ჭიამაიები სახლში: რატომ იკრიბებიან შემოდგომით და რა ვქნათ?

ჭიამაიების გროვა ფანჯრის ჩარჩოში, კარის ღრიჭოსთან ან სხვენში, როგორც წესი, შემოდგომით ჩნდება: ხოჭოები ზამთრის გასატარებლად დაცულ ადგილს ეძებენ. ეს სეზონური მოვლენაა და საფრთხეს არ ნიშნავს.

ჭიამაიები სახლში არ მრავლდებიან და არც ხეს, საკვებს ან ტანსაცმელს აზიანებენ. მთავარი უხერხულობა მათი რაოდენობა, ყვითელი ლაქები და უსიამოვნო სუნია. ნუ გაჭყლეტთ: შეაგროვეთ მტვერსასრუტით, შემდეგ კი იპოვეთ და დახურეთ ღრიჭოები, საიდანაც შემოდიან.

შენობებში დიდი რაოდენობით გამოზამთრებით ყველაზე ცნობილია აზიური ჭიამაია (Harmonia axyridis) — საქართველოში შემოტანილი სახეობა. თუ მწერი მრგვალი კი არა, ბრტყელი და ყავისფერია, ეს შეიძლება ფაროსანა იყოს: იხილეთ ფაროსანა სახლში.

შემოდგომით აზიური ჭიამაიები ზაფხულის საკვებ ადგილებს ტოვებენ და ზამთრის თავშესაფარს ეძებენ. შენობა ერთ-ერთი ასეთი ადგილია.

University of Kentucky-ის ენტომოლოგების აღწერით, ხოჭოები ყველაზე აქტიურად მზიან შუადღეებზე დაფრინავენ, როცა აგრილების შემდეგ ისევ თბება. ისინი სახლის მზიან, სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს ირჩევენ. მათ სახლის ფერზე ან მასალაზე მეტად ღია და მუქი ფერების კონტრასტი იზიდავს, შუადღის მზისგან დაჩრდილულ სახლებში კი ნაკლებად შედიან.

შენობაზე დაჯდომის შემდეგ ისინი ფანჯრისა და კარის ჩარჩოების ნაპრალებში, კარნიზისა და ფასადის მოპირკეთების მიღმა, სხვენსა და კედლის ღრუებში ძვრებიან. ყველაზე მოწყვლადია მოუვლელი შენობა, რომელსაც ბევრი ღიობი აქვს.

ცხრილში ყველაზე ხშირი სიტუაციებია. თითოეული დეტალურად ქვემოთაა ახსნილი.

აზიური ჭიამაია (Harmonia axyridis) აღმოსავლეთ აზიის სახეობაა და საქართველოში შემოტანილია. RHS-ის მიხედვით, მისი სიგრძე 8–10 მმ-ია, ფერი და ლაქები კი ძალიან ცვალებადი.

ამოცნობის ყველაზე სასარგებლო ნიშანი თავის უკან მდებარე ღია, მოთეთრო ფარია (წინაზურგი). University of Kentucky-ის ენტომოლოგების აღწერით, აზიური ჭიამაიების უმრავლესობას მასზე M ან W ასოს მსგავსი პატარა მუქი ნიშანი აქვს. ფრთისფარები ღია ყავისფრიდან წითლამდე მერყეობს, ლაქების რაოდენობა კი სხვადასხვაა.

ერთ ნიშანს ნუ დაეყრდნობით: ფერი და ლაქების რაოდენობა ჭიამაიას ვერ ამოგაცნობინებთ. RHS აფრთხილებს, რომ აზიური ჭიამაია ადვილად ერევა ზოგ ადგილობრივ სახეობაში.

შეიძლება. RHS-ის მიხედვით, აზიური ჭიამაიის ორი ყველაზე გავრცელებული ფორმაა შავი ორი წითელი ლაქით და ნარინჯისფერი ბევრი შავი ლაქით.

შავი ხოჭო წითელი ლაქებით სხვა სახეობაც შეიძლება იყოს, ამიტომ მხოლოდ ფერი საკმარისი არ არის. სანდო ამოცნობისთვის გადაუღეთ ახლო ფოტო ზემოდან, რომ თავი და მის უკან მდებარე ფარი ჩანდეს.

შვიდწერტილა ჭიამაია (Coccinella septempunctata) RHS-ის აღწერით თითქმის ყოველთვის წითელია შვიდი შავი ლაქით.

აზიური ჭიამაია გაცილებით ცვალებადია: ნარინჯისფერი ან წითელი ბევრი ლაქით, ან შავი წითელი ლაქებით. თუ ჭიამაიას შვიდზე მეტი ან ნაკლები ლაქა აქვს, ან ზურგი შავი აქვს, შეამოწმეთ თავის უკან ღია ფერი და M ან W ნიშანი.

შენობებში დიდი ჯგუფებით გამოზამთრებით აზიური ჭიამაიაა ცნობილი, ამიტომ ფანჯარაზე შეკრებილი ჭიამაიები შეიძლება ჩვენებური სულაც არ იყოს. დარწმუნებით ამის თქმა მხოლოდ ახლოდან შემოწმების შემდეგ შეიძლება.

ჩვეულებრივ — არა. University of Kentucky-ის ენტომოლოგების მიხედვით, კანზე დამჯდარმა ჭიამაიამ შეიძლება იკბინოს ან ჩაგიჩქმიტოთ; ეს ქინძისთავის ჩხვლეტას ჰგავს და იშვიათად არის სერიოზული. ხოჭოები ხეს, საკვებსა და ტანსაცმელს არ აზიანებენ.

