შინაარსზე გადასვლა
ReptilesReptiles
მწერები2 წთ კითხვა5 ნახვა

ვაშლოვანში პარაზიტული კრაზანების ორი ახალი სახეობა აღწერეს

ქართველმა ენტომოლოგებმა ვაშლოვანში ენცირტიდების 43 სახეობა აღრიცხეს. ორი მათგანი, Anagyrus kvesitadzei და Anagyrus maro, მეცნიერებისთვის ახალია, შვიდი კი საქართველოში პირველად იპოვეს.

ალაზანი და თიხის ბორცვები მიჯნისყურთან, ვაშლოვანის ეროვნული პარკი, 2018 წლის აპრილი. Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
ალაზანი და თიხის ბორცვები მიჯნისყურთან, ვაშლოვანის ეროვნული პარკი, 2018 წლის აპრილი. Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. ფოტო: Anri137 · Wikimedia Commons · მიჯნისყური, ვაშლოვანის ეროვნული პარკი · 29 აპრილი 2018

2026 წლის 11 მარტს ჟურნალ Zootaxa-ში ვაშლოვანის ენცირტიდების კვლევა გამოქვეყნდა. ენცირტიდები პაწაწინა კრაზანებია, რომლებიც სხვა მწერების სხეულში ვითარდებიან. სტატიის ავტორები, გიორგი ჯაფოშვილი და მერი სალაყაია, ორ ახალ სახეობას აღწერენ და საქართველოს ენცირტიდების სიას 252 სახეობამდე ზრდიან.

რა აღწერეს?

სტატია 2026 წლის 11 მარტს გამოქვეყნდა ჟურნალ Zootaxa-ში (ტომი 5768, ნომერი 3). ავტორები არიან გიორგი ჯაფოშვილი, თელავის უხერხემლოთა კვლევის ცენტრიდან, და მერი სალაყაია, საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის ენტომოლოგიის ინსტიტუტიდან. ვაშლოვანში მათ ენცირტიდების (Encyrtidae) 25 გვარის 43 სახეობა აღრიცხეს.

ორი სახეობა მეცნიერებისთვის ახალია: Anagyrus kvesitadzei და Anagyrus maro. ორივე ჯაფოშვილმა აღწერა და ორივე Anagyrus-ის გვარს ეკუთვნის. გარდა ამისა, გვარი Monstranusia და ცხრა სახეობა კავკასიაში პირველად აღინიშნა, შვიდი სახეობა კი საქართველოში. ამ კვლევის შემდეგ საქართველოდან ცნობილი ენცირტიდების რიცხვი 252-ს აღწევს.

Anagyrus fusciventris, იგივე გვარის სხვა სახეობა, ახალი ზელანდია, 2019 წლის თებერვალი. ვაშლოვანის ახალი სახეობები არ არის. iNaturalist, CC BY-SA 4.0.
Anagyrus fusciventris, იგივე გვარის სხვა სახეობა, ახალი ზელანდია, 2019 წლის თებერვალი. ვაშლოვანის ახალი სახეობები არ არის. iNaturalist, CC BY-SA 4.0. ფოტო: Robert Briggs · iNaturalist · კატიკატი, ახალი ზელანდია · 19 თებერვალი 2019

ვინ არიან ენცირტიდები?

ენცირტიდები ქალციდური კრაზანების ოჯახია. ისინი პარაზიტოიდები არიან: მდედრი კვერცხს სხვა მწერში დებს, მატლი მასპინძლის სხეულში იზრდება და საბოლოოდ კლავს მას. სათაურში „პარაზიტული კრაზანები“ ამიტომ წერია, თუმცა ეს არ არის ის კრაზანები, რომლებიც ბუდეს იშენებენ და კბენენ.

Anagyrus orbitalis ფოთოლზე, ვალენსიის რეგიონი, ესპანეთი, 2021 წლის სექტემბერი. iNaturalist, CC BY 4.0.
Anagyrus orbitalis ფოთოლზე, ვალენსიის რეგიონი, ესპანეთი, 2021 წლის სექტემბერი. iNaturalist, CC BY 4.0. ფოტო: Katja Schulz · iNaturalist · ვალენსიის რეგიონი, ესპანეთი · 9 სექტემბერი 2021

Anagyrus-ის სახეობები ძირითადად ფქვილისებრი ჭიების პარაზიტოიდები არიან. ერთ-ერთ მათგანს, Anagyrus pseudococci-ს, ლაბორატორიებში ამრავლებენ და ვაზისა და ციტრუსის ფქვილისებრი ჭიების წინააღმდეგ იყენებენ. ის მასპინძელში ერთ კვერცხს დებს, მატლი კი შიგნით ვითარდება. ვაშლოვანის ორი ახალი სახეობა რომელ მწერებზე ვითარდება, სტატიის რეზიუმე არ ამბობს.

