შაჰდაღში 2026 წელს დომბის 8 ხბო დაიბადა

WWF აზერბაიჯანის ცნობით, 2026 წელს შაჰდაღის ეროვნულ პარკში დომბის (Bison bonasus) რვა ხბო დაიბადა. ორი მათგანის მშობლები თავად 2022 წელს დაიბადნენ აზერბაიჯანში. ეს ნიშნავს, რომ ადგილზე დაბადებული ცხოველები უკვე თავადაც მრავლდებიან. ცნობა AzerNews-მა 7 აგვისტოს გამოაქვეყნა.

პროგრამის ცენტრი პარკის ისმაილის რაიონის მონაკვეთშია. იქ 305-ჰექტრიან ტერიტორიაზე სამოშენე კომპლექსი მუშაობს, სადაც ცხოველები ბუნებაში გაშვებისთვის ემზადებიან. WWF აზერბაიჯანის თქმით, 2019 წლის მაისიდან პროგრამისთვის გერმანიის, ბელგიისა და ნიდერლანდების ზოოპარკებიდან 12 დომბი ჩაიყვანეს.

სხვადასხვა წყარო სხვადასხვა დროის რიცხვს ასახელებს, ამიტომ მათი შეკრება არ შეიძლება. IUCN-ის 2024 წლის ნოემბრის ცნობით, ცენტრი 2017 წელს აშენდა, პირველი 12 დომბი 2019 წელს ჩამოვიდა, 2020 წელს კი პირველი 20 ცხოველი ბუნებაში გაუშვეს. მაშინ შაჰდაღში 66 დომბი ცხოვრობდა, ზოგს GPS-საყელური ეკეთა. მიზანი 2028 წლისთვის სულ მცირე 100 ზრდასრული ცხოველია.

UNEP-ის 2026 წლის 2 ივნისის სტატიით, პარკში დაახლოებით 90 დომბია, მათ შორის რამდენიმე მაკე ფური. გაშვების შემდეგ პარკში 25-ზე მეტი ხბო დაიბადა. შემდეგი 25 წლის მიზანი 500-სულიანი ჯოგია: ეს მინიმუმია, რომ პოპულაცია თავს თავად ინახავდეს.

ეს სუფთა კავკასიური დომბები არ არიან. UNEP-ის მიხედვით, ევროპულ ზოოპარკებში ბარის დომბი უკანასკნელ კავკასიურ ხართან შეაჯვარეს, შაჰდაღში კი ამ ჯვარედინი ხაზის ცხოველები ჩაიყვანეს. პროექტში მონაწილეობენ WWF, აზერბაიჯანის ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო, ორგანიზაცია IDEA, ბერლინის ტირპარკი და ევროპის ზოოპარკებისა და აკვარიუმების ასოციაციის (EAZA) სამოშენე პროგრამა. თანადაფინანსება Rewilding Europe-მა გაიღო.

WWF აზერბაიჯანის ხელმძღვანელი ელშად ასკეროვი დომბს „ეკოსისტემის ინჟინერს“ უწოდებს. მისი თქმით, დომბი ნაკელით თესლს ავრცელებს და ნიადაგის შემადგენლობას ცვლის. ძოვით და მოძრაობით ხშირ ბუჩქნარს ხსნის, ასე რომ მდელოები აღდგება და იქ მცირე ბალახისმჭამელები ბრუნდებიან.

ქართული ენციკლოპედიის მიხედვით, კავკასიური დომბი საქართველოში აფხაზეთისა და სამეგრელოს ტყეებიდან თერგის სათავეებამდე იყო გავრცელებული. უკანასკნელი კავკასიური დომბი 1927 წელს ბზიფის ხეობაში მოკლეს. ნაკრძალში გადარჩენილი ერთი მამრი ხბო ბელოვეჟის დომბის ფურს შეაჯვარეს, და ასე მიიღეს კავკასიურ-ბელოვეჟის ხაზი.

საქართველოში დომბის დაბრუნების გეგმა ამ წყაროებში არ არის ნახსენები. UNEP წერს, რომ აზერბაიჯანის ერთ-ერთმა მეზობელმა პროექტის გამეორებით დაინტერესება გამოთქვა, თუმცა ქვეყანას არ ასახელებს. ასკეროვი იმედოვნებს, რომ დროთა განმავლობაში კავკასიის სხვადასხვა ჯოგი ერთმანეთს შეხვდება და ერთ დიდ პოპულაციად იქცევა. საქართველოს ძუძუმწოვრები ძუძუმწოვრების ჰაბზეა, აღდგენის სხვა ამბები კი სიახლეებში.