შინაარსზე გადასვლა
ReptilesReptiles
ობობები3 წთ კითხვა1 ნახვა

თბილისში ობობის 371 სახეობაა: სამი ახალი ჩანაწერი, ერთი კავკასიაში პირველი

2000-იანი წლების დასაწყისში თბილისსა და შემოგარენში ობობის 252 სახეობა იყო ცნობილი, ახლა 371-ია. ილიაუნის მკვლევრებმა საქართველოში პირველად აღრიცხეს Tolokonniella stigmatisata და Scotargus pilosus, Drassodes serratichelis კი მთელ კავკასიაში პირველად იპოვეს.

თბილისი სამხრეთის ფერდობებიდან: მშრალი ბორცვები და ქალაქის ახალი უბნები, 2022 წლის სექტემბერი. Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
თბილისი სამხრეთის ფერდობებიდან: მშრალი ბორცვები და ქალაქის ახალი უბნები, 2022 წლის სექტემბერი. Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. ფოტო: Alexey Komarov · Wikimedia Commons · თბილისი · 24 სექტემბერი 2022

ქალაქი იზრდება, მასში ნაპოვნი ობობების სია კი არ მცირდება. 2026 წლის 7 მაისს Caucasiana-ში გამოქვეყნებულ ნაშრომში ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევრებმა, არმენ სეროფიანმა, ნატალია ბულბულაშვილმა და ვანო ეგიდუნაშვილმა, თბილისის ობობების სიას სამი სახეობა დაუმატეს. სამივე საქართველოსთვის ახალია, ერთი კი კავკასიაშიც აქამდე არავის უნახავს.

252-დან 371-მდე

თბილისის ობობები პირველად სისტემურად 2000-იანი წლების დასაწყისში აღწერეს: ქალაქსა და მის შემოგარენში მაშინ 252 სახეობა დაითვალეს. მას შემდეგ თბილისი სწრაფად გაიზარდა. ბოლო ორ ათწლეულში აშენებული ტერიტორიის წილი დაახლოებით 15%-ით მოიმატა, ქალაქი კი ყოფილ ველებსა და სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე გაიშალა.

ობობების სია მაინც გაიზარდა. ახალი კვლევებით 119 სახეობა დაემატა: 63 საქართველოში პირველად აღირიცხა, 22 მთელ კავკასიაში, სამი კი მეცნიერებისთვის სრულიად ახალი აღმოჩნდა. ავტორების თქმით, ეს ქალაქის დამსახურება არ არის. მიზეზი უფრო მეტი ძებნა, უკეთესი სარკვევები და აქამდე შეუსწავლელი ჰაბიტატებია. ისინი აფრთხილებენ, რომ სახეობების რიცხვი მარტო ვერ აჩვენებს, ქრებიან თუ არა ქალაქში ის ობობები, რომლებიც კონკრეტულ ჰაბიტატზე არიან დამოკიდებული, რადგან მათ ადგილს ადამიანის გვერდით მცხოვრები სახეობები იკავებენ.

კავკასიაში პირველი: ობობა დიღმის მასივის ბინაში

Drassodes serratichelis გნაფოზიდების (Gnaphosidae) ოჯახს ეკუთვნის. მისი ერთადერთი მამრი 2023 წლის 16 ივნისს დიღმის მასივში, საცხოვრებელ ბინაში იპოვეს. სახეობა ბალეარის კუნძულებიდან კალმიკიამდე გვხვდება და აშშ-შიც შეიყვანეს, კავკასიაში კი აქამდე არავის უნახავს.

Drassodes serratichelis-ის მამრის მარცხენა პედიპალპი ქვემოდან (1) და გვერდიდან (2); VTA წვივის პატარა წანაზარდია. Caucasiana, CC BY 4.0.
Drassodes serratichelis-ის მამრის მარცხენა პედიპალპი ქვემოდან (1) და გვერდიდან (2); VTA წვივის პატარა წანაზარდია. Caucasiana, CC BY 4.0. ფოტო: Seropian et al. 2026 · doi.org

ობობის სახეობას ხშირად მხოლოდ სასქესო ორგანოების აგებულებით არჩევენ, ამიტომ ავტორებმა მამრის პედიპალპი მიკროსკოპით დეტალურად დახატეს. თბილისურ ეგზემპლარს წვივზე პატარა წანაზარდი აქვს, რომელიც ამ სახეობის აღწერაში არ არის. ავტორები მას სახეობის შიგნით ცვალებადობად თვლიან.

