Sazlık kedisi
Felis chaus
Uday Agashe · Sundarbans
Temel bilgiler bir bakışta
- Boyut
- Gövde 59–76 cm
- Beslenme
- Etçil
- Gürcistan durumu
- Yerleşik, azalıyor
- Habitat
- Taşkın ovası sazlık ve çalılıkları
- Familya
- Felidae
- Koruma
- LC / VU
Sazlık kedisi (Felis chaus), Felis cinsinin en büyük türüdür. Uzun bacakları, kısa kuyruğu ve kulaklarındaki siyah püsküller ona vaşağa benzer bir görünüm verir; postu ise lekesiz, tek renk kum rengi, kırmızımsı kahverengi ya da gridir. Gürcistan'da Iori, Alazani, Mtkvari (Kura) ve Hrami nehirlerinin taşkın ovalarında ve Jandari Gölü çevresinde, suya yakın sık sazlık ve çalılıklarda yaşar. Kafkasya'da son on yıllarda sayısı çok azaldı. Gürcistan Kırmızı Listesi'nde Hassas (VU) olarak yer alır, dünya ölçeğinde ise Asgari Endişe (LC) kategorisindedir. Uzaktan Avrupa yaban kedisiyle kolayca karışır, ama yaban kedisinin postu çizgili, kuyruğu da gür ve siyah halkalıdır. Su kenarındaki sazlıkta iri, tek renkli bir kedi görürseniz uzaktan izleyin ve üstüne köpek salmayın.
Tanıma
Sazlık kedisi nasıl tanınır
Sazlık kedisi ev kedisinden daha iri ve daha incedir, uzun bacaklar üzerinde durur ve kuyruğu kısadır. Postu tek renktir, leke ya da çizgi yoktur; büyük, sivri kulaklarında küçük siyah püsküller vardır. Kuyruğun son üçte birinde iki üç koyu halka ve siyah bir uç bulunur. En çok, çizgili postlu ve daha uzun, gür kuyruklu Avrupa yaban kedisiyle karıştırılır.
Baş ve gövde 59–76 cm, omuz yüksekliği yaklaşık 36 cm'dir; ağırlığı 2 ile 16 kg arasında değişir. Erkek dişiden iridir. Kuyruk 21–36 cm'dir, yani gövdeye göre kısadır. Uzun bacaklar ve kısa kuyruk ona vaşağa benzer bir yapı verir.
Post lekesiz, tek renk kum rengi, kırmızımsı kahverengi ya da gridir. Burun ucu beyazdır, göz köşelerinden burnun yanlarına koyu çizgiler iner, gözler sarıdır. Kulaklar büyük, sivri ve birbirine yakındır; arka yüzleri kırmızımsı kahverengidir ve uçlarında yaklaşık 15 mm uzunluğunda siyah bir püskül vardır. Kuyruğun son üçte birinde iki üç koyu halka ve siyah bir uç vardır. Ön bacakların iç yüzünde dört beş halka bulunur. Yavrular çizgili ve beneklidir, erişkinlerde bu izler bazen kısmen kalır.
En çok benzediği tür Avrupa yaban kedisidir. Onun postu çizgilidir, sırtında koyu bir çizgi vardır; kuyruğu kalın ve gürdür, 3–8 siyah halkası ve küt siyah bir ucu vardır. Sazlık kedisi tek renklidir, bacakları daha uzundur ve kuyruğu yalnızca uca doğru halkalıdır. Yer de yardımcı olur: sazlık kedisi taşkın ovası sazlıklarında, yaban kedisi ise çoğunlukla ormanda yaşar, ama o da taşkın ovası sazlıklarına girer.
Vaşak da püsküllü kulakları ve kısa kuyruğuyla akla gelir, ama çok daha iridir: gövdesi 90–120 cm, ağırlığı 17–25 kg'dır. Vaşağın kuyruk ucu tamamen siyahtır, halkası yoktur. Ev kedisine göre sazlık kedisi iri, ince ve uzun bacaklıdır, kuyruğu da kısadır. Tek bir özelliğe güvenmeyin: boyuta, kuyruğa ve kulaklara birlikte bakın.
Hangileriyle karışabilir
Sazlık kedisi sık bitki örtüsüne ve suya bağlıdır: nehir, göl ve deniz kıyılarının alçak kesimlerinde saz, kamış ve dikenli çalılıklarda yaşar. Açık alanlardan kaçınır. Dağlarda 800 m'nin üstüne çıkmaz, soğuk iklime iyi dayanamaz ve karın sık yattığı yerlerde nadirdir. Kışın ve ilkbaharda tarım arazilerine de gelir. Gürcistan'da Iori, Alazani, Mtkvari (Kura) ve Hrami nehirlerinin taşkın ovalarında ve Jandari Gölü çevresinde bulunur. Ülkedeki yayılış alanı yaklaşık 15.500 km², kapladığı alan ise yaklaşık 9.400 km²'dir.
