Kutaisi’de Hazar gekosu: eski şehirde yerleşik bir popülasyon tanımlandı

14 Eylül 2022’de, gece 2.37’de ve yağmur altında, Tamar Mepe Caddesi’ndeki eski bir apartmanın cephesinde tesadüfen bir Hazar kalınparmaklı gekosu (Tenuidactylus caspius) görüldü. Bu, türün Kutaisi’deki bilinen ilk kaydı.

Ardından V. N. Karazin Harkiv Ulusal Üniversitesi’nden Kseniia Prondzynska, 15 Eylül 2022 ile 22 Mayıs 2023 arasında İmereti’deki Kutaisi’nin eski şehrinde on iki akşam sayımı yaptı. Aramaya gün batımından yaklaşık yarım saat sonra başlıyor, saat 22.00’den önce bitiriyordu. Sonuçlar 30 Haziran 2025’te Herpetology Notes dergisinde yayımlandı.

Bütün gekolar Rioni’nin sol kıyısındaki tarihî mahallelerde bulundu. Yayılış alanları kuzeyde ve batıda Rioni, güneyde Kutaisi I tren istasyonu, doğuda ise 26 Mayıs Caddesi ile sınırlı. En çok geko Tsereteli, Şanidze ve Lomonosovi caddeleri arasındaki bir avluda görüldü.

Sağ kıyıda, Bagrati Katedrali çevresindeki eski konut mahalleleri de dahil olmak üzere, birkaç kez geko arandı ama bulunamadı. Yani şimdilik popülasyon şehrin tek bir bölümünde.

Gekolar eski taş ve tuğla evlerde, terk edilmiş binalarda yaşıyor, çatlak ve yarıklarda saklanıyor. Ama yeni onarılmış, sıvalı binalarda da görüldüler. Pek çoğu yağmur oluklarının ve ev duvarlarına takılı sayaç kutularının arkasına saklanıyordu. Yetişkinler daha yükseğe, gençler daha alçağa yerleşiyordu. Bazıları lambalara yakındı, ama çoğu ışıksız yerlerde bulundu.

Aynı duvarlarda gündüz aktif olan karışık kayalık kertenkele (Darevskia mixta) yaşıyor, ancak iki tür arasında bir etkileşim kaydedilmedi. Çevrede çok sayıda sokak kedisi de var, ama gekolara yönelik avlanma görülmedi. Kertenkelenin aksine geko, aralık ortasından şubat sonuna kadar aktif değil. Sıcak ocak günlerinde genç gekolar en az iki kez görüldü.

Sayım süresince fotoğraflı 129 kayıt toplandı. Yazar her kaydın ayrı bir bireye ait olmasına çalıştı, ancak bazı gekoların farklı günlerde iki kez fotoğraflanmış olabileceğini yazıyor. 72 kayıt genç gekolara aitti, yani yarısından fazlası. Gekoların %72’sinin kuyruğu hâlâ orijinaldi. 38 geko ölçüldü: kuyruksuz vücut uzunlukları 25 ile 68 milimetre arasındaydı.

Yazara göre gekolar Kutaisi’ye en az birkaç yıl önce gelmiş olmalı. Çok sayıda genç birey ve düşük avcı baskısı, popülasyonun iyi ürediğini ve şehirde daha geniş bir alana yayılabileceğini gösteriyor. Makalede Hazar gekosunun istilacı bir türe dönüşme potansiyelinin yüksek olduğu yazıyor; bu yüzden sayısının ve yerli faunayla ilişkilerinin izlenmesi, Batı Gürcistan’ın başka yerlerinde de aranması gerekiyor.

Hazar kalınparmaklı gekosu Gürcistan’daki tek geko türü. Tarkhnishvili et al. 2026 listesinde Gürcistan’ın doğrulanmış bir türü; atlas profiline göre ise doğal olarak yalnızca ülkenin en güneydoğusunda, Samukhi vadisinde ve Dedoplistskaro bölgesinde bulunuyor. Şehirlerde yaşayan gruplar bu doğal yayılış alanından ayrı.

Kutaisi makalesi bu şehir tarihini de hatırlatıyor. Geko 1956’da Tiflis’in merkezinden tanımlandı. O zamanlar Doğu Azerbaycan’dan kazara getirildiği düşünülüyordu. Onlarca yıl yalnızca Tiflis’te kaydedildi; 21. yüzyılın başından beri Rustavi, Telavi, Gori ve Ahmeta Belediyesi’ne bağlı Şahvetila köyünden de bildirimler geldi. 2001’de geko Suhumi’de de bulundu; orada doğal yayılış alanından çok daha nemli bir iklime uyum sağladı.

Geko şehirde nasıl hayatta kalıyor? Yazar, şehirlerin genellikle çevrelerinden daha sıcak olduğunu, kışın da evlerin ısıtıldığını yazıyor. Bu yüzden kertenkeleler şehirlerde, doğal koşullarda yaşayamayacakları yerlerde de hayatta kalabiliyor.

Hazar kalınparmaklı gekosu insanlar için zararsızdır ve öldürülmesine gerek yoktur. Onu diğer kertenkelelerden dikey göz bebeği ve genişlemiş parmaklarıyla ayırt edebilirsiniz. Çoğunlukla geceleri bina duvarlarında görülür.

Kutaisi makalesi, gekonun Batı Gürcistan’da da aranması gerektiğini yazıyor. Kutaisi’nin eski şehri dışında ya da Batı Gürcistan’ın başka bir şehrinde görürseniz, yer ve tarih belirtilmiş bir fotoğraf yayılışını anlamamıza yardımcı olur. Diğer haberler haberlerde.