერაში გამოძახება აპრილის ბოლოდან ივლისის დასაწყისამდე დაფიქსირდა.

უვნებელია. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები