Afalina
Tursiops truncatus
Rafi Amar
Temel bilgiler bir bakışta
- Boyut
- 2–4 m, 150–650 kg
- Beslenme
- Balık, kalamar, karides
- Gürcistan'daki durumu
- Yerleşik, Karadeniz kıyı suları
- Yaşam alanı
- Deniz, nehir ağızları ve koylar
- Familya
- Delphinidae
- Koruma
- Gürcistan'da CR (2021); Karadeniz'de EN (2008)
Afalina (Tursiops truncatus), kısa ve belirgin burunlu, iri, gri bir yunustur. Boyu 2–4 m, ağırlığı 150–650 kg'dır. Gürcistan'ın kıyı sularında Anaklia Burnu'ndan Sarp'a kadar yıl boyu görülür, beslendiği yerler de büyük nehirlerin ağızlarıdır. Burada yaşayan grup 200 hayvanı geçmez ve 2011'de yaklaşık 60 afalina sayılmıştır. Denizde yunus görürseniz uzaktan izleyin ve peşlerine düşmeyin: bu kadar küçük bir grup için her hayvan önemlidir.
Tanıma
Afalina nasıl tanınır
İri, ağır yapılı, baştan sona düz gri bir yunustur. Burnu kısa ve kalın, sırt yüzgeci yüksek ve kanca gibi geriye kıvrıktır. Karadeniz'de en kolay, daha küçük olan ve yanlarında kum saati deseni bulunan tırtakla karıştırılır.
Boyu 2–4 m, ağırlığı 150–650 kg'dır; erkekler dişilerden büyüktür. Gövdesi kalın ve güçlüdür, başının üstünde tek bir hava deliği vardır. Tırtaktan belirgin biçimde büyüktür.
Burnu kısa ve belirgindir, şişe boynunu andırır; İngilizce adı da buradan gelir. Sırt yüzgeci yüksek ve kanca biçimlidir. Yüzgeçteki ve gövdedeki çentikler ve yara izleri her hayvanda farklıdır; bilim insanları tek tek afalinaları bunlardan tanır.
Tırtak daha küçüktür, 1,9–2,5 m boyundadır ve uzun, ince bir gagası vardır. Yanlarında kum saati deseni bulunur: önde açık gri, sarı ya da altın rengi, arkada kirli gri. Afalina ise bu desen olmadan düz gridir. Denizde yalnızca renge güvenmeyin: önce boyuna ve burun biçimine bakın.
Hangileriyle karışabilir
Afalina bir deniz hayvanıdır ve bütün hayatını suda geçirir. Kutup suları dışında dünyanın ılıman, subtropikal ve tropikal okyanuslarında yaşar. Karadeniz'de ayrı bir popülasyon vardır ve bu popülasyon bazen ayrı bir alt tür, T. t. ponticus, olarak ele alınır. Gürcistan'da Anaklia Burnu'ndan Sarp'a kadar kıyı sularında yıl boyu yaşar. Bu şerit açık denizi, nehir deltalarını, kıyı lagünlerini ve sığ koyları kapsar. En önemli yerler, yunusların beslendiği Enguri, Rioni, Hobistskali, Supsa ve Çoruh ağızlarıdır. Grupları, özellikle kıyıya yakın yaşayanlar, bölgeseldir.
Afalina haritası herkese açık iNaturalist gözlemlerini birleştirir. Bölgeler, bölgelere göre kayıt tablosundan alınır; durum sütunu yeterli kaydı olan bölgeleri kaydı az olan bölgelerden ayırır. Kayıt sayısı gözlem yoğunluğunu yansıtır, popülasyon yoğunluğu değildir. Kayıtlar henüz çok azdır ve hiçbir bölgede yeterli kayıt yoktur.
Veri: Reptiles.ge + iNaturalist · Metodoloji
- Arazi gözlemi
- Aynı yerde birkaç kayıt
- Kayıt bulunan bölge
Afalina çoğunlukla balıkla beslenir; kalamar, karides ve yılan balığı da yer. Besini yerden yere değişir. Karadeniz'de barbunya, pisi, kefal, hamsi, istavrit ve vatoz gibi kıyı balıklarını avlar. Gürcistan sularında kış ve ilkbaharda büyük hamsi sürüleri kışlar ve yumurtlar; bu da yunuslara bol besin sağlar. Avını çoğunlukla ekolokasyonla bulur: ses çıkarır ve yankıyı dinler. Grup çoğu zaman bir balık sürüsünü birlikte sıkıştırır, ama afalina tek başına da avlanır. Avını çiğnemeden bütün olarak yutar.