ზოგ ადამიანს ხოჭოების დიდი რაოდენობა ალერგიას იწვევს — თვალის გაღიზიანებიდან ასთმამდე. ხოჭოებთან შეხების შემდეგ ხელის დაბანამდე თვალებს ნუ შეეხებით. თუ ალერგიულ რეაქციას შეამჩნევთ, მიმართეთ ექიმს; თუ სუნთქვა გაგიძნელდათ, დარეკეთ 112-ზე.

შეწუხებისას ჭიამაია ფეხის სახსრებიდან მოყვითალო თავდაცვით სითხეს გამოყოფს. მას მკვეთრი, უსიამოვნო სუნი აქვს და ზედაპირზე ლაქას ტოვებს.

ამიტომ ხოჭოებს ნუ გაჭყლეტთ და ღია ფერის ქსოვილიდან ან კედლიდან ცოცხით ნუ ჩამოხვეტავთ: University of Kentucky-ის ენტომოლოგების მიხედვით, ცოცხი ლაქის დატოვების ალბათობას ზრდის. უმჯობესია მტვერსასრუტი.

არა. ჭიამაიები სახლში არ მრავლდებიან. გაზაფხულზე დანახული ხოჭოები, როგორც წესი, იგივეა, რომლებიც წინა შემოდგომით შემოვიდნენ.

ზამთრის ბოლოს ან ადრე გაზაფხულზე, დათბობისას, ისინი ისევ აქტიურდებიან, ჯერ სახლის მზიან მხარეს. ზოგი მათგანი გარეთ გასასვლელს ეძებს და ოთახში ხვდება, ამიტომ მათ ხშირად ფანჯრებთან და სანათებთან ხედავთ.

სახლში შემოსული ჭიამაიები ყველაზე მარტივად და უსაფრთხოდ მექანიკურად, ქიმიის გარეშე შორდება. RHS-ის შეფასებით, ამ ხოჭოს კონტროლი არც სასურველია და არც საჭირო — ის ძირითადად ბუგრებით იკვებება. საკმარისია, საცხოვრებელი ოთახებიდან მოაშოროთ.

1. გამოიყენეთ მტვერსასრუტი. University of Kentucky-ის ენტომოლოგები მას ყველაზე მარტივ გზას უწოდებენ.
2. თუ ხოჭოების გარეთ გაშვება გინდათ, მილსა და მტვრის პარკს შორის ცხვირსახოცი ჩადეთ, რომ ხოჭოები მასში დარჩნენ.
3. შეგროვებული ხოჭოები გარეთ, სახლიდან მოშორებით გაუშვით.
4. ცალკეული ხოჭო ფრთხილად აიღეთ ქაღალდის ფურცლით ან ქილით, ისე რომ არ გაჭყლიტოთ.
5. თუ ჭიამაიები სულ ერთსა და იმავე ადგილას ჩნდებიან, იქ ღრიჭოა, რომელიც უნდა დაიხუროს.

ყველაზე ხანგრძლივი გამოსავალი შემოსასვლელების დახურვაა. University of Kentucky-ის ენტომოლოგები ამას გვიან გაზაფხულზე ან ზაფხულში გირჩევენ, სანამ ხოჭოები შემოდგომით თავშესაფრის ძებნას დაიწყებენ.

• ფანჯრები და კარები: ჩარჩოების გარშემო ნაპრალები ჰერმეტიკით ამოავსეთ.
• კარნიზი, ფასადი და კომუნიკაციები: დახურეთ ნაპრალები კარნიზისა და ფასადის მოპირკეთების გარშემო და იქ, სადაც მილები და კაბელები კედელში შედის.
• დიდი ხვრელები: ამოავსეთ ცემენტით, სამონტაჟო ქაფით ან სპილენძის ბადით.
• ბადეები: შეაკეთეთ ფანჯრისა და კარის ბადეები, სხვენის სავენტილაციო ღიობებს კი შიგნიდან ბადე გაუკეთეთ.
• კარები: დაამონტაჟეთ მჭიდრო ზღურბლი ან კარის ქვედა შუასადები. დაახლოებით 3 მმ ღრიჭოც საკმარისია, რომ ჭიამაია შემოძვრეს.
• თუ ყოველ შემოდგომით ძალიან ბევრი ხოჭო შემოდის, გარე დამუშავებაზე სპეციალისტს მიმართეთ: University of Kentucky-ის ენტომოლოგების მიხედვით, ის შემოდგომით, მასობრივ შემოსვლამდე უნდა ჩატარდეს, ზამთრის ბოლოს კი შედეგს აღარ იძლევა.

ზოგი „სწრაფი გამოსავალი“ პრობლემას ვერ აგვარებს ან ახალს ქმნის.

• ნუ გაჭყლეტთ ჭიამაიებს: სითხე სუნს და ლაქას ტოვებს.
• ნუ გამოიყენებთ ოთახში აეროზოლს ან „ფოგერს“: University of Kentucky-ის ენტომოლოგების მიხედვით, ისინი ხშირად არაეფექტურია და ზედაპირზე ლაქას ტოვებს.
• ნუ შეასხურებთ ინსექტიციდს კედლის ღრუში: იქ დამალული ხოჭოების მოკვლა იშვიათად არის ეფექტური.
• ხოჭოებთან შეხების შემდეგ თვალებს ნუ შეეხებით.