საქართველოს მღვიმეებში ცრუმორიელის ორი ახალი სახეობა აღიწერა
ზემო იმერეთის ორ მღვიმეში ნაპოვნი ცრუმორიელები, Ephippiochthonius boritiensis და E. trapezoides, მეცნიერებისთვის ახალი სახეობებია. ჯერჯერობით ისინი მხოლოდ საქართველოდანაა ცნობილი.
ჟურნალ Zootaxa-ში 2026 წლის 27 მარტს გამოქვეყნდა ნაშრომი, რომელშიც ცრუმორიელების ორი ახალი მღვიმური სახეობაა აღწერილი. ორივე ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, ზემო იმერეთის პლატოს მღვიმეებში იპოვეს: ერთი — კოზმანის, მეორე — წინწყილის მღვიმეში. ავტორები არიან ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგი მარიამ გოგშელიძე და უნგრელი არაქნოლოგი იანოშ ნოვაკი.
რა აღმოაჩინეს?
ორი ახალი სახეობა Ephippiochthonius-ის გვარს ეკუთვნის. Ephippiochthonius boritiensis კოზმანის მღვიმიდან აღიწერა, E. trapezoides კი წინწყილის მღვიმიდან. ორივე მღვიმე იმერეთში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, ზემო იმერეთის პლატოს კარსტულ მასივშია. ქართული სახელი არც ერთ სახეობას ჯერ არ აქვს.
ნაშრომი 2026 წლის 27 მარტს Zootaxa-ში დაიბეჭდა. E. boritiensis-ის აღწერას ერთი მამრი და ერთი მდედრი დაედო საფუძვლად, E. trapezoides-ისას კი ერთი მდედრი. სახეობის საცნობ ეგზემპლარს, ჰოლოტიპს, ორივე შემთხვევაში ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიის ინსტიტუტი ინახავს. მსოფლიო კატალოგის მიხედვით, ორივე სახეობა ჯერჯერობით მხოლოდ საქართველოდანაა ცნობილი.
ვინ არიან ცრუმორიელები?
ცრუმორიელები (Pseudoscorpiones) ობობასნაირთა პატარა რაზმია. მორიელს დიდი მარწუხების გამო ჰგვანან, მაგრამ კუდი და ნემსი არ აქვთ. ეს ცხოველები მილიმეტრებით იზომება, ამიტომ ადამიანი მათ იშვიათად ამჩნევს: ტყის საფენში, ქვების ქვეშ ან მღვიმეებში ცხოვრობენ.
Ephippiochthonius-ის გვარი დიდხანს Chthonius-ის ქვეგვარად ითვლებოდა და ცალკე გვარად 2017 წელს გამოიყო. ამიტომ მისი ზოგი სახეობა ძველ წყაროებსა და ფოტოარქივებში ჯერ კიდევ Chthonius-ის სახელით გვხვდება. მთავარ ფოტოზე გამოსახული E. tetrachelatus-იც ასეა.
რა დაემატა ქართულ ფაუნას?
ავტორებმა ახალ სახეობებთან ერთად ნაშრომში საქართველოში ცნობილი Ephippiochthonius-ის ყველა სახეობის სარკვევი გამოაქვეყნეს. მასში შესულია როგორც მღვიმური, ისე ზედაპირზე მცხოვრები სახეობები. ასეთი სარკვევი შემდეგ მკვლევრებს ეხმარება, ახალი ნიმუში უკვე ცნობილ სახეობას მიაკუთვნონ ან ახლად აღწერონ.
ეს იმავე ავტორების პირველი ასეთი ნაშრომი არ არის. 2025 წელს ნოვაკმა და გოგშელიძემ საქართველოს მღვიმეებიდან ცრუმორიელის კიდევ სამი ახალი სახეობა აღწერეს, Neobisium-ის გვარიდან.
მღვიმური აღმოჩენების სერია
ზემო იმერეთის მღვიმეები ბოლო თვეებში არაერთი აღმოჩენის ადგილი გახდა. ოქტომბერში იმავე რეგიონის ორი მღვიმიდან ხმელეთის კიბოსნაირების ახალი გვარი აღიწერა. ცრუმორიელების ორი ახალი სახეობა იმავეს ადასტურებს: საქართველოს მღვიმეების ფაუნა ჯერ ბოლომდე შესწავლილი არ არის.
