გველები
ბორჯომის ხეობაში გველგესლას იშვიათი ჰიბრიდი დააფიქსირეს
Herpetology Notes-ში აღწერილია ბორჯომის ხეობაში აღმოჩენილი ზრდასრული გველგესლა შუალედური ნიშნებით. ავტორების შეფასებით, ეს ჰიბრიდია და არა საქართველოს გველგესლების ახალი, მესამე სახეობა.
2025 წლის 7 მაისს ბორჯომის ხეობაში, მტკვრის ზემო დინებაში, დააფიქსირეს ზრდასრული გველგესლა, რომელსაც კავკასიური გველგესლასა და ცხვირრქოსანი გველგესლას ნიშნები ერთდროულად ჰქონდა. დაკვირვება 2026 წლის 10 ივნისს Herpetology Notes-ში გამოქვეყნდა. ავტორები წერენ, რომ ეს არის პირველი დოკუმენტირებული ზრდასრული ინდივიდი, რომელიც ძველ სახელს Vipera pontica ჰგავს, და პირველი ასეთი ჩანაწერი საქართველოდან. ისინი მას ცალკე სახეობად არ იღებენ. გველი Reptiles.ge-ს არ უნახავს; აქ მხოლოდ ამ ნაშრომია გადმოტანილი.
რა მოხდა?
დაკვირვება 7 მაისს, დილის 10:45-ზე, სამცხე — ჯავახეთში, ბორჯომის ხეობაში იყო. ავტორები ადგილს მტკვრის ზემო დინების ხეობას უწოდებენ, სიმაღლეს — 800 მ-ზე მეტს. იმავე დილით იქვე ხუთი ზრდასრული ცხვირრქოსანი გველგესლა ნახეს. სავარაუდო ჰიბრიდი ჯერ ტყის პირას ათბობდა, შემდეგ კი ცხვირრქოსან გველგესლასთან ახლოს.
ნაშრომში გველი შესაძლო ზრდასრულ მამალადაა აღწერილი. სხეულის სიგრძე მუწუკიდან კლოაკამდე 447 მმ იყო, კუდი — 61 მმ, სულ — 508 მმ. ეგზემპლარი არ აუღიათ: იდენტიფიკაცია საველე დაკვირვებასა და ფოტოებს ეყრდნობა. ამ ინდივიდის დნმ ნაშრომში არ არის.
რა არის Vipera pontica?
სახელი Vipera pontica 1990 წელს ორ ახალგაზრდა ნიმუშზე დაარქვეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთიდან, ართვინის ჩოროხის ხეობიდან. მას შემდეგ ტაქსონი სადავო იყო. ბოლო გენომური კვლევები, რომლებსაც ეს ნაშრომი ეყრდნობა, ამ გველებს კავკასიურ გველგესლას (Vipera kaznakovi) და ცხვირრქოსან გველგესლას (Vipera ammodytes transcaucasiana) შორის იშვიათ ჰიბრიდად მიიჩნევს — არა დამოუკიდებელ ხაზად.
ბორჯომის ჩანაწერი ამ სავარაუდო ჰიბრიდულ ფორმას ტიპის ადგილიდან დაახლოებით 150 კმ-ით აღმოსავლეთით აგრძელებს. 1983 წელს გორიდან უჩვეულო ნიმუშია აღწერილი; ავტორები მის სტატუსს გაურკვევლად ტოვებენ და ამ დაკვირვებას მასზე არ აფუძნებენ.
რა ნიშნები ჰქონდა?
გველს აწეული, მაგრამ ურქო ცხვირი ჰქონდა, დანაწევრებული თავის ქერცლი, შუალედური მუცლისა და ქვეკუდის ფარების რიცხვი, შერეული ზურგის ზიგზაგი და ორფეროვანი კუდის წვერი. ავტორები ამას ორივე მშობელი სახეობის დიაგნოსტიკურ ნიშანთა ნაზავს უწოდებენ.
ისინი წერენ, რომ ასეთი კოორდინირებული ნაზავი ერთი ანომალიით ან ადგილობრივი ვარიაციით არ აიხსნება და F1 ჰიბრიდს ემთხვევა. უკუჯვარედინი გენეტიკური მონაცემის გარეშე არ არის გამორიცხული. Vipera berus barani-ის მონაწილეობას ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნევენ: სახეობა საქართველოში არ არის ცნობილი.
რას ნიშნავს ეს ატლასისთვის?
ეს მესამე გველგესლა არ არის. ნაშრომი V. pontica-ს ორივე მშობლის სინონიმიაში ტოვებს. ამ ატლასში ქართული ცხვირრქოსანი გველგესლა Vipera ammodytes-ია, ქვესახეობა transcaucasiana; ტიპის ადგილი ბორჯომია. იგივე ხაზი აქვს 2026 წლის ჩამონათვალს.
ავტორები ბორჯომის ხეობაში ვიწრო კონტაქტის ზონას აღწერენ: ნოტიო, ბალახოვან ადგილას კავკასიური გველგესლა, კლდოვან ფერდობზე — ცხვირრქოსანი. იქ, სადაც ეს მიკროჰაბიტატები იკვეთება, იშვიათი შეჯვარება შესაძლებელია. შხამიანია ორივე მშობელი. ჰიბრიდის ცალკე რისკი აქ არ არის გაზომილი. თუ გველგესლას ნახავთ, მანძილი დაიცავით და არ აიყვანოთ. ნაკბენზე დარეკეთ 112-ზე. გველების ჰაბი და სახეობის პროფილები რჩება ძირითად ჩანაწერად; სიახლეები მხოლოდ ამ ნაშრომს უმატებს კონტექსტს.
