შინაარსზე გადასვლა
ReptilesReptiles
მწერები2 წთ კითხვა2 ნახვა

Hepialus გვარი პირველად დაფიქსირდა საქართველოსა და სამხრეთ კავკასიაში

საქართველოს ეროვნული მუზეუმის კოლექციაში Hepialus humuli-ის სამი ეგზემპლარი აღმოჩნდა, რომლებიც ხევსურეთში, მარტვილსა და ბახმაროში 1961–1970 წლებში შეაგროვეს. ეს გვარის პირველი ჩანაწერია როგორც საქართველოში, ისე მთელ სამხრეთ კავკასიაში.

Hepialus humuli-ის მდედრი ხავსზე, უაითჰევენი, ინგლისი, 2018 წლის ივნისი. iNaturalist, CC BY 4.0.
Hepialus humuli-ის მდედრი ხავსზე, უაითჰევენი, ინგლისი, 2018 წლის ივნისი. iNaturalist, CC BY 4.0. ფოტო: Nigel Voaden · iNaturalist · უაითჰევენი, ინგლისი · 15 ივნისი 2018

ზოგჯერ ახალი აღმოჩენა მუზეუმის თაროზე დევს. Caucasiana-ში 2026 წლის 3 აპრილს გამოქვეყნებულ ნაშრომში ლაშა-გიორგი ჯაფარიძემ, გიორგი მახარაძემ, ვალერი პეტროვმა და ჯონ გრეჰანმა სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმის პეპლების კოლექციაში Hepialus humuli-ის ორი მამრი და ერთი მდედრი იპოვეს. ისინი 60 წელზე მეტი ხნის წინ შეაგროვეს, მაგრამ აქამდე არავის აღურიცხავს.

სამი პეპელა მუზეუმის კოლექციიდან

სამივე ეგზემპლარი ერთმა ადამიანმა, ე. დიდმანიძემ შეაგროვა. მდედრი 1961 წლის 18 ივლისს გურიაში, ბახმაროში დაიჭირა, ერთი მამრი 1962 წლის 4 ივლისს მარტვილში (სამეგრელო-ზემო სვანეთი), მეორე კი 1970 წლის 12 ივლისს ხევსურეთში (მცხეთა-მთიანეთი), ზღვის დონიდან 1 800 მეტრზე. პეპლები სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში ინახებოდა და გვარი მხოლოდ კოლექციის ახლახან გადახედვისას გაარკვიეს.

Hepialus humuli-ის საქართველოს ეგზემპლარები: მამრი მარტვილიდან (1), მამრი ხევსურეთიდან (2) და მდედრი ბახმაროდან (3); მასშტაბი 10 მმ. Caucasiana, CC BY 4.0.
Hepialus humuli-ის საქართველოს ეგზემპლარები: მამრი მარტვილიდან (1), მამრი ხევსურეთიდან (2) და მდედრი ბახმაროდან (3); მასშტაბი 10 მმ. Caucasiana, CC BY 4.0. ფოტო: Japaridze et al. 2026 · doi.org · Georgia

ავტორების თქმით, ეს ნიშნავს, რომ Hepialus humuli საქართველოში სულ მცირე 64 წელია ბინადრობს. იშვიათად კი იმიტომ იჭერენ, რომ ბინდისას დაფრინავს და შორეულ მთიან ადგილებში ცხოვრობს. ფოტოებზე კარგად ჩანს, რომ ორივე სქესი ერთმანეთს არ ჰგავს: მამრები თეთრია, მდედრი კი მოყვითალოა, ფრთებზე ნარინჯისფერი ზოლებით.

რა პეპელაა Hepialus humuli?

ის Hepialidae-ს ოჯახს ეკუთვნის, რომელსაც ინგლისურად ghost moths, ანუ „მოჩვენება პეპლებს“ უწოდებენ. ეს პრიმიტიულ პეპლებს შორის ყველაზე მრავალფეროვანი ოჯახია, 725 აღწერილი სახეობით. მათი მატლების უმეტესობა მიწაში ცხოვრობს და მცენარის ფესვებით იკვებება, ზოგი კი ხის ღეროებსა და ტოტებს ღრღნის.

Hepialus humuli-ის თეთრი მამრი, უელსი, 2026 წლის აგვისტო. iNaturalist, CC BY 4.0.
Hepialus humuli-ის თეთრი მამრი, უელსი, 2026 წლის აგვისტო. iNaturalist, CC BY 4.0. ფოტო: Kieran Roy Powell · iNaturalist · უელსი, დიდი ბრიტანეთი · 12 აგვისტო 2026

Hepialus humuli ევროპაში ფართოდაა გავრცელებული და აღმოსავლეთით ცენტრალურ ციმბირამდე აღწევს. სამხრეთით აქამდე პირენეებამდე, ალპებამდე, ბალკანეთამდე და შავი ზღვის ჩრდილოეთ სანაპირომდე იყო ცნობილი. 2017 წელს ჩრდილოეთ ოსეთიდან გამოჩნდა ჩანაწერი, ამიტომ ავტორები ჩრდილოეთ საქართველოში მის პოვნას მოელოდნენ. ახლა ჩნდება კითხვა, ხომ არ გვხვდება ის უფრო სამხრეთით, ცენტრალურ აზიაშიც, მაგალითად ყაზახეთში.

საქართველოს სხვა „მოჩვენება პეპლები“

აქამდე საქართველოში ამ ოჯახის ოთხი სახეობა იყო ცნობილი. Zenophassus schamyl ყველაზე კარგად შესწავლილია, რადგან ვაზის მავნებელია. Triodia laetus და Triodia mlokossevitschi რეგიონის ენდემური ან რელიქტური სახეობებია, რომელთა ბიოლოგია ცუდადაა ცნობილი, მეორის სტატუსი კი გაურკვეველია, რადგან მისი ტიპური ეგზემპლარი თანამედროვე მეთოდებით ჯერ არ შეუსწავლიათ. მეოთხე, Korscheltellus lupulinus, ევროპაში ფართოდ გავრცელებული სახეობაა, მისი გვარის სამხრეთ საზღვარი კი საქართველოზე გადის.

ბახმარო, გურია, 2011 წლის სექტემბერი. აქ 1961 წლის ივლისში Hepialus humuli-ის მდედრი შეაგროვეს. Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
ბახმარო, გურია, 2011 წლის სექტემბერი. აქ 1961 წლის ივლისში Hepialus humuli-ის მდედრი შეაგროვეს. Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. ფოტო: M. · Wikimedia Commons · ბახმარო, გურია · 19 სექტემბერი 2011

ავტორების თქმით, კავკასიის „მოჩვენება პეპლებს“ მეცნიერები დიდხანს ნაკლებ ყურადღებას აქცევდნენ. ევრაზიის ჩრდილოეთ ნაწილის სხვა გვარები, მაგალითად Gazoryctra, Pharmacis და Phymatopus, აქამდე მხოლოდ კავკასიონის ჩრდილოეთით იყო ცნობილი, ამიტომ საქართველო ამ ოჯახისთვის მნიშვნელოვანი საზღვარია. სხვა მწერები მწერების განყოფილებაშია.

გააგრძელეთ კითხვა

დაკავშირებული სიახლეები

ყველა სიახლე