ორი ახალი სახეობა დიღმის ველებიდან

Tolokonniella stigmatisata პატარა ობობაა, რომლის გვარი და ოჯახი, Lathyidae, მხოლოდ 2025 წელს გამოყვეს დიქტინიდებიდან. მამრი 2023 წლის 4 მაისს დიღმის სოფელთან, ველზე, ქვის ქვეშ იპოვეს, ზღვის დონიდან 722 მეტრზე. სახეობა პორტუგალიიდან მდინარე ურალამდე ვრცელდება, კავკასიაში კი აქამდე ჩრდილოეთ ოსეთიდან, კრასნოდარის მხარიდან და აზერბაიჯანიდან იყო ცნობილი.

Tolokonniella stigmatisata ქვაზე, ლაკვილის პროვინცია, იტალია, 2021 წლის თებერვალი. iNaturalist, CC BY-SA 4.0.
Tolokonniella stigmatisata ქვაზე, ლაკვილის პროვინცია, იტალია, 2021 წლის თებერვალი. iNaturalist, CC BY-SA 4.0. ფოტო: Emanuele Santarelli · iNaturalist · ლაკვილის პროვინცია, იტალია · 3 თებერვალი 2021

Scotargus pilosus ნარინჯისფერი, საშუალო ზომის ობობაა ლინიფიიდების (Linyphiidae) ოჯახიდან. მისი გვარი, როგორც წესი, მღვიმეებსა და ბნელ ნაპრალებს უკავშირდება; შვიდი სახეობიდან ოთხი მხოლოდ კანარის კუნძულებზე ცხოვრობს. ეს სახეობა კი იბერიის ნახევარკუნძულიდან რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთამდე გვხვდება, კავკასიაში აზერბაიჯანიდან და დაღესტნიდან იყო ცნობილი. ირანში ის მხოლოდ მღვიმეებშია ნაპოვნი, საქართველოში კი მშრალ ველზე, ქვების ქვეშ ბინადრობს და ადრე გაზაფხულზე და გვიან შემოდგომაზე ჩანს. 2021 წელს ის თბილისის ველებსა და დიღმის სოფელთან რამდენჯერმე შეაგროვეს, 2024 წლის მარტში კი გორთან, ქვერნაქის ქედზეც. გვარი საქართველოსთვის ახალია.

Scotargus pilosus ქვერნაქის ქედიდან, გორის მუნიციპალიტეტი, 2024 წლის მარტი. iNaturalist, CC BY-NC 4.0.
Scotargus pilosus ქვერნაქის ქედიდან, გორის მუნიციპალიტეტი, 2024 წლის მარტი. iNaturalist, CC BY-NC 4.0. ფოტო: Armen Seropian · iNaturalist · ქვერნაქის ქედი, გორის მუნიციპალიტეტი · 7 მარტი 2024

სად ინახება და რა არის შემდეგი?

სამივე სახეობის ეგზემპლარები ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიის ინსტიტუტის კოლექციაში, სპირტში ინახება. ქვერნაქზე ნაპოვნი ობობა თავად არმენ სეროფიანმა გადაიღო. ავტორები თვლიან, რომ ქალაქის ზრდის რეალური გავლენის გასაგებად სახეობების დათვლა საკმარისი არ არის და იმის შესწავლაა საჭირო, თუ რომელი ობობები ქრება და რომლები ამკვიდრდება.

საქართველოში ობობების ახალი სახეობები ბოლო წლებში სხვაგანაც აღწერეს, მაგალითად ვაშლოვანსა და ჩაჭუნაში. საქართველოს სხვა ობობები ობობების განყოფილებაშია.

გააგრძელეთ კითხვა

დაკავშირებული სიახლეები

ყველა სიახლე