Bu sayfada, Gürcistan’da bu kertenkelenin midesinde hangi besinlerin bulunduğuna dair bir araştırma yer almıyor. Kayalıklarda yaşayan diğer Darevskia türleri gibi, muhtemelen böcekler, örümcekler ve benzeri küçük hayvanlarla beslenir. Zehri yoktur ve avını çeneleriyle yakalar.
Leonid A. Neymark · HuloGürcistan saha fotoğrafı
İnsan için risk
ZararsızTıbbi zehir riski yok
Tıbbi açıdan önemli zehir yok. Yine de ellemeyin — izleyin ve olduğu yerde bırakın.
Acara ve Abastumani'nin zararsız kayalık kertenkelesi. Renk tanımlamak için yetmez.
Temel bilgiler bir bakışta
- Boyut
- SVL ~4.5–6 cm
- Yaşam alanı
- Acara — Abastumani
- Aktivite
- Gündüzcü
- Zehir
- Yok — zararsız
- Koruma
- LC (parvula, 2009)
- Kontrol listesi
- Aday
- Familya
- Lacertidae
Acara kaya kertenkelesi (Darevskia adjarica) Gürcistan'da, Acara'da ve Abastumani çevresinde görülür. Gerçek kertenkeleler ailesine (Lacertidae) aittir. Zehri yoktur ve insanlar için tehlikeli değildir. Uzun süre, D. parvula'nın ayrı bir bölgede yaşayan alt türü sayıldı. 2018 ve 2022 tarihli çalışmalar onu Türkiye'de yaşayan D. parvula ve D. tuniyevi'den ayrı bir tür olarak değerlendirdi. 2026 tarihli Gürcistan listesinde ve bu atlasta ayrı bir tür olabileceği kabul edilir, ancak bu henüz doğrulanmamıştır. Bu türlerin yaşadığı bölgelerin kesiştiği yerlerdeki kertenkelelerin incelenmesi gerekir. Birbirleriyle serbestçe çiftleşiyor olabilecekleri hâlâ göz ardı edilemez. Türün tanımlanmasında kullanılan örneğin bulunduğu yer, Gürcistan'da yaklaşık 1.400 m yükseklikteki Abastumani olarak belirtilmiştir. Bu, kertenkelenin Gürcistan'ın her yerinde bulunduğu anlamına gelmez. Yakın tarihli kayıtlarda Shuakhevi ve Abastumani adı geçer. Ajaristsqali'den elde edilen bir DNA parçası bu türünkine benzer, ancak veri tabanına D. parvula adıyla kaydedilmiştir. Listede yer yer ajarica yazımı da kullanılır; bu, aynı adın farklı bir yazılışıdır, başka bir tür değildir.
Tanıma
Acar kayalık kertenkelesi nasıl tanınır
Gürcistan’ın güneybatısında görülen orta boy bir kaya kertenkelesidir. Onu tanımak için yalnızca rengine bakmak yeterli değildir. Doğada diğer Darevskia türlerinden ayırt etmek için pullarına, yaşadığı ortama ve görüldüğü bölgelere bakmak gerekir.
Kayalarda yaşayan bu Darevskia’nın bacakları iyi gelişmiştir ve başı nispeten basıktır. Orman zemininin yüzeyinde yaşayan derjugini ve karada yaşayan iri Lacerta’nın aksine, kayalarda ve çatlaklarda görülür. Gövdesi D. parvula’ya göre daha tıknaz ve kabarıktır. Sırtının orta kısmı, şakak bölgesinden geçen koyu şeritlerden çoğu zaman belirgin biçimde ayrılır. Bu şeritlerin kenarlarında sık sık açık renkli bir şerit ya da beyazımsı noktalardan oluşan bir sıra görülür. Yetişkin erkeklerin karınları çoğu zaman turuncu veya tuğla rengindedir; koltuk altına yakın mavi bir halka ise nadiren görülür. Yeşilimsi bir ton varsa bu, ayrı bir pigmentten değil, parıltıdan kaynaklanır. Bunlar yalnızca dış görünüş özellikleridir; türler yalnızca renklerine bakılarak ayırt edilemez.
Baş ve gövde uzunluğu çoğu zaman yaklaşık 5–5,5 cm’dir. Bir araştırmada incelenen hayvanlarda bu uzunluk yaklaşık 4,2–6,2 cm idi. Çoğu Türkiye’den, bazıları da Abastumani ve Shuakhevi’den geliyordu. Bu sayfada Gürcistan’dan alınan örneklere ait veriler ayrı olarak verilmemiştir. Kuyruk genellikle gövdeden uzundur. Tabloda toplam uzunluk belirtilmemiştir.
Çene altındaki altıncı pula bakmak, onları ayırt etmeye yardımcı olabilir. İlk tanıma göre bu pul, vakaların yaklaşık %95’inde dışa doğru kavisli kenarları olan üçgen biçimindedir; D. parvula’da ise genellikle düzdür. Vakaların yaklaşık yarısında arka açıklığın yanındaki pulun önünde tek bir büyük pul, geri kalanında ise iki pul bulunur. Listedeki Şuahevi görselleri rengi değil, baştaki ve arka açıklığın önündeki pulları gösterir. Bu özellikleri doğada büyüteç olmadan ayırt etmek zordur.
Clark kaya kertenkelesi (D. clarkorum) ayrı bir türdür. Acara'daki Çarnali Vadisi'nde bulunduğu doğrulanmıştır. D. derjugini de aynı vadide bulunabilir. Ormanda yerde yaşar ve başı daha yuvarlaktır. Kolhis kaya kertenkelesi (D. mixta) yalnızca Batı Gürcistan'da görülür, ancak Acara'da bulunmaz. Eskiden İngilizcede ona “Ajarian lizard” denirdi; burada anlatılan kertenkeleyle karıştırılmamalıdır. Gerçek D. parvula, Gürcistan'daki türler listesinde yer almaz. D. tuniyevi Türkiye'de görülür. Bir çalışmada, dar bir şerit boyunca Ajaristsqali'ye kadar uzanabileceği öne sürülüyor; ancak Gürcistan'da bulunduğu doğrulanmış değildir. Onları yalnızca renklerine bakarak ayırt etmek mümkün değildir.
2026 tarihli Gürcistan listesinde yalnızca olası bir tür olarak yer alıyor; doğrulanmış bir tür değil. Uzun süre D. parvula’nın yerel bir alt türü sayıldı. Bu tür, Gürcistan’daki Abastumani’de bulunan bir kertenkeleye dayanılarak tanımlandı. Güncel kayıtlarda bulunduğu yerler olarak Shuakhevi ve Abastumani belirtiliyor. Bu, Gürcistan’ın her yerinde bulunduğu anlamına gelmez. D. parvula’nın kendisi Gürcistan’ın tür listesinde yer almıyor. Kolhis kaya kertenkelesi (D. mixta) Acara’da bulunmuyor.
Gürcistan’da görülür. Doğu Gürcistan’ın kuru ovalarında ya da Büyük Kafkaslar’ın tamamı boyunca yaşadığını varsaymamak gerekir. 2026 tarihli bir derlemede Gürcistan’daki yayılış alanı ülkenin güneybatısı olarak belirtilir; ancak bu bilginin güvenilirliği orta düzeydedir. Şuahevi’den baş pullarının bir görüntüsü ve DNA kayıtları vardır. 2019’da burada yaklaşık 600 m yükseklikte bir örnek de alınmıştır. Türün tanımlanmasında kullanılan örnek, yaklaşık 1.400 m yükseklikteki