Kursaklı ceylan
Gazella subgutturosa
Nikita Tiunov · Kaheti Gürcistan saha fotoğrafı
Temel bilgiler bir bakışta
- Boyut
- Omuzda 60–75 cm, 18–43 kg
- Beslenme
- Otçul
- Gürcistan durumu
- 20. yüzyılın sonunda tükendi, 2013'ten beri geri kazanılıyor
- Habitat
- Açık, kurak ova ve yarı çöl
- Familya
- Bovidae
- Koruma
- VU (dünya) / CR (Gürcistan)
Kursaklı ceylan Gürcistan'dan bir kez yok olmuştur. 19. yüzyılın ikinci yarısında Doğu Gürcistan ovalarında geniş bir alana yayılmıştı, 20. yüzyılın sonunda ise tükendi. 2013'ten beri Azerbaycan'dan getirilen hayvanlar Vaşlovani korunan alanlarının yanındaki Samukhi ovasına salınıyor ve orada şimdiden üremeye başladılar. Açık, kurak ovalarda ve yarı çöllerde yaşayan hafif yapılı, kum renkli bir antiloptur. Vaşlovani'de görürseniz uzaktan izleyin: bu nüfus hâlâ küçük ve kırılgandır.
Tanıma
Kursaklı ceylan nasıl tanınır
Kursaklı ceylan küçük, ince bacaklı bir antiloptur, sırtı kum renkli, karnı beyazdır. Erkeğin siyah, lir biçimli boynuzları vardır, dişilerin çoğu ise boynuzsuzdur. Koşarken kuyruğunu kaldırır ve kuyruğun siyah ucu uzaktan görünür. Açık ovada onu başka bir toynaklıyla zor karıştırırsınız, uzaktan ise karacaya benzetebilirsiniz.
Baş ve gövde uzunluğu 93–116 cm, omuz yüksekliği 60–75 cm'dir. Erkek 20–43 kg, dişi 18–33 kg gelir. Yapısı hafiftir, bacakları uzun ve incedir.
Erkeğin boynuzları siyah, lir biçimli, yaklaşık 30 cm uzunluğunda ve enine halkalıdır. Dişilerin çoğunda boynuz yoktur, bazılarında ise 3–5 cm'lik körelmiş boynuzlar bulunur. Çiftleşme mevsiminde erkeğin boğazı ve gırtlağı şişer. Tür adı subgutturosa tam da bunu anlatır: "boğazın altı dolgun".
Sırtı ve yanları kum rengindedir, karnı, boynu ve bacaklarının iç yüzü beyazdır. Kış kürkü yaz kürkünden daha açıktır. Kuyruk dibindeki beyaz leke küçüktür, kuyruğun ucu ise siyahtır. Koşan bir hayvanda kalkık siyah kuyruk en iyi ayırt edici işaretlerinden biridir.
Karaca geyikgillerdendir ve erkeğin boynuzları her yıl yeniden çıkar. Ceylanın boynuzları kalıcı, siyah ve halkalıdır. Karaca çoğunlukla ormanda ve orman kenarlarında, ceylan ise açık, kurak ovada yaşar. Çıplak, pelinli bir ovada kum renkli bir hayvan görürseniz, büyük olasılıkla ceylandır.
Hangileriyle karışabilir
Kursaklı ceylan açık, kurak arazinin hayvanıdır. Çöllerde ve yarı çöllerde, kumlu ve çakıllı ovalarda, dağ eteklerinde ve dağ vadilerinde yaşar. Gürcistan'daki yaşam alanı pelinli, tuzlu topraklı açık ovalardır. Yayılış alanının başka bölgelerinde deniz seviyesinden 3500 m'ye kadar çıkar, kışın ise rüzgârlı, karsız yerler arar. 19. yüzyılın ikinci yarısında ceylan Doğu Gürcistan'ın Samgori, Gardabani, Şiraki ve Eldari ovalarında ve yarı çöl kuşağında geniş bir alana yayılmıştı. 1920–1940'larda araziler tarıma açıldıktan sonra yaşam alanları hızla daraldı. 1980'lere kadar hâlâ Şiraki ovasının doğusunda, Tiflis çevresinde, Gardabani ve Samgori ovalarında ve aşağı İori boyunca görülüyordu. Bugün ceylan Doğu Gürcistan'da, 2013'ten beri yeniden yerleştirildiği Vaşlovani korunan alanlarının yanındaki Samukhi ovasında yaşar.
Kursaklı ceylan otçuldur ve çoğunlukla otlarla beslenir. Tuzcul bitkileri, baklagilleri, diğer otsu bitkileri ve ılgın dahil çalıları da yer. Tarlaların yakınında buğday ve arpa filizlerini ve başka ekinleri yer. Suyunun çoğunu bitkilerden aldığı için kurak ovada uzun süre su kaynağı olmadan yaşayabilir.