სად და როგორ შეაგროვეს?

ვაშლოვანი საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მშრალი კუთხეა: აქ თიხის ბედლენდები, ნახევრადუდაბნო და ნათელი ტყეა. სტატიის საკვანძო სიტყვებში დასახელებულია მიჯნისყური და დათვის ხევი, ნახევრადუდაბნოს ჰაბიტატი და მალეზის ხაფანგი. რეზიუმეში ამ ადგილების და შეგროვების თარიღების დეტალები არ არის.

თიხის ბედლენდები უსახელოს სანახავი წერტილიდან, ვაშლოვანის ეროვნული პარკი, 2023 წლის ოქტომბერი. Wikimedia Commons, CC BY 4.0.
თიხის ბედლენდები უსახელოს სანახავი წერტილიდან, ვაშლოვანის ეროვნული პარკი, 2023 წლის ოქტომბერი. Wikimedia Commons, CC BY 4.0. ფოტო: Jelger Groeneveld · Wikimedia Commons · უსახელო, ვაშლოვანის ეროვნული პარკი · 3 ოქტომბერი 2023

მალეზის ხაფანგი კარვის მსგავსი ბადეა, რომელიც მფრინავ მწერებს ზემოთ, შემკრებ ქილაში მიმართავს. ასეთი ხაფანგი დღე და ღამე მუშაობს, ამიტომ პაწაწინა კრაზანებსაც იჭერს, რომლებსაც თვალით ვერავინ შეამჩნევდა. ასეთი ნიმუშების დახარისხებას დიდი დრო სჭირდება, რადგან ერთ ქილაში ათასობით სხვადასხვა მწერი შეიძლება მოხვდეს.

Dicarnosis erythrocephala, ენცირტიდების სხვა გვარის წარმომადგენელი, არიზონა, აშშ, 2021 წლის აპრილი. iNaturalist, CC BY 4.0.
Dicarnosis erythrocephala, ენცირტიდების სხვა გვარის წარმომადგენელი, არიზონა, აშშ, 2021 წლის აპრილი. iNaturalist, CC BY 4.0. ფოტო: Jake Nitta · iNaturalist · გლენდეილი, არიზონა, აშშ · 29 აპრილი 2021

რა რჩება უცნობი?

სტატიის სრული ტექსტი ფასიანია, ამიტომ ეს სიახლე მხოლოდ რეზიუმეს ეყრდნობა. უცნობია, რას ნიშნავს ახალი სახეობების სახელები, სად იპოვეს ზუსტად ტიპური ნიმუშები და რით განსხვავდებიან ისინი სხვა Anagyrus-ებისგან. ფოტოებზე ახალი სახეობები არ არის: ორი მათგანი იგივე გვარის სხვა სახეობებია, ერთი კი სხვა გვარის ენცირტიდი.

ვაშლოვანის ნათელი ტყე და ტრიალი მინდორი თიხის ქედის ძირში, 2019 წლის მაისი. Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
ვაშლოვანის ნათელი ტყე და ტრიალი მინდორი თიხის ქედის ძირში, 2019 წლის მაისი. Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. ფოტო: Anri137 · Wikimedia Commons · ვაშლოვანის ეროვნული პარკი · 11 მაისი 2019

ვაშლოვანიდან ახალი სახეობები ბოლო დროს არაერთხელ აღწერეს: ცოტა ხნის წინ ობობების სამი ახალი სახეობა დაემატა. პატარა მწერების კვლევა აქ ჯერ კიდევ ბევრ ახალს იძლევა. საქართველოს მწერები მწერების ჰაბზეა, ვაშლოვანის რეგიონის ცხოველები კი კახეთის ფაუნაში.

გააგრძელეთ კითხვა

დაკავშირებული სიახლეები

ყველა სიახლე