Ermenistan’da elektrik hatlarında 252 kuş öldü, çoğu Şirak’ta
Ermenistan’da yaklaşık 114 km orta gerilim hattı boyunca yapılan pilot araştırmada elektrik çarpmasıyla ölmüş 252 kuş bulundu. Çoğu kargagiller ile küçük ve orta boy yırtıcılardı; 228’i sonbahar göçünde, Gürcistan’a komşu Şirak’ta bulundu.
Kısaca
- Yayımlandı
- 16 Ekim 2026
- Konu
- Kuşlar
2024’te Harutyunyan liderliğindeki ekip, Ermenistan’ın dört ilinde yaklaşık 114 km 10 kV hattı (2.071 direk) yürüyerek taradı ve elektrik çarpmasıyla ölmüş 252 kuş buldu. 24 Haziran 2026’da Caucasiana’da yayımlanan makale, Ermenistan’da bu sorunla ilgili ilk sistematik saha araştırması. Yazarlar 252’nin bir alt sınır olduğunu vurguluyor: leşçillerin götürdüğü ya da gözden kaçan leşler sayılmadı.
Ne incelendi?
Elektrik çarpması çoğunlukla alçak ve orta gerilim hatlarında olur. Direğe konan ya da havalanan bir kuş aynı anda iki tele veya bir tel ile topraklı metale dokunup devreyi tamamlayabilir. Risk, direğin tek yüksek tünek olduğu açık arazide en yüksektir.
Araştırma iki bölümden oluştu. 30 Mayıs–30 Temmuz 2024 arasında, üreme mevsiminde, iki araştırmacı Armavir, Ararat ve Kotayk illerinde, çoğunlukla Hosrov Ormanı Devlet Koruma Alanı çevresinde yaklaşık 60 km hattı (1.090 direk) inceledi. 12 Eylül–7 Kasım arasında, sonbahar göçünde, Şirak ilinde yaklaşık 54 km (981 direk) tarandı. Her hat boyunca 40 m genişliğinde bir şerit yürünerek her leş kaydedildi.
Hangi kuşlar öldü?
252 kuşun 228’i sonbaharda Şirak’ta, 24’ü ise üreme mevsiminde diğer illerde bulundu. Yazarlara göre bu fark hem mevsimi hem de farklı peyzajları yansıtıyor olabilir.
15 tür tanımlandı, birkaç kuş ise yalnızca cins düzeyinde. En sık ölenler saksağan (49), kerkenez (34), ekin kargası (34), küçük karga (33) ve şahin (31) oldu — birlikte tüm kayıtların %71,8’i. Yırtıcı kuş sayısı 97’ydi (%38,5). Yaşı belirlenebilen 34 yırtıcının 31’i gençti.
Ölenler arasında Ermenistan Kırmızı Kitabı’ndan üç tür vardı: genç bir kaya kartalı, bir puhu ve üç küçük kerkenez. Yalnızca dokuz leşte görünür yanık vardı; bu yüzden yazarlar, yanık olmamasının elektrik çarpmasını dışlamadığı konusunda uyarıyor.
En tehlikeli yerler neresi?
En tehlikeli nokta Şirak’taki Arpi Gölü Milli Parkı oldu. Orada iki paralel, yalıtımsız 10 kV hat göl kıyısı boyunca yaklaşık 20 m arayla, yırtıcıların ve su kuşlarının kullandığı çayırlardan geçiyor. Diğer yoğunlaşmalar Zorakert ile Pağakn arasında, Pağakn’dan Ardenis’e ve Bavra–Taşut yolu boyuncaydı. 18 Temmuz 2024’te Kotayk’ta Hatsavan yakınındaki 3,5 km’lik tek bir hatta 12 ölü kuş bulundu.
Kuşların çoğu (%94,8) beton direklerin altındaydı. Yazarlar, araştırmanın bilerek beton direkli hatlara öncelik verdiğini, bu yüzden ahşap direklerin göreli riskini göstermediğini belirtiyor. Ararat ilinde yalıtımlı kabloyla yapılmış yaklaşık 7 km’lik yeni hatta ölü kuş bulunmadı.
Gürcistan için ne anlama geliyor?
Şirak, Gürcistan’ın Samtshe-Cavaheti bölgesiyle sınır komşusu. Makale Gürcistan’daki hatları incelemiyor. Güney Kafkasya’nın geri kalanı için yazarlar yalnızca Nahçıvan’dan sistematik veri buldu; Gürcistan için ise elektrik hattı sayımı değil, genel yırtıcı kuş araştırmalarına atıf yapıyorlar.
Yazarlar, tehlikeli beton direklerde akım taşıyan parçaların yalıtılmasını, tünemeyi engelleyen düzenekler ve kuş dostu başka tasarımlar kullanılmasını, bu standartların enerji planlamasına eklenmesini öneriyor. Öncelik, doğal tüneğin az olduğu açık peyzajlar, Arpi Gölü ve Şirak’ın göç koridorları. Diğer kuşlar kuşlar sayfasında.
