ზღვის ფინია სფინქსი
Aidablennius sphynx
Radu Teodoreanu · Greece
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 8 სმ-მდე, ჩვეულებრივ 4–5 სმ-ზე ნაკლები
- კვება
- ფსკერის უხერხემლოები, წყალმცენარეები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, გვხვდება მთელ სანაპიროზე
- ჰაბიტატი
- წყალმცენარეებიანი ქვები და კლდეები ნაპირთან, 0–2 მ
- ოჯახი
- Blenniidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2026; საქართველოში DD, 2021
ზღვის ფინია სფინქსი (Aidablennius sphynx) ზედაპირიდან სულ რამდენიმე ათეულ სანტიმეტრზე, მზით განათებულ ქვებზე ცხოვრობს, ზოგჯერ კი წყლიდანაც გამოდის და ნაპირის ქვაზე ჯდება. სიგრძე 8 სმ-ს არ აღემატება, უფრო ხშირად 4–5 სმ-ზე ნაკლებია. იკვებება ფსკერის უხერხემლოებითა და წყალმცენარეებით. ადამიანისთვის უვნებელია და სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს. გავრცელებულია ხმელთაშუა, მარმარილოსა და შავ ზღვებში და ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, პორტუგალიიდან მაროკომდე. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე ყველგან გვხვდება, წყალმცენარეებით დაფარულ ქვიან ადგილებში. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2026).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზღვის ფინია სფინქსი
პატარა, წაგრძელებული თევზია, მომრგვალო თავითა და ბლაგვი დრუნჩით. სხეული მოყავისფრო-ზეთისხილისფერი ან მორუხო-მწვანეა, გვერდებზე 6–7 ფართო განივი ზოლით. თვალებს ზემოთ თითო პატარა წანაზარდი აქვს.

გვერდებზე 6–7 ფართო მომწვანო-მურა განივი ზოლი აქვს, რომლებსაც ვიწრო ცისფერი ზოლები შემოუყვება. მოკლე ცისფერი ზოლები და წვრილი ლაქები თავზეც აქვს. ზურგი გვერდებზე მუქია.
ზურგის ფარფლი გრძელია: თავის უკნიდან კუდის ღერომდე გასდევს. წინა, ეკლიანი ნაწილი ძალიან მაღალია და რბილი ნაწილისგან ჭდით არის გაყოფილი. კუდის ფარფლი მომრგვალო და მოწითალოა, 2–3 მუქი განივი ზოლით.
თვალები თავის ზედა ნაწილშია და თითოეულს ზემოთ პატარა წანაზარდი აქვს. ქვირითობისას მამლებს ეს წანაზარდი ნარინჯისფერი უხდებათ. გულმკერდის ფარფლები მოყვითალოა, ორი განივი მურა ზოლით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ნაპირის თევზია: ცხოვრობს ლიტორალში, სულ ნაპირთან, ქვებსა და კლდეებს შორის, რომლებიც მწვანე წყალმცენარეებით არის დაფარული. ყველაზე ხშირად ზედაპირის ქვეშ ან ბრტყელ, მზიან ქანზე ჩანს, რომელსაც წყალმცენარეების ხალიჩა ფარავს. ხორვატიის სანაპიროზე ჩატარებულ დაკვირვებაში 60 სმ-ზე ღრმად არ ჩასულა და ტალღებისთვის ღია ნაპირს ამჯობინებდა. თავშესაფრად და ბუდედ ქვებს შორის ნაპრალებს, მიდიის ცარიელ ნიჟარებსა და ბეტონის ნაგებობების ღრუებს იყენებს. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე ყველგან გვხვდება, წყალმცენარეებით დაფარულ ქვიან ადგილებში. 2022–2023 წლების ფოტოები აფხაზეთიდანაა: გაგრიდან, გუდაუთიდან და სოხუმიდან.
ზღვის ფინია სფინქსის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ არც ერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
იკვებება ფსკერის უხერხემლოებითა და წყალმცენარეებით. საკვებში ხვდება კიბოსნაირები, მოლუსკები, ჭიები და თევზის ქვირითი. ქვირითობის დროს მამალი ბუდეს არ შორდება და საკვების მოპოვების ნაკლები საშუალება აქვს. ამით ხსნიან, რომ პატარა ბუდეებში ზოგჯერ ცოცხალ ქვირითსაც ჭამს.
მამალი ბუდეს ირჩევს და მასში თავგამოყოფილი ზის. მდედრს რომ დაინახავს, ნახევრად გამოდის, ზურგის ფარფლის წინა ნაწილს წევს და თავს მაღლა-დაბლა აქანავებს, თითქოს თავს უკრავს. მდედრი წებოვან ქვირითს ბუდის კედლებზე აკრავს, ერთ ჯერზე 7000-მდე. ქვირითს აპრილიდან სექტემბრამდე ყრის, ლარვები ივნის-აგვისტოში ჩნდება და პირველ ხანს წყლის სისქეში დაცურავს. მამალი ბუდეს თავგამოდებით იცავს: გამვლელ კრევეტებსა და თევზებს აგდებს, ბუდესთან მიტანილ სარკეში საკუთარ ანარეკლსაც კი ესხმის თავს. პირით გამოაქვს ქვიშა, ხრეში და ნიჟარის ნამსხვრევები, ფარფლებით კი ბუდეში წყალს ანიავებს. მკვდარ ქვირითს ჭამს, რომ ინფექცია ჯანსაღზე არ გადავიდეს. ზრდასრული თევზები ზოგჯერ წყლიდან გამოდიან და ნაპირის ქვებზე სხედან, საფრთხისას კი წყალში ხტებიან. ქვირითს ზოგჯერ წყლის კიდიდან 10–15 სმ-ით ზემოთაც დებენ, და მამალი ასეთ ბუდეში ნახტომით ხვდება.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზღვის ფინია სფინქსთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე ყველგან გვხვდება, წყალმცენარეებით დაფარულ ქვიან ადგილებში. 2022–2023 წლებში გადაღებული ფოტოები აფხაზეთიდანაა, გაგრიდან, გუდაუთიდან და სოხუმიდან.
პატარა, წაგრძელებული თევზია, გვერდებზე 6–7 მომწვანო-მურა განივი ზოლით, რომლებსაც ვიწრო ცისფერი ზოლები შემოუყვება. თვალებს ზემოთ პატარა წანაზარდები აქვს, ზურგის ფარფლის წინა ნაწილი კი ძალიან მაღალია. ქვირითობისას მამლის წანაზარდები ნარინჯისფერია.
სიგრძე 8 სმ-ს არ აღემატება, უფრო ხშირად 4–5 სმ-ზე ნაკლებია. ხელისგულზე იოლად დაეტეოდა, მაგრამ თევზს ხელით ნუ დაიჭერთ.
ფსკერის უხერხემლოებს და წყალმცენარეებს: კიბოსნაირებს, მოლუსკებს, ჭიებს და თევზის ქვირითს. საკვებს ნაპირის ქვებზე, წყალმცენარეებს შორის პოულობს.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2026). ქვირითობის დროს ბუდესთან ქვებს ნუ გადააბრუნებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















