რეკორდული ღამე რიონზე: ზუთხის 117 მოზარდი ერთ ღამეში

Fauna & Flora 2017 წლიდან მუშაობს რიონზე ზუთხის გადასარჩენად. მისი გუნდი მდინარეზე ადრე გაზაფხულიდან შემოდგომამდე მუშაობს, ხშირად შუაღამის შემდეგაც. ერთ ასეთ ღამეს ზუთხის 117 მოზარდი დაიჭირეს. ორგანიზაცია ამას რეკორდს უწოდებს. თავად ღამის თარიღი ცნობაში მითითებული არ არის.

რეკორდული ღამე მთელი წლის ნაწილია. 2026 წელს გუნდმა მეტი ზუთხი დაიჭირა, ვიდრე წინა რვა წელიწადში ერთად. ბოლო თვეებში ათობით მოზარდი სხვა ღამეებშიც აღირიცხა. ყველა თევზს დნმ-ის სინჯი აუღეს და გაზომეს, შემდეგ კი უვნებლად დააბრუნეს მდინარეში.

მოზარდები სულ რამდენიმე სანტიმეტრისაა. სხეული ლორწოთი აქვთ დაფარული, ზედ კი ბასრი ეკლები აქვთ. პატარა თევზები უცნაურად გამოიყურებიან, მაგრამ მკვლევრებისთვის ყველა მათგანი ძვირფასი მონაპოვარია.

მდინარეში ნაპოვნი მოზარდი ზუთხი ქვირითობის მტკიცებულებაა. 2018 წლის დასაწყისში, საპილოტე პროექტის დროს, გუნდმა საქართველოს ზუთხზე პირველი საბაზისო კვლევა ჩაატარა. მაშინ რიონის ზუთხზე ძალიან ცოტა რამ იყო ცნობილი, დუნაისა და გარონის ზუთხთან შედარებით. გაურკვეველი იყო ისიც, მრავლდება თუ არა ზუთხი რიონში საერთოდ.

პირველი პასუხი იმავე პილოტის დროს მოვიდა. გუნდმა ტარაღანას (Acipenser stellatus) პაწია მოზარდი დაიჭირა. მისი ლათინური სახელი, stellatus („ვარსკვლავიანი“), ზრდასრული თევზის გვერდებზე ვარსკვლავისებრ ნიშნებს მიუთითებს.

2020 წელს, ერთ თვეზე ნაკლებ დროში, რიონში ჯარღალას (Acipenser nudiventris) ორი ეგზემპლარი დაიჭირეს. მანამდე ეს სახეობა ბევრს გადაშენებულად მიაჩნდა. ორივე თევზი მოზარდი იყო, თითოეულის ასაკი სამ წელზე ნაკლებად შეფასდა. ეს იმის ნიშანი იყო, რომ ჯარღალა შესაძლოა რიონში ჯერ კიდევ მრავლდებოდეს.

გენეტიკური კვლევით რიონში დღეს სულ მცირე სამი სახეობა ქვირითობს: რუსული ზუთხი (Acipenser gueldenstaedtii), ტარაღანა და ჯარღალა. დეტალები იხილეთ სტატიაში რიონის ახალ დაცულ ტერიტორიაზე.

ყველა დაჭერილი ზუთხის სინჯი გენეტიკური ანალიზისთვის ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში მიდის. ანალიზი სახეობის დადგენაში ეხმარება და აჩვენებს, რომელი ზუთხები გადარჩა რიონში. უნივერსიტეტის მკვლევარი თამარ ბერიძე გარემოს დნმ-ის (eDNA) სინჯებსაც აანალიზებს, რათა გაირკვეს, რომელი სახეობები ცხოვრობს საქართველოს მდინარეებში.

მონაცემებს მეთევზეებიც აგროვებენ. მონიტორინგის გუნდი მდინარეს რეგულარულად პატრულირებს და მეთევზეებს სთხოვს, დაჭერილი ზუთხის შესახებ შეატყობინონ და თევზი გაუშვან, მხოლოდ კანონიერი ხერხებით ითევზაონ და ველური ზუთხის შესახებ მონაცემების შეგროვებაში დაეხმარონ. ზემოთ ფოტოზე ასახული ჯარღალაც რიონში ადგილობრივმა მეთევზემ იპოვა. თუ რიონზე თევზაობთ და ზუთხი დაიჭირეთ, შეატყობინეთ და გაუშვით.

მსოფლიოში ზუთხის 27 სახეობაა და ოთხის გარდა ყველა გადაშენების ზღვარზეა. IUCN-ის წითელი ნუსხის მიხედვით, დედამიწაზე სხვა არც ერთი ჯგუფი არ არის ამდენად კრიტიკულ საფრთხეში. ოდესღაც ზუთხი ევროპის ყველა დიდ მდინარეში ცხოვრობდა. ჭარბმა თევზჭერამ, ბრაკონიერობამ და ქვირითობის ადგილების დაკარგვამ ის თითქმის მთლიანად გაანადგურა.

დღეს რიონი ზუთხის სამი ბოლო თავშესაფრიდან ერთ-ერთია მთელ ევროპაში. Fauna & Flora-ს შეფასებით, აქ კრიტიკულად საფრთხეში მყოფი ზუთხის ოთხი, შესაძლოა ხუთი სახეობა შემორჩა. რეკორდული ღამე და 2026 წლის დაჭერები ორგანიზაციისთვის კიდევ ერთი მტკიცებულებაა, რომ რიონი ამ თევზების გადარჩენისთვის გადამწყვეტია.

2026 წლის 28 მაისს პარლამენტმა სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (იმერეთი), რიონზე, 554-ჰექტრიანი დაცული ტერიტორია დაამტკიცა. ის მოიცავს მონაკვეთს, სადაც ზუთხი ისტორიულად ქვირითობდა. 2024 წელს დაცული ტერიტორია რიონის დელტაშიც შეიქმნა, იქ, სადაც მდინარე შავ ზღვას ერთვის.

ორივე ტერიტორია უკვე არსებულ საზღვაო დაცულ ტერიტორიას უერთდება. ერთად ისინი მდინარის, სანაპიროსა და ზღვის ჰაბიტატების ქსელს ქმნიან. ზუთხისთვის ეს აუცილებელია: მდინარეში იჩეკება, შემდეგ ზღვაში გადის, ზრდასრული კი ქვირითის დასაყრელად ისევ მდინარეში ბრუნდება.

თარიღი და სახეობები. ცნობაში არ წერია, რომელ ღამეს დაიჭირეს 117 მოზარდი და რომელ სახეობებს ეკუთვნოდნენ ისინი. გენეტიკური ანალიზის შედეგები ცნობაში არ არის.

რიცხოვნობა. 117 დაჭერილი თევზი პოპულაციის ზომის შეფასება არ არის. რიონის ზუთხის რიცხოვნობის შეფასება არც ამ ცნობაშია და არც ჩვენ მიერ გამოყენებულ სხვა წყაროებში.

სახეობების რაოდენობა. Fauna & Flora რიონში ზუთხის „ოთხ, შესაძლოა ხუთ“ სახეობას ასახელებს. 2023 წლის გენეტიკურ კვლევაში რიონში ქვირითობა სამი სახეობისთვის დადასტურდა, სვიას (Huso huso) კი საქართველოს შავი ზღვის აკვატორიაში მხოლოდ ზრდასრული ინდივიდები აღმოაჩინეს.

ზუთხისებრები ამ ატლასში არ არის. სხვა ჩანაწერები იხილეთ სიახლეებში.