Kursaklı ceylan genellikle 2–9 hayvanlık küçük gruplar hâlinde dolaşır, ancak yayılış alanının başka bölgelerinde binlerce hayvanlık sürüler de görülmüştür. Yetişkin erkekler yalnız yaşar ve bölgeseldir. Yazın çoğunlukla sabah erkenden ve öğleden sonra otlar, kışın ise öğle vakti kısa bir molayla neredeyse bütün gün otlar. Otlaklar, su ve dinlenme yerleri arasında günde 10–15 km yol alır. Yoğun avlandığı yerlerde gece yaşamına geçer. Kızgınlık dönemi kasımın ikinci yarısından aralık sonuna kadar sürer. Bu dönemde yetişkin bir erkek 3–5 hayvanlık bir gruba önderlik eder ve genç erkekleri uzaklaştırır. Gebelik 5–5,5 ay sürer, yavrular nisan–mayısta doğar: 1–2, nadiren 3. Yetişkin dişi genellikle ikiz, genç dişi ise tek yavru doğurur. İlk günlerde yavru bir çalının altında kıpırdamadan yatar, anne ise yakında otlar. Dişiler 18–19 aylıkken, erkekler 2,5 yaşında üremeye başlar. Doğada ortalama 6, en fazla 12 yıl yaşar.
Kursaklı ceylan dünya ölçeğinde Hassas (VU, 2017) bir türdür. 2001'de sayısı 120 000–140 000 olarak tahmin edildi; bundan önceki on yılda %30'dan fazla azalmıştı. Başlıca tehditler kaçak avcılık, ovaların tarım ve yapılaşmaya açılması ve sert kışlardır. Gürcistan'ın 2014 Kırmızı Listesi ceylanı, 20. yüzyılın sonunda yok edilmiş olarak Bölgesel Olarak Tükenmiş (RE) türler arasında sayar. Burada yasa dışı av, ovaların sürülmesi, başta koyun sürüleri olmak üzere hayvan sayısının artması ve yerleşimlerin büyümesi yüzünden yok oldu. 2013'ten beri süren geri kazanım çalışmasıyla 2019'a kadar Azerbaycan'dan 70'ten fazla hayvan getirildi, 2018'e gelindiğinde Gürcistan'da üçüncü kuşak doğmuştu. 2021 değerlendirmesine göre Gürcistan'daki yeni nüfus Kritik Tehlike altındadır (CR): 2020 sayımında yaklaşık 130 hayvan bulundu. 2021 haberlerine göre sayıları 200'ü aştı. Ceylan avı yasaktır.
Nikita Tiunov · rwcannon57 · Terry Townshend · Mehmet Çelik · Fabian A. Boetzl · Axel Gosseries
İlgili rehberler
İlgili sayfalarla devam edin
Evet, ama bir kez yok olmuştu. 20. yüzyılın sonunda Gürcistan'da tükendi, 2013'ten beri Azerbaycan'dan getirilen hayvanlar yeniden yerleştiriliyor. Şimdi Vaşlovani korunan alanlarının yanındaki Samukhi ovasında yaşıyor ve orada üremeye devam ediyor. Bugün Gürcistan'ın başka bir yerinde yaşamıyor.
19. yüzyılın ikinci yarısında Doğu Gürcistan ovalarında geniş bir alana yayılmıştı: Samgori, Gardabani, Şiraki ve Eldari ovalarında. 1920–1940'larda ovalar sürüldükten sonra yaşam alanları hızla daraldı. 1980'lere kadar hâlâ Şiraki ovasının doğusunda, Tiflis çevresinde ve aşağı İori boyunca görülüyordu. Yani ceylan, Tiflis yakınlarındaki ovaların eski bir yerlisidir.
Küçük, ince bacaklı, kum renkli, beyaz karınlı bir antiloptur. Erkeğin siyah, lir biçimli, halkalı boynuzları vardır, dişilerin çoğu ise boynuzsuzdur. Koşarken kuyruğunu kaldırır ve siyah ucu açıkça görünür. Açık, kurak bir ovada böyle bir hayvan neredeyse her zaman ceylandır.
Omuz yüksekliği 60–75 cm, baş ve gövde uzunluğu 93–116 cm'dir. Erkek 20–43 kg, dişi 18–33 kg gelir. Yapısı hafiftir, bacakları uzun ve incedir.
Otçuldur. Çoğunlukla otlarla, ayrıca tuzcul bitkiler, baklagiller ve çalılarla beslenir. Suyunun çoğunu bitkilerden alır. Bu yüzden kurak ovada uzun süre su kaynağı olmadan yaşayabilir.
Hayır. Ceylan insanlara saldırmaz ve tehlike sezince kaçar. Asıl tehlike ona insanlardan ve köpeklerden gelir. Sürüyü uzaktan izleyin, peşinden gitmeyin ve köpeğinizi tasmalı tutun.
Evet. Dünya ölçeğinde Hassas (VU, 2017) bir türdür. Gürcistan'ın 2014 Kırmızı Listesi onu Bölgesel Olarak Tükenmiş sayar, 2021 değerlendirmesi ise geri kazanılan nüfusu Kritik Tehlike altında (CR) olarak değerlendirir. Ceylan avı yasaktır.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.
