COP17 Erivan’de sona erdi: ülkeler “Erivan Yolu”nu kabul etti
Biyoçeşitlilik konferansı 24 saat uzadı ve yaklaşık 50 kararla kapandı. Düzenleyiciler bunu ilerleme olarak görüyor; koruma kuruluşları ise iddia ve para eksikliğine dikkat çekiyor.
BM Biyoçeşitlilik Konferansı (COP17), 31 Ekim 2026’da Erivan’da sona erdi. Ana sonuç “Erivan Yolu”: Kunming-Montreal çerçevesinin uygulanmasına ilişkin ilk küresel değerlendirmeye verilen ve 2030’a kadar öncelikleri belirleyen yanıt. Taraflar yaklaşık 50 karar aldı; bir sonraki COP 2028’de Ekvador’da yapılacak.
COP17 nasıl sona erdi?
Erivan’daki BM Biyoçeşitlilik Konferansı 31 Ekim Cumartesi günü sona erdi. Müzakerelerin 30 Ekim’de bitmesi gerekiyordu, ancak 24 saat uzadı. 19 Ekim’de açılan konferans, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Taraflarının 17. toplantısını (COP17) ve Sözleşme’nin Kartagena ve Nagoya protokollerinin taraflar toplantılarını kapsıyordu.
Sözleşme sekreterliğine göre Taraflar yaklaşık 50 karar aldı. Bunların başında “Erivan Yolu” (Yerevan Pathway) geliyor. Bu, Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi’nin uygulanmasına ilişkin ilk ortak değerlendirmeye verilen müzakere edilmiş yanıt. Çerçeve 2022’de kabul edildi ve 2030’a kadar ulaşılması gereken 23 hedef içeriyor.
“Erivan Yolu” nedir?
Değerlendirme, konferanstan kısa süre önce yayımlanan State of Biodiversity Action raporuna dayanıyordu. Raporun sonucu: dünya 23 hedefe 2030’a kadar ulaşma yolunda değil. “Erivan Yolu” bu sonuca bir yanıt: 2030’a kadarki öncelikleri ve çalışmaların hızlanması gereken alanları belirliyor.
Sekreterliğe göre dört öncelik var: doğaya zarar veren sübvansiyon ve teşviklerin ele alınması; gelişmekte olan ülkelere finansal, bilimsel ve teknik desteğin artırılması; ulusal bütçelerin ve ekonomik kararların çerçeveyle uyumlu hâle getirilmesi; uygulama, izleme, raporlama ve değerlendirme mekanizmalarının güçlendirilmesi.
Sözleşme’nin İcra Sekreteri Astrid Schomaker sonucu şöyle değerlendirdi: asıl sınav, hükümetlerin Erivan’da neyi kabul ettiği değil, eve döndüklerinde neyi değiştirecekleri.
Başka neler kararlaştırıldı?
Taraflar korunan alanlar ve orman biyoçeşitliliği, yaban hayatının sürdürülebilir yönetimi, istilacı yabancı türler, genetiği değiştirilmiş canlı organizmaların risk değerlendirmesi, deniz ve kıyı biyoçeşitliliği, sentetik biyoloji ve biyoçeşitliliğin diğer sektörlere entegrasyonu konularında kararlar aldı. Biyoçeşitlilik eğitimine de yeni bir vurgu yapıldı.
Uzun müzakerelerin ardından Taraflar, Sözleşme’nin 8(j) maddesine ilişkin yeni daimi yardımcı organın çalışma kuralları üzerinde anlaştı. Bu madde yerli halkların ve yerel toplulukların rolüyle ilgili. Kuralların resmî adı, Ermenistan’ın en büyük gölünden gelen “Sevan Kılavuzu” (Sevan Guidelines).
İklim ve biyoçeşitlilik konusunda ülkelerden gönüllü kılavuz ilkeleri uygulamaya başlamaları istendi. Premium Times’a göre bu ilkeler COP18’e kadar müzakere edilmeye devam edecek.
Ne kadar para açıklandı?
Sekreterliğe göre konferansta yaklaşık 2 milyar ABD doları yeni finansman açıklandı. Bunun içinde Küresel Çevre Fonu’nun dokuzuncu yenilenmesi (GEF-9) ve Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi Fonu kapsamında 560 milyon dolar, Tür Kurtarma İttifakı (Species Recovery Alliance) aracılığıyla 500 milyon dolar ve özel sermaye çekmeyi amaçlayan Value Nature Fund aracılığıyla 330 milyon doları aşan tutar var.
Bu üç tutar birlikte yaklaşık 1,4 milyar ediyor. Geri kalanı basın bülteninde ayrıca sıralanmıyor. Başka girişimler de açıklandı: Asya Kalkınma Bankası’nın biyoçeşitlilik tahvili ve yatırım kuluçka merkezi, ormanlara ilişkin bir model çerçeve yasa önerisi ve yeni doğa durumu göstergeleri.
Sonuç neden eleştiriliyor?
The Nature Conservancy (TNC) kapanışta, sonucun doğa krizinin ölçeğine yetmeyebileceğini ve mevcut kaynakların ihtiyacın çok altında kaldığını söyledi. Kuruluşa göre konferans, IPBES dahil bilimin rolü üzerinde endişe verici bir baskıyı da gözler önüne serdi. TNC’ye göre uzlaşma, yeterli ilerleme sanılmamalı.
Premium Times’a göre Yaban Hayatı Koruma Derneği’nin (WCS) Başkan Yardımcısı Susan Lieberman, müzakerelerin “iddia bakımından zayıf” kaldığını söyledi. WCS, ekosistem izleme ve sübvansiyon reformu hükümlerini memnuniyetle karşıladı, ancak metinde pratik önlemler bulunup bulunmadığını sorguladı. İklim ve biyoçeşitlilik ilkelerinin COP18’e ertelenmesini ise konunun sadece ötelenmesi olarak nitelendirdi.
Bu Gürcistan için ne anlama geliyor?
Burada kullanılan kaynaklarda Gürcistan ayrıca anılmıyor. Konferansın başında, liderler zirvesinde Gürcistan Başbakanı ülkenin korunan alanlarının bir milyon hektarı aştığını ve Gürcistan’ın 2030’a kadar kara ve denizlerin en az %30’unun korunması küresel hedefini desteklediğini söyledi. Bunu 17 Ekim’de yazmıştık.
“Erivan Yolu” ulusal düzeyde uygulanmalı: sekreterliğe göre ilerleme politika değişiklikleri, kaynakların sağlanması ve doğa ile insanlar için ölçülebilir iyileşmelerle değerlendirilecek. Gürcistan’da korunan alanlar konusu bu sonbahar iki yeni millî parkla sürdü; istilacı tür riski ise örneğin Kutaisi gekosu haberinde görülüyor.
Bir sonraki, 18. konferans 2028’de Ekvador’da yapılacak. O zaman Kunming-Montreal hedeflerinin süresinin dolmasına iki yıl kalmış olacak. Diğer haberler haberlerde.
