Bu sayfada, bu türün Gürcistan'daki bireylerinin mide içeriğine ilişkin bir araştırma yer almıyor. Diğer Darevskia türleri gibi muhtemelen küçük böceklerle ve onlara benzeyen küçük hayvanlarla beslenir. Avını zehir kullanmadan çeneleriyle yakalar. Türkiye'de bu türün bitki yediği bir durum da kaydedilmiştir. Bu gözlem, Gürcistan'da neyle beslendiği hakkında bilgi vermez.
İnsan için risk
ZararsızTıbbi zehir riski yok
Tıbbi açıdan önemli zehir yok. Yine de ellemeyin — izleyin ve olduğu yerde bırakın.
Acara'nın zararsız kayalık kertenkelesi. Ülke çapında değildir. Renk tanımlamak için yetmez.
Temel bilgiler bir bakışta
- Boyut
- SVL ~4.5–7 cm
- Yaşam alanı
- Acara boğazları
- Aktivite
- Gündüzcü
- Zehir
- Yok — zararsız
- Koruma
- Tehlikede
- Kontrol listesi
- Doğrulandı
- Familya
- Lacertidae
Türk kertenkelesi (Darevskia clarkorum), Gürcistan’ın güneybatısındaki Acara’da görülen bir kaya kertenkelesidir. Gerçek kertenkeleler ailesine (Lacertidae) aittir. Zehirli değildir ve insanlar için tehlike oluşturmaz. Gürcistan’ın 2026 tarihli tür listesinde varlığı doğrulanmış bir tür olarak yer alır. Bu, Gürcistan’ın her yerinde görüldüğü anlamına gelmez: burada sözü edilen yeni DNA verileri ve başındaki pulların görüntüleri, Helvaçauri Belediyesindeki Çarnali Vadisi’nden gelmektedir. Atlas haritasında Acara bu kayıtlara dayanarak gösterilmiştir; bu da kertenkelenin bölgedeki her vadide bulunduğu anlamına gelmez. İngilizcede Clark's rock lizard veya Clark's lizard olarak adlandırılır. Gürcistan’ın tür listesinde Laz kertenkelesi adı kullanılırken bu atlastaki “Türk kertenkelesi” adı, Gürcistan’ın 2014 tarihli Kırmızı Listesi’ndeki adıdır. Tür ilk kez Gürcistan’da değil, Türkiye’de, Artvin’deki Hopa ile Borçka arasındaki Cankurtaran Geçidi’nde tanımlanmıştır. IUCN, 2009 yılında türü yok olma tehlikesi altında (Endangered) olarak değerlendirmiştir. Gürcistan’ın 2014 tarihli Kırmızı Listesi’nde de yok olma tehlikesi altındaki türler kategorisinde (EN) yer alır.
Tanıma
Clark kayalık kertenkelesi nasıl tanınır
Küçük kaya kertenkelesi Acara vadilerinde görülür. Doğada onu diğer Darevskia türlerinden ayırt etmek için yalnızca rengine bakmak yeterli değildir. Pulları, vücut şekli ve nerede görüldüğü de önemlidir.
Kayalarda yaşayan bu Darevskia’nın bacakları iyi gelişmiştir. Taşlarda ve kayalıklarda yaşar; karada yaşayan iri bir Lacerta değildir. Türkiye’de incelenen örneklerin sırtı sarmaşık yeşili, açık yeşil, kahverengi veya gri kahverengi olabilir; üzerinde çoğu zaman küçük koyu benekler bulunur. Başın yan tarafında, şakak yakınındaki koyu şeritte, ortası açık renkli birkaç benek olabilir. Ön bacağın yakınında bir mavi benek de görülebilir. Karnı çoğu zaman parlak sarıdır. Bu görünüm onun için tipiktir, ancak türleri ayırt etmek için yalnızca renk yeterli değildir.
Türkiye'de incelenen çok sayıda bireyde baş ve gövde uzunluğu yaklaşık 4,4–6,7 cm idi (ortalama yaklaşık 5,9 cm); ilk ölçümlerde bu değer biraz daha yüksekti. Kuyruk çoğu zaman gövdeden uzundur. Bir erkeğin toplam uzunluğu yaklaşık 18,7 cm idi. 2021 tarihli bir çalışmaya göre Çarnali'deki dryada formu, tipik clarkorum formundan daha büyüktür; erkeklerinin başı daha uzun, sırtlarındaki pul sayısı daha fazladır. Gürcistan'da ölçülen bireylere ait verilerin tamamı bu sayfada yer almıyor.