Afalinalar gruplar halinde yaşar. Bir grupta genellikle yaklaşık 15 hayvan bulunur, ama grup bir çift de olabilir, yüzden fazla hayvan da. Kırım kıyılarında incelenen Karadeniz afalinaları 2–10 hayvanlık gruplarda yaşıyor ve birlikte avlanıyordu. Birbirleriyle ıslıklar, ciyaklamalar ve beden hareketleriyle iletişim kurarlar. Her yunusun yalnızca kendine ait bir imza ıslığı vardır. Gürcistan sularında afalinaların kur yapması mayıs–haziranda görülmüştür; 3 aylıktan küçük yavrular da burada görülür. Gebelik 12 ay sürer. Yeni doğan yavru 0,8–1,4 m boyunda ve 15–30 kg ağırlığındadır. Anne yavrusunu 18–20 ay emzirir ve 3–6 yılda bir yeni yavru doğurur. Dişiler 5–10, erkekler 8–13 yaşında olgunlaşır. Doğada 40 yıldan uzun, bazen 60 yıla kadar yaşar.
Afalina Gürcistan'da Kritik Tehlike altındadır (CR, 2021 ulusal değerlendirmesi). Gürcistan ve komşu kıyı sularındaki yerleşik grup 200 hayvanı geçmez ve 2011'de yaklaşık 60 afalina sayılmıştır. 2006 Gürcistan Kırmızı Listesi'nde Tehlikede (EN) kategorisindeydi. Karadeniz popülasyonu dünya ölçeğinde de Tehlikededir (EN, 2008) ve 2018–2021 tarihli, henüz geçici yeniden değerlendirme bu kategoriyi korumuştur. Tür bütün olarak dünyada tehdit altında değildir (LC). Karadeniz'de yunus avı 1929–1966 yıllarında özellikle yoğundu. 1966'da SSCB, Bulgaristan ve Romanya avı yasakladı, Türkiye sularında ise 1983'e kadar sürdü. Gürcistan sularında afalinalar 1980'lere kadar büyük sayılarda avlandı. Bugün başlıca tehditler hastalıklar, şiddetli fırtınalar ve başlıca av balıklarının azalmasıdır; nadiren de balık ağlarına takılma. Karadeniz popülasyonu Bonn Sözleşmesi Ek I ve Ek II'de, tür ise CITES Ek II'de yer alır.
İlgili rehberler
İlgili sayfalarla devam edin
Evet. Afalina Gürcistan'ın kıyı sularında Anaklia Burnu'ndan Sarp'a kadar yıl boyu yaşar. Burada yaşayan grup küçüktür, 200 hayvanı geçmez. 2011'de yaklaşık 60 afalina sayılmıştır.
Denizde, kıyıya yakın. Çoğunlukla büyük nehirlerin ağızlarında beslenir: Enguri, Rioni, Hobistskali, Supsa ve Çoruh. Mayıs–haziranda burada yunusların kur yapması da görülmüştür. Kıyıdan ya da tekneden izleyin, ama peşlerine düşmeyin.
Boyundan ve renginden. Afalina daha büyüktür, 2–4 m, düz gridir ve burnu kısa ve kalındır. Tırtak 1,9–2,5 m boyundadır, uzun ve ince bir gagası ve yanlarında kum saati deseni vardır. Yanında sarı ya da açık renkli bir leke görüyorsanız, büyük olasılıkla tırtaktır.
Boyu 2–4 m, ağırlığı 150–650 kg'dır. Erkekler dişilerden büyüktür. Yeni doğan yavru bile 0,8–1,4 m boyunda ve 15–30 kg ağırlığındadır.
Çoğunlukla balık, ayrıca kalamar ve karides. Karadeniz'de hamsi, kefal, barbunya ve istavrit gibi kıyı balıklarını avlar. Avını ekolokasyonla bulur ve bütün olarak yutar. Grup çoğu zaman bir balık sürüsünü birlikte sıkıştırır.
Zehirli değildir ve insan avlamaz, ama iri ve güçlü bir hayvandır. Başka ülkelerde tek tük yabani afalinaların yüzücüleri yaraladığı olmuştur. Bu yüzden denizde bir yunusa doğru yüzmeyin ve onu beslemeyin. Kıyıya vurmuş ya da yaralı bir yunus görürseniz 112'yi arayın.
Evet. Gürcistan'da Kritik Tehlike altındadır (CR), Karadeniz popülasyonu ise dünya ölçeğinde Tehlikededir (EN). Karadeniz'de yunus avı 1966'da yasaklandı, ama Türkiye sularında 1983'e kadar sürdü. Bugün onu hastalıklar, fırtınalar ve besinin azalması tehdit ediyor.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.