Sazlık kedisi her şeyden önce kemirgenler, gerbiller ve tavşanlarla beslenir. Kuş, balık, kurbağa, böcek ve küçük yılanları da yer. Avı genellikle 1 kg'dan hafiftir. Avına sokulur, sonra tek bir hızlı atak ya da sıçrayışla yakalar; kuşları havaya sıçrayarak tutar. Kısmen her şeyi yer: kışın meyve de yer.
Sazlık kedisi çoğunlukla gündüz hareket eder, öğle sıcağında etkinliğini azaltır. Çiftleşme dönemi ve yavrulu anneler dışında yalnız yaşar. Bölgesini idrar, koku izleri ve yanak sürterek işaretler. Bir gecede 3–6 km yol alır. İyi yüzer, 1,5 km'ye kadar; balık yakalamak için suya dalar ve ağaca da iyi tırmanır. Çiftleşme şubat–martta olur, erkekler bu dönemde birbirleriyle gürültüyle dövüşür. Gebelik yaklaşık 66 gün sürer. Dişi bir ile beş, genellikle iki üç yavru doğurur. Yavrular gözlerini 10–13 günlükken açar, üç aylıkken sütten kesilir ve 8–9 aylıkken annelerinden ayrılır. Esaret altında 15–20 yıl yaşar.
Dünya ölçeğinde sazlık kedisi Asgari Endişe (LC, 2016) kategorisindedir. CITES Ek II'de listelenmiştir. Ancak Kafkasya'da ve Hazar kıyısında 1960'lardan beri hızla azaldı ve yalnızca küçük popülasyonlar kaldı. Rusya'da yaklaşık 500 hayvan vardır; tür Rusya, Azerbaycan ve Ermenistan kırmızı listelerinde de yer alır. Gürcistan'ın 2014 Kırmızı Listesi'nde yayılış alanı daraldığı için Hassas (VU) olarak yer alır. 2021 ulusal değerlendirmesi de onu Hassas (VU) sayar ve sayısı azalmaktadır. Başlıca tehdit sulak alanların ve taşkın ovası sazlıklarının yok olmasıdır: kurutma, barajlar, kirlilik ve yerleşimlerin büyümesi. Kaçak avcılık ve zehirleme de onu tehdit eder.
İlgili rehberler
İlgili sayfalarla devam edin
Iori, Alazani, Mtkvari (Kura) ve Hrami nehirlerinin taşkın ovalarında ve Jandari Gölü çevresinde. Suya yakın sık sazlık ve çalılıkları seçer, açık alanlardan kaçınır. Dağlarda 800 m'nin üstüne çıkmaz. Karın sık yattığı yerlerde nadirdir.
Postu ve kuyruğu. Sazlık kedisi tek renklidir, leke ya da çizgi yoktur; kuyruğu kısadır ve halkalar yalnızca son üçte birdedir. Yaban kedisinin postu çizgilidir, sırtında koyu bir çizgi ve 3–8 siyah halkalı kalın, gür bir kuyruğu vardır. Sazlık kedisinin ayrıca kulaklarında siyah püsküller vardır ve bacakları daha uzundur.
Sazlık kedisi ev kedisinden daha iri, daha ince ve daha uzun bacaklıdır. Kuyruğu kısadır, uca doğru koyu halkalı ve siyah uçludur; büyük, sivri kulaklarında siyah püsküller vardır. Postu tek renk kum rengi, kırmızımsı kahverengi ya da gridir. Bu özellikler birlikte görüldüğünde ev kedisiyle karıştırmak zordur.
Baş ve gövde 59–76 cm, omuz yüksekliği yaklaşık 36 cm, kuyruk 21–36 cm'dir. Ağırlığı 2 ile 16 kg arasında değişir, erkek dişiden iridir. Felis cinsinin en büyük türüdür. Yine de vaşaktan çok daha küçüktür.
Çoğunlukla kemirgen, gerbil ve tavşan. Kuş, balık, kurbağa, böcek ve küçük yılanları da, kışın meyveyi de yer. Avı genellikle 1 kg'dan hafiftir. Balık için suya bile dalar.
Hayır. Sazlık kedisi zehirli değildir ve insanlardan uzak durur. Yabani bir hayvandır, bu yüzden yakalamaya ya da kucağa almaya çalışmayın. Uzaktan izleyin ve üstüne köpek salmayın.
Evet. Gürcistan'ın 2014 Kırmızı Listesi'nde yayılış alanı daraldığı için Hassas (VU) olarak yer alır, 2021 değerlendirmesi de sayısının azalmaya devam ettiğini gösterdi. Dünya ölçeğinde Asgari Endişe (LC) kategorisindedir. Başlıca tehdit taşkın ovası sazlıklarının ve sulak alanların yok olmasıdır.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.