2026 listesindeki kayıtlarda, Gürcistan’ın güneybatısındaki form hâlâ coğrafi bir alt tür olan D. c. dryada olarak yer alıyor. Bu formun ayrı bir tür sayfası yok. 2021 tarihli bir çalışma dryada’yı büyük olasılıkla bir alt tür olarak ayrı bir grup kabul ederken, 2002 tarihli bir çalışma onu yerel çevre koşullarıyla ilişkili bir form olarak değerlendirmişti. Doğada yalnızca rengine bakarak bu konu çözülemez. Çalışmadaki görseller, Çarnali’den alınan örneklerin baş pullarını ve anüsün önündeki plakaları gösteriyor.
Acara kaya kertenkelesi (D. adjarica), listede parvula grubundan bir aday olarak yer alıyor. Belirtilen DNA kayıtları Çarnali'den değil, Şuahevi'den. Artvin kertenkelesi (D. derjugini) daha küçük bir orman türüdür. Yerde, yaprakların ve otların arasında yaşar; tipik bir kaya kertenkelesi değildir. Kolhis kaya kertenkelesi (D. mixta) onun yakın akrabasıdır, ancak listede Acara'da bulunan bir tür olarak yer almaz. Gürcistan'ın güneybatısında kertenkeleleri yalnızca renklerine bakarak tanımlamayın.
2026 tarihli listede biyolojik olarak doğrulanmış bir tür kabul ediliyor. Ancak Gürcistan’ın tamamında bulunduğu varsayılmamalı: burada belirtilen güncel DNA verileri ve baş pullarının görselleri Çarnali Vadisi’nden (Helvaçauri Belediyesi) geliyor. Atlas haritasında Acara bu kayıtlara dayanarak işaretlenmiş; bu, türün Acara’daki her vadide bulunduğu anlamına gelmiyor. Acara kaya kertenkelesi (D. adjarica) aynı listede aday tür olarak yer alıyor; onun için belirtilen DNA verileri Çarnali’den değil, Şuahevi’den geliyor.
Tür Gürcistan’da görülür. Kaheti, Cavaheti veya Büyük Kafkasya’da bulunduğunu varsaymayın. 2026 tarihli bir yayında Çarnali Vadisi’nden bir görsele yer verilir; DNA verileri de bu vadidendir. Yayılışına ilişkin bilgilerin güvenilirliği orta düzeydedir. 2009 tarihli bir değerlendirmede, Batum yakınlarında Mtirala’nın batı yamaçlarında küçük ve ayrı bir alan da belirtilir. Bu, Acara’da adı geçen ikinci yerdir; ancak kayıtlar Çarnali ile Mtirala’nın aynı yer olduğunu göstermez. Bunlar türün ülke genelindeki yayılışını da ortaya koymaz. 2021 tarihli bir nota göre tür, kuzeyde Kintrişi Vadisi’ne kadar ulaşabilir. Bu bilgi kişisel bir iletişime dayanır; vadi, listedeki adlandırılmış yerlerden biri değildir. Tür, akarsu yakınlarında taşların, çıkıntılı kayaların ve kaya döküntülerinin bulunduğu nemli, çalılık alanlarda ve kayalık dağ çayırlarında yaşar. Acara’da ormanlık vadilerin yamaçlarında ve taşlı akarsu kıyılarında görülebilir; kuru bozkırda değil. Kaynaklarda tür için verilen yükseltiler farklıdır: 2009 tarihli değerlendirme 1.500–2.200 m, 1997 tarihli bir tanım yaklaşık 900–1.700 m belirtir. Türkiye verileri ise yaklaşık 450–2.250 m aralığıyla daha alçak yerleri de kapsar. Çarnali, Kolhis bölgesinde bir vadidir; bu sayfada türün Gürcistan’da ölçümle kaydedildiği yükselti aralığı verilmez. 2009 tarihli değerlendirme, 1998 tarihli bir çalışmaya dayanarak Ermenistan’dan da söz eder. 2026 tarihli liste ve diğer yeni derlemeler ise Ermenistan’ı türün yayılış alanına dahil etmez. Bu atlasa dayanarak türün Ermenistan’da bulunduğunu varsaymayın.
Gündüzleri aktiftir. Kayalıklarda yaşar; taşların üzerinde ısınır, yarıklara sığınır. Türkiye’nin kuzeydoğusunda yapılan bir araştırmada kertenkeleler, çoğu zaman bulutlu veya yağmurlu havalarda, yaklaşık 08.30 ile 18.30 arasında yakalandı. Bu bilgi, Gürcistan’da günün hangi saatlerinde aktif olduklarını göstermez. Yumurta bırakır. Gürcistan’da bir seferde kaç yumurta bıraktığı, bunları hangi ayda bıraktığı ve kıştan sonra ne zaman ortaya çıktığı burada belirlenmiş değildir. Türkiye’de incelenen kertenkeleler, yaşadıkları yerin yüksekliğine bağlı olarak yaklaşık 1–3 yaşında üremeye başlar. Bunlar için bildirilen en ileri yaş yaklaşık 10–12 yıldır. Bu veriler Gürcistan’daki kertenkeleler için ortalama değerler değildir. Yakalandığında kuyruğu kopabilir; ayrıca ısırabilir. Gözlemleyin ve bulunduğu yerde bırakın. Elinize almayın.
