მეცნიერებმა ობობის ახალი სახეობა აღწერეს — ის საქართველოშიც გვხვდება

კვლევა 2026 წლის 11 აგვისტოს სამეცნიერო ჟურნალ Zootaxa-ში გამოქვეყნდა. ნაშრომის ავტორები არიან ალირეზა ზამანი (Alireza Zamani), არმენ სეროპიანი (Armen Seropian) და იური მარუსიკი (Yuri M. Marusik).

აღმოჩენის ისტორია განსაკუთრებით საინტერესოა საქართველოსთვის: ქართული ეგზემპლარები მეცნიერებს უკვე რამდენიმე წლის წინ ჰქონდათ შეგროვებული, თუმცა მაშინ ისინი სხვა სახეობად — Theridion cinereum-ად — მიიჩნიეს.

ქართული მასალა 2023 წელს ორ ადგილას შეგროვდა. ერთი მდედრი ეგზემპლარი 3 ივნისს ქვემო ქართლში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში, შულავერთან იპოვეს. ჩანაწერის მიხედვით, ობობა დაახლოებით 479 მეტრ სიმაღლეზე, ძეძვით (Paliurus spina-christi) დომინირებულ ბუჩქნარში, ქვის ქვეშ იყო აღმოჩენილი.

კიდევ ორი ეგზემპლარი — ერთი მამრი და ერთი მდედრი — 20 მაისს შიდა ქართლში, გორის მახლობლად, კვერნაქის ქედზე შეგროვდა. აქაც ჰაბიტატი ძეძვით დომინირებული ბუჩქნარი იყო და ობობები ქვების ქვეშ იპოვეს. ჩანაწერის სიმაღლე დაახლოებით 641 მეტრია.

ეს მასალა 2024 წელს ჟურნალ Caucasiana-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში Theridion cinereum-ად განისაზღვრა და იმ დროისთვის ამ სახეობის საქართველოსა და მთლიანად სამხრეთ კავკასიაში პირველ ჩანაწერად ითვლებოდა.

შემდგომმა ტაქსონომიურმა შესწავლამ სურათი შეცვალა. 2026 წლის კვლევაში მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ საქართველოს ეს ეგზემპლარები T. cinereum კი არა, ცალკე სახეობას წარმოადგენენ. ახალ სახეობას Theridion huseynovi ეწოდა.

ამჟამად დადასტურებული გავრცელება სამ ქვეყანას მოიცავს: საქართველო, აზერბაიჯანი და ირანი. საქართველოში დადასტურებული მასალა ქვემო და შიდა ქართლიდანაა ცნობილი.

World Spider Catalog-ში ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიის ინსტიტუტში დაცული სამი ქართული ეგზემპლარი — ერთი მამრი და ორი მდედრი — Theridion huseynovi-ს პარატიპებად არის მითითებული.

ეს ნიშნავს, რომ საქართველოში შეგროვებული მასალა უშუალოდ მონაწილეობს იმ სამეცნიერო მასალაში, რომლის საფუძველზეც ახალი სახეობა ოფიციალურად აღიწერა.

ახალი კვლევა მხოლოდ გარეგნული ნიშნების შედარებით არ შემოიფარგლა. ავტორებმა Theridion huseynovi-სთვის DNA barcode-ებიც წარმოადგინეს. ასეთი გენეტიკური მონაცემები მეცნიერებს ერთმანეთთან ახლოს მდგომი სახეობების შედარებასა და მათი ტაქსონომიური განსხვავებების უკეთ შეფასებაში ეხმარება.

ობობების შემთხვევაში ერთი შეხედვით მსგავსი სახეობების ერთმანეთისგან გარჩევა ხშირად რთულია და დეტალურ მორფოლოგიურ, ზოგჯერ კი გენეტიკურ კვლევასაც საჭიროებს. სწორედ ამიტომ შეიძლება ადრე შეგროვებული და უკვე სამეცნიერო ლიტერატურაში მოხვედრილი მასალა მოგვიანებით სხვა სახეობად გადაიხედოს.

Zootaxa-ში გამოქვეყნებულ ნაშრომში მეცნიერებისთვის ახალი ოთხი Theridion აღწერეს: Theridion absheronicum — აზერბაიჯანი; Theridion araratense — სომხეთი; Theridion caucasicum — სომხეთი და აზერბაიჯანი; Theridion huseynovi — საქართველო, აზერბაიჯანი და ირანი.

კვლევა სამხრეთ კავკასიაში Theridiidae-ს ოჯახის წარმომადგენლების შესახებ ახალ ტაქსონომიურ და ფაუნისტურ მონაცემებს აერთიანებს. ავტორებმა ასევე სხვა სახეობების გავრცელების ახალი ჩანაწერები და ტაქსონომიური ცვლილებები წარმოადგინეს.

საქართველოს ობობების მრავალფეროვნება ჯერ კიდევ აქტიურად იკვლევა. Theridion huseynovi-ს ისტორია კარგად აჩვენებს, რომ ახალი სახეობის აღმოჩენა ყოველთვის სრულიად უცნობ ადგილზე პირველად ნაპოვნ ცხოველს არ ნიშნავს.

ზოგჯერ ეგზემპლარი უკვე მუზეუმში ან სამეცნიერო კოლექციაშია დაცული, მაგრამ დამატებითი კვლევა აჩვენებს, რომ იგი სინამდვილეში სხვა, მანამდე აღუწერელ სახეობას ეკუთვნის. ამ შემთხვევაში განსაკუთრებით საინტერესოა ისიც, რომ ახალი სახეობის აღწერაში საქართველოს მასალა პირდაპირ მონაწილეობს, ხოლო ერთ-ერთი კვლევის ავტორი — არმენ სეროპიანი — ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტთან არის დაკავშირებული.