შინაარსზე გადასვლა
ReptilesReptiles
მწერები3 წთ კითხვა

ლაგოდეხში ბუზების 10 ახალი სახეობა აღწერეს: 111 სახეობა საქართველოსთვის ახალია

ლაგოდეხის ნაკრძალში ორფრთიანების 140 სახეობა აღრიცხეს. 111 მათგანი საქართველოში პირველად იპოვეს, ათი კი მეცნიერებისთვის სრულიად ახალია.

წიფლნარი ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიაზე, 2023 წლის აგვისტო. Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
წიფლნარი ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიაზე, 2023 წლის აგვისტო. Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. ფოტო: Alexey Komarov · Wikimedia Commons · ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები · 13 აგვისტო 2023

2026 წლის 15 აპრილს ჟურნალ Zootaxa-ში ლაგოდეხის ნაკრძალის ორფრთიანი მწერების, ანუ ბუზებისა და მათი ნათესავების, კვლევა გამოქვეყნდა. რვა ავტორს შორის არის ქართველი ენტომოლოგი გიორგი ჯაფოშვილი. ნაშრომი 16 ოჯახს მოიცავს და ათ ახალ სახეობას აღწერს.

რა იპოვეს?

სტატია 2026 წლის 15 აპრილს გამოქვეყნდა ჟურნალ Zootaxa-ში (ტომი 5793, ნომერი 1). ის ლაგოდეხის ნაკრძალში შეგროვებულ ორფრთიანებს (Diptera) ეძღვნება. ასე ჰქვია მწერების რიგს, რომელსაც ბუზები, კოღოები და მათი ნათესავები ეკუთვნის.

ავტორებმა 16 ოჯახის 62 გვარი და 140 სახეობა აღრიცხეს. შვიდი ოჯახი საქართველოში აქამდე არ იყო აღნიშნული, 62 გვარიდან 54 ქვეყნისთვის ახალია, 140 სახეობიდან 111 კი საქართველოში პირველად იპოვეს. ათი სახეობა მეცნიერებისთვის საერთოდ ახალია და ამ სტატიაში პირველად აღწერეს.

ათი ახალი სახეობა

ყველაზე მრავალფეროვანი ორი ოჯახი აღმოჩნდა: სფეროცერიდები (Sphaeroceridae), 39 სახეობით, და აგრომიზიდები (Agromyzidae), 27 სახეობით. ათივე ახალი სახეობა ამ ორ ოჯახს ეკუთვნის. ქართული სახელი არცერთს არ აქვს, ამიტომ მათ ლათინური სახელებით ვასახელებთ.

შვიდი ახალი აგრომიზიდა ოუენ ლონსდეილმა აღწერა: Liriomyza priapus, Phytomyza alata, Phytomyza affinoides, Phytomyza orphne, Phytomyza pilosinomia, Phytomyza skia და Phytomyza villosus. სამი ახალი სფეროცერიდა დევიდ ბრაისმა აღწერა: Copromyza pileus, Gonioneura lagodekhiensis და Terrilimosina irwini. ერთ-ერთის სახელი პირდაპირ ლაგოდეხს მოიხსენიებს.

Copromyza equina, იგივე გვარის სხვა სახეობა, ვაშინგტონი, აშშ, 2019 წლის აპრილი. ლაგოდეხის ახალი სახეობა არ არის. iNaturalist, CC BY 4.0.
Copromyza equina, იგივე გვარის სხვა სახეობა, ვაშინგტონი, აშშ, 2019 წლის აპრილი. ლაგოდეხის ახალი სახეობა არ არის. iNaturalist, CC BY 4.0. ფოტო: Katja Schulz · iNaturalist · ვაშინგტონი, აშშ · 6 აპრილი 2019

ვინ არიან ეს ბუზები?

სფეროცერიდებს ინგლისურად „მცირე ნაკელის ბუზებს“ ეძახიან. ისინი პატარა ბუზებია, რომლებიც ნაკელზე, ლპობად მცენარეულ ნარჩენებსა და ტყის საფენში ცხოვრობენ. ასეთ ბუზებს თითქმის ვერავინ ამჩნევს, თუმცა ბევრია და ორგანული ნარჩენების დაშლაში მონაწილეობენ.

აგრომიზიდების მატლები ფოთლის შიგნით ცხოვრობენ: ფოთლის ორ ზედაპირს შორის ქსოვილს ჭამენ და უკან ღია ფერის გვირაბს ტოვებენ. ხშირად ბუზს კი არა, სწორედ ამ კვალს ამჩნევენ. ბევრი სახეობა მხოლოდ ერთ მცენარეზე ან ახლო მონათესავე მცენარეებზე ვითარდება.

Liriomyza violivora-ს მატლის გვირაბი იის ფოთოლში, მერილენდი, აშშ, 2020 წლის ივლისი. ლაგოდეხის ახალი სახეობა არ არის. iNaturalist, CC BY 4.0.
Liriomyza violivora-ს მატლის გვირაბი იის ფოთოლში, მერილენდი, აშშ, 2020 წლის ივლისი. ლაგოდეხის ახალი სახეობა არ არის. iNaturalist, CC BY 4.0. ფოტო: Katja Schulz · iNaturalist · მერილენდი, აშშ · 18 ივლისი 2020

ვინ ჩაატარა კვლევა და რა რჩება უცნობი?

სტატიის რვა ავტორი დიდი ბრიტანეთის, კანადის, სლოვაკეთის, ნიდერლანდების, გერმანიისა და საქართველოს დაწესებულებებს წარმოადგენს. ქართველი თანაავტორი გიორგი ჯაფოშვილი საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის ენტომოლოგიის ინსტიტუტსა და თელავის უხერხემლოთა კვლევის ცენტრს წარმოადგენს. ის მარტში გამოქვეყნებული ვაშლოვანის ენცირტიდების კვლევის ავტორიცაა.

სტატიის სრული ტექსტი ფასიანია, ამიტომ ეს სიახლე მხოლოდ რეზიუმეს ეყრდნობა. უცნობია, როდის და როგორ შეაგროვეს ნიმუშები, რომელ მცენარეებზე ვითარდებიან ახალი აგრომიზიდები და რას ნიშნავს მათი სახელები. ფოტოებზე ახალი სახეობები არ არის: ორივე იმავე გვარების სხვა სახეობებია, გადაღებული აშშ-ში.

ლაგოდეხი საქართველოს უძველესი დაცული ტერიტორიაა და IUCN-ის „მწვანე სიის“ კანდიდატია. ეს კვლევა კი აჩვენებს, რამდენი პატარა მწერი რჩება აქ ჯერ კიდევ აღუწერელი. ახლახან თბილისის ობობებზე და Hepialus-ის პირველ ჩანაწერზე დავწერეთ. საქართველოს მწერები მწერების განყოფილებაშია, რეგიონის ცხოველები კი კახეთის ფაუნაში.

გააგრძელეთ კითხვა

დაკავშირებული სიახლეები

ყველა სიახლე