Batı Kafkas dağ keçisi
Capra caucasica
yakov_oskanov · Cherekskiy rayon
Temel bilgiler bir bakışta
- Boyut
- Omuzda 78–110 cm
- Beslenme
- Otçul
- Gürcistan durumu
- Yerleşik, çok nadir
- Habitat
- Subalpin ve alpin yamaçlar
- Familya
- Bovidae
- Koruma
- EN / EN
Batı Kafkas dağ keçisi (Capra caucasica), cinsi içinde en küçük yayılış alanına sahip yaban keçisidir. Yalnızca Büyük Kafkasya'nın batısında, Gürcistan ve Rusya'da yaşar; tipik formun yayılış alanı boyca ancak 120 km'ye ulaşır. Gürcistan'da Svaneti ve Abhazya'dan bilinir. 1990'larda burada yaklaşık 2.500 hayvan sayılıyordu, son verilere göre ise yalnızca yaklaşık 100 kaldı. Doğu Kafkas turunun yakın akrabasıdır ve asıl fark boynuzlardadır. Batı Kafkas erkeğinin boynuzları pala gibi kıvrıktır ve ön yüzünde belirgin enine çıkıntılar taşır; Doğu Kafkas turununkiler ise daha kalındır ve açık bir spiral çizer. Hem dünyada hem Gürcistan Kırmızı Listesi'nde Tehlikede (EN) kategorisindedir. Svaneti'nin yüksek dağlarında bir tane görürseniz uzaktan izleyin: burada her hayvan önemlidir.
Tanıma
Batı Kafkas dağ keçisi nasıl tanınır
Batı Kafkas dağ keçisi iri, tıknaz bir yaban keçisidir; kuyruğu kısa, sakalı kısa ve geniştir. Yetişkin erkeğin enine çıkıntılı, pala biçimli boynuzları vardır. Yazın kırmızımsı kahverengidir, karnı sarımsı, bacakları daha koyudur; kışın grimsi kahverengiye döner. Doğu Kafkas turundan boynuzlarıyla ayırt edersiniz: onunkiler daha kalındır ve açık bir spiral çizer.
Erkek dişiden çok daha iridir. Yetişkin erkeğin vücut uzunluğu 150–165 cm, omuz yüksekliği 95–110 cm, ağırlığı 65–100 kg'dır. Dişinin vücudu 120–140 cm, omuz yüksekliği 78–90 cm, ağırlığı 50–60 kg'dır. Kuyruğu yalnızca 10–14 cm'dir.
Erkeğin boynuzları oldukça kısa ve kalındır; pala gibi geriye kıvrılır, uçları aşağı ve içe doğru bakar. Ön yüzünde birbirine yakın, belirgin enine çıkıntılar vardır ve boynuzlar 75 cm'ye kadar uzar. Dişinin boynuzları çok daha küçüktür. Yaz postu kırmızımsı kahverengi, karnı sarımsı, bacakları daha koyudur. Kışa doğru post grimsi kahverengiye döner. Erkeğin kısa ve geniş bir sakalı vardır.
En çok benzediği tür Doğu Kafkas turudur. Onun erkeğinin boynuzları daha kalın, dipte yuvarlak ve açık spiral biçimlidir; Batı Kafkas dağ keçisininkiler ise daha ince, daha kısa ve neredeyse hiç burulmamıştır. Gürcistan'da yer de yardımcı olur: Batı Kafkas dağ keçisi Svaneti ve Abhazya'dan bilinir, Doğu Kafkas turu ise Büyük Kafkasya'nın doğusunda yaşar. Yaban keçisinin uzun, pala biçimli boynuzları vardır ama daha hafif yapılıdır. Çengelboynuz Batı Kafkas dağ keçisiyle aynı dağlarda yaşar, ama çok daha küçüktür ve kısa, kanca biçimli boynuzları vardır.
Doğadaki her tur bu kadar kolay ayırt edilmez. İki tür arasında, Rusya tarafında Teberda vadisinden Bezengi'ye kadar, boynuzları hafif spiral burulmalı, ara formda ve muhtemelen melez bir popülasyon yaşar. Melezleşme bölgesi batıya doğru genişliyor olabilir. Bu yüzden boynuz biçimine yerle birlikte bakın ve tek bir özelliğe göre karar vermeyin.
Batı Kafkas dağ keçisi Büyük Kafkasya'nın batısına endemiktir ve yalnızca Gürcistan ile Rusya'da bulunur. Çoğunlukla subalpin ve alpin kuşakta, deniz seviyesinden 800 ile 4.000 m arasında yaşar. Yaşam alanı Doğu Kafkas turununkine benzer, ama burada daha çok yağış düşer ve kar daha derin olur. Karlı mevsim dışında ormana nadiren girer, çünkü Batı Kafkasya'daki orman çoğunlukla sık göknar ve ladin ormanıdır. Çamın daha bol olduğu yerlerde ormanda daha istekli kalır. Gürcistan'da Svaneti'den bilinir ve ülkede 5'ten fazla yerde bulunmaz. Abhazya'da Pshu-Gumista ve Ritsa doğa koruma alanlarından da bildirilmiştir, ama oraya, güney yamacın neredeyse tamamında olduğu gibi, yalnızca mevsimsel olarak gelir. Yayılış alanı kuzey yamaçta güneydekinden daha geniştir.
Batı Kafkas dağ keçisi bitkilerle beslenir. Besininde yüzden fazla bitki türü kaydedilmiştir, en çok da otlar. Kışın sık sık çam, ladin ve söğüt dallarını yer. Tuz yalaklarına çoğunlukla ilkbahar sonu ve yaz başında gider. Beslenme ve dinlenme yerleri birbirinden uzaksa günde 20 km'ye kadar yürüyebilir.
Turlar sürüler halinde yaşar ve sürülerin yapısı mevsime göre değişir. Erkekler mayıstan kasıma kadar daha yüksekte kalır, dişiler ise yazın yavrularıyla yaklaşık 12 hayvanlık gruplar oluşturur. Turların bol olduğu yerlerde yaz sürüsü ortalama 12 hayvan, kış sürüsü ise 20 hayvan kadardır. Kışın güneşli yamaçlarda toplanırlar ve hayvanların %30–80'i orman sınırının altına iner. Günlük ve mevsimlik hareketleri 20 km'ye kadar çıkar, ama genellikle çok daha kısadır ve çoğunlukla yamaç boyunca aşağı yukarıdır. Günün sıcak saatlerinde dinlenirler. Çiftleşme dönemi kasım ortasından ocak başına kadar sürer ve erkekler dişiler için şiddetle dövüşür. Gebelik 150–160 gün sürer, yavrular mayıs–temmuzda doğar. Dişi, doğduğunda 3,5–4,2 kg gelen tek bir yavru doğurur. Yavru bir aylıkken ot yemeye başlar, üç aylıkken sütten kesilir. Dişiler yaklaşık iki, erkekler beş yaşında olgunlaşır. Yetişkin turlarda doğal ölümlerin başlıca nedeni çığdır; avcıları ise kurt ve vaşaktır.
2020 küresel değerlendirmesine göre Batı Kafkas dağ keçisi Tehlikede (EN) kategorisindedir. Yayılış alanı yaklaşık 3.300 km²'dir, 5'ten az yerden bilinir ve erişkin hayvan sayısı 2.500'ü pek aşmaz. Toplam sayısı yaklaşık 4.000–5.000 hayvan olarak tahmin edilir ve azalmaktadır. Gürcistan'ın 2014 Kırmızı Listesi'nde de Tehlikede (EN) olarak yer alır. CITES Ek II'de listelenmiştir. Gürcistan'da durum özellikle ağırdır. 1990'larda yaklaşık 2.500, 2000'lerde yaklaşık 1.000 hayvan tahmin ediliyordu. 2013'teki havadan ve karadan sayımlar yalnızca birkaç erişkin hayvan buldu, son verilere göre ise yaklaşık 100 kaldı. Bu farkın bir kısmı, turların farklı zamanlarda farklı taksonomik yaklaşımlarla sayılmasından da kaynaklanıyor olabilir. Başlıca tehdit kaçak avcılıktır: turlar et, post ve boynuz için öldürülür, boynuzlarından da içki boynuzu (kantsi) yapılır. Diğer tehditler evcil koyun ve keçilerle besin rekabeti, yaşam alanı kaybı ve sert, karlı kışlardır. Doğu Kafkas turu çok daha kalabalık olduğu için melezleşme bölgesi batıya doğru genişliyor olabilir ve bu, Batı Kafkas dağ keçisinin yayılış alanını daha da daraltır. Tur, Gürcü folklorunda önemli bir yer tutar.
İlgili rehberler
İlgili sayfalarla devam edin
Evet, ama çok az. Gürcistan'da Svaneti ve Abhazya'dan bilinir ve 5'ten fazla yerde bulunmaz. 1990'larda yaklaşık 2.500 hayvan tahmin ediliyordu, son verilere göre ise yaklaşık 100 kaldı. 2013'teki sayımlar yalnızca birkaç erişkin hayvan buldu.
Svaneti'nin yüksek dağlarında, subalpin ve alpin kuşakta. Abhazya'da, Pshu-Gumista ve Ritsa doğa koruma alanlarında yalnızca mevsimsel olarak görülür. Kışın orman sınırına yakın güneşli yamaçlara iner, yazın daha yükseğe ve daha geniş bir alana dağılır. Görürseniz uzaktan izleyin ve yaklaşmayın.
Her şeyden önce erkeğin boynuzları. Batı Kafkas dağ keçisinin boynuzları pala biçimli, nispeten ince ve kısadır, ön yüzünde belirgin enine çıkıntılar vardır. Doğu Kafkas turununkiler daha kalındır ve açık bir spiral çizer. Farklı yerlerde de yaşarlar: Batı Kafkas dağ keçisi Büyük Kafkasya'nın batısında, Doğu Kafkas turu doğusunda. Aralarında ara formda turlar yaşar, bu yüzden tek bir özelliğe göre karar vermeyin.
Yetişkin erkeğin omuz yüksekliği 95–110 cm, ağırlığı 65–100 kg'dır. Dişi daha küçüktür: omuzda 78–90 cm ve 50–60 kg. Erkeğin boynuzları 75 cm'ye kadar uzar, dişininkiler çok daha kısadır.
Bitki. Besininde yüzden fazla bitki türü kaydedilmiştir, en çok da otlar. Kışın çam, ladin ve söğüt dallarını da yer, ilkbahar sonunda tuz yalaklarına gider. Yırtıcı değildir.
Hayır. Batı Kafkas dağ keçisi zehirli değildir ve insanlara saldırmaz. Risk, onu dik ve kayalık bir yamaçta kovaladığınızda ya da üstüne köpek saldığınızda ortaya çıkar. Uzaktan izleyin ve rahatsız etmeyin.
Evet. Gürcistan Kırmızı Listesi'nde Tehlikede (EN) kategorisindedir ve avlanması yasaktır. Dünya ölçeğinde de EN'dir. Başlıca tehdit kaçak avcılıktır ve Gürcistan'da yalnızca yaklaşık 100 hayvan kaldı.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.