IUCN, 2009 yılında onu tehlike altında (EN) olarak değerlendirdi: bilinen yayılış alanı 5.000 km²’den küçüktü, beşten az yerde kaydedilmişti ve aşırı otlatma yaşam alanını kötüleştiriyordu. Bu değerlendirme eskidir. IUCN, Çarnali’deki formu Darevskia dryada adıyla ayrı bir tür olarak kabul eder ve 2009 değerlendirmesinde kritik tehlike altında sayar. Bu atlas, 2026 yılı listesini izleyerek dryada’yı bir alt tür olarak kabul ediyor; ancak IUCN değerlendirmesi Çarnali’deki kertenkelelerin ciddi bir tehditle karşı karşıya olduğuna işaret ediyor. Gürcistan’ın 2014 tarihli Kırmızı Listesi’nde de (190 sayılı karar), IUCN değerlendirmesine dayanılarak tehlike altında (EN) olarak yer alıyor. Karardaki bir not, dünya genelinde hassas durumda sayıldığını belirtiyor; bu, IUCN’nin 2009 değerlendirmesiyle uyuşmuyor. 2026 kontrol listesi onu biyolojik olarak doğrulanmış kabul ediyor. Çarnali’ye ilişkin 2019 tarihli arazi raporu, incelenen bir alandaki kertenkele sayısını yaklaşık 256 ± 48 olarak tahmin ediyor ve inşaat ile yaşam alanı kaybını yerel tehditler olarak gösteriyor. Bu hibe raporu vadinin yalnızca bir bölümünü kapsıyor; ülke genelinde yapılmış bir sayım değil. CITES listesinde yer almıyor. Yabani kertenkeleleri yakalamayın.
İlgili rehberler
İlgili sayfalarla devam edin
Quiz
Sırada: bu hangi kertenkele?
Clark kayalık kertenkelesi, Gürcistan kertenkele quiziinde. On saha fotoğrafı, dört ad — göz alıştırması, saha tanısı değil.
Evet. 2026 listesindeki bu bilgi biyolojik verilerle doğrulanmıştır. Belirtilen barkodlar ve görseller, Acara’daki Çarnali Vadisi’ndendir. Bunlara dayanarak Gürcistan’ın tamamında görüldüğü varsayılmamalıdır.
Bu tür, Gürcistan’ın güneybatısındaki Acara’da bulunur. Güncel kayıtlarda bulunduğu yer olarak Çarnali Vadisi (Helvaçauri) belirtilir. 2009 tarihli değerlendirmede Batum yakınlarındaki Mtirala’nın batı yamaçları da yer alır. Tarif edilen yer, bir dere yakınındaki taşlık ve çalılık bir yamaçtır. Bu tür Kaheti veya Cavaheti’ye ait değildir.
Bu atlasta dryada bir alt türdür (D. c. dryada); Gürcistan’a özgü ayrı bir tür değildir. Bazı çalışmalarda onun ayrı bir tür sayılıp sayılamayacağı hâlâ tartışılıyor. Bu çalışmalarda Çarnali popülasyonu kastediliyor.
Acara vadilerinde küçük, yeşil-kahverengi bir kaya kertenkelesi görülür. Onu ayırt etmek için yalnızca rengine bakmak yeterli değildir. adjarica’nın (Şuahevi, parvula grubu) ve derjugini’nin (orman zemini) nerelerde görüldüğünü ve nasıl davrandığını karşılaştırın. Listedeki görsellerde başındaki pullar, sırt renginden daha güvenilir bir ayırt edici özelliktir.
Hayır. Zehri yok. Yakalarsanız sizi ısırabilir; kuyruğu da kopabilir. Gürcistan’ın Kırmızı Listesi’nde yer alır. Bulunduğu yerde bırakın.
Türkiye’de incelenen örneklerde baş ve gövdenin toplam uzunluğu genellikle yaklaşık 4,5–7 cm’dir. Çarnali’deki dryada formu daha büyük olarak tanımlanmıştır. Bu sayfada Gürcistan’dan gelen örneklere ilişkin verilerin tamamı yer almıyor.
Bu sayfada Gürcistan'daki beslenmesine ilişkin bir araştırma yer almıyor. Omurgası olmayan küçük hayvanları yediği düşünülüyor. Türkiye'de bitki yediği de gözlemlenmiş.
Gündüzleri aktiftir. Bu sayfada, Gürcistan’da yılın hangi dönemlerinde aktif olduğuna dair tam bilgi yoktur. Türkiye’de toplanan verilere göre, bulutlu havalarda da gündüz saatlerinde görülmüştür.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Darevsky & Vedmederja 1977 — original description of Lacerta clarkorum
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.
