ვაშლოვნისა და ჩაჭუნას ობობები: მეცნიერებმა სამი ახალი სახეობა აღწერეს

ნაშრომის ავტორები არიან არმენ სეროპიანი (Armen Seropian), ნატალია ბულბულაშვილი, გიორგი მახარაძე, ალექსანდრე ზუკაკიშვილი და ლაშა-გიორგი ჯაფარიძე. ისინი ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიისა და ეკოლოგიის ინსტიტუტებთან და საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტთან არიან დაკავშირებული. სტატია Zootaxa-ს 5814-ე ტომში, 43–67 გვერდებზე დაიბეჭდა.

ობობები ორი გზით შეგროვდა. ნაწილი სხვადასხვა ადგილას მოკლე გასვლებზე აიღეს, ნაწილი კი ვაშლოვნის ეროვნულ პარკსა და ჩაჭუნას აღკვეთილში მოგზაურობისას. სულ 22 სახეობა განისაზღვრა. ნაშრომს ახლავს სადიაგნოზო ნახატები, ფიქსირებული ეგზემპლარების ფოტოები და შეგროვების დეტალური მონაცემები.

ეს სერიის მეორე ნაწილია. პირველი 2024 წელს ჟურნალ Caucasiana-ში გამოქვეყნდა: იმ ნაშრომში 24 სახეობა იყო, მათ შორის ორი მეცნიერებისთვის ახალი. ასე რომ, ამ ორ სტატიაში ჯამში ხუთი ახალი სახეობა აღიწერა.

ვაშლოვანი და ჩაჭუნა კახეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტშია. ეს საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე მშრალი კუთხეა: თიხიანი ბორცვები, ხევები და დაბალი ბუჩქნარი. პირველი ნაწილის ფოტოებზე ჩანს ორი მთავარი ადგილი: ოსიასხეობა ჩაჭუნაში და მიჯნისკური ვაშლოვანში.

ოსიასხეობაში მკვლევრებმა ტალახიანი, თიხიანი ბორცვების მიკროჰაბიტატიც შეისწავლეს. მიჯნისკური კი ახალი სახეობებიდან ერთ-ერთის, Leptopilos longiembolus-ის, ტიპური ადგილსამყოფელია.

Harpactea digitata Dysderidae-ს ოჯახის ობობაა. ის მამრით აღიწერა, რომელიც დედოფლისწყაროში შეგროვდა. World Spider Catalog-ის მიხედვით, სახეობა ჯერ მხოლოდ საქართველოდანაა ცნობილი.

Leptopilos longiembolus Gnaphosidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. ისიც მამრით აღიწერა, ვაშლოვნის ეროვნული პარკის მიჯნისკურიდან. სახეობის სახელი ლათინურად „გრძელ ემბოლუსს“ ნიშნავს. ემბოლუსი მამრის პალპის ნაწილია, ერთ-ერთი მთავარი ნიშანი, რომლითაც ობობის სახეობებს არჩევენ.

ორივე სახეობის ჰოლოტიპი თბილისში, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიის ინსტიტუტშია დაცული. ჰოლოტიპი ის ერთი ეგზემპლარია, რომელზეც სახეობის სახელია მიბმული. ამიტომ ამ ორი სახეობის საცნობარო მასალა საქართველოში ინახება.

Palpimanus obscurus Palpimanidae-ს ოჯახის ობობაა და ერთადერთია ახალ სახეობებს შორის, რომელიც საქართველოს გარეთაც გვხვდება. ის ცნობილია საქართველოდან, აზერბაიჯანიდან და ირანიდან. სახეობა მამრითა და მდედრით აღიწერა.

ამ ობობას მეცნიერები ადრეც ხვდებოდნენ, უბრალოდ სხვა სახელით. აზერბაიჯანული მასალა 2003 წელს Palpimanus sogdianus-ად გამოქვეყნდა, ახალმა ნაშრომმა კი ეს განსაზღვრა შეცდომად მიიჩნია. საქართველოში ნაპოვნი ეგზემპლარები 2023 წელს სახეობამდე განუსაზღვრელი Palpimanus sp.-ის სახელით იყო გამოქვეყნებული.

ახლა ორივე მასალას ერთი სახელი აქვს. ჰოლოტიპი მამრი და ორი პარატიპი მდედრი ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიის ინსტიტუტში ინახება.

ნაშრომმა საქართველოსთვის პირველად დაადასტურა სამი უკვე ცნობილი სახეობა. Bogdocosa kronebergi მგელა ობობაა (Lycosidae). World Spider Catalog-ის მიხედვით, ის კავკასიიდან, ირანიდან, ყაზახეთიდან, შუა აზიიდან და ჩინეთიდანაა ცნობილი.

Marinarozelotes adriaticus Gnaphosidae-ს ოჯახის ობობაა, რომელიც იტალიიდან ჩინეთამდე ფართო არეალზე გვხვდება. Pseudicius palaestinensis კი მხტუნავი ობობაა (Salticidae). სამივე სახეობა ნაშრომის ავტორებმა საქართველოში პირველად აღრიცხეს.

Synema inexpectatum კრაბისებრი ობობაა (Thomisidae), რომელიც იმავე ავტორებმა 2024 წელს, სერიის პირველ ნაწილში აღწერეს. მაშინ სახეობა მხოლოდ ერთი მამრით იყო ცნობილი, ჩაჭუნას აღკვეთილის ოსიასხეობიდან. პირველ სტატიაში სახელი Synema inexpectata-დ ეწერა, ახლა კი inexpectatum-დ იწერება.

ახალ ნაშრომში აღწერილი მდედრი რამდენიმე მამრთან ერთად შეგროვდა. ამავე სტატიაში სახეობა პირველად დაფიქსირდა ქვემო ქართლში. ასე რომ, ორ წელიწადში ცნობილი გახდა სახეობის ორივე სქესი და კახეთის გარდა კიდევ ერთი რეგიონი.

ვაშლოვანი ბევრს გველებით, ფრინველებითა და პეიზაჟით ახსენდება. ეს ორი ნაშრომი აჩვენებს, რომ იმავე მშრალ ბორცვებზე ობობების აღუწერელი სახეობებიც ცხოვრობს. ხუთი ახალი სახეობა ორ სტატიაში იმას ნიშნავს, რომ საქართველოს ობობების ფაუნა ჯერ ბოლომდე შესწავლილი არ არის.

ამბავი იმითაცაა საინტერესო, რომ კვლევა სრულად ქართულია: საქართველოში შეგროვებული მასალა, ქართველი ავტორები და თბილისში დაცული ჰოლოტიპები. Palpimanus obscurus-ის შემთხვევა კი აჩვენებს, რომ ახალი სახეობა ზოგჯერ უკვე გამოქვეყნებულ ეგზემპლარებშიც იმალება. ამიტომ მუზეუმებში დაცული ძველი მასალა ახლაც ბევრს გვასწავლის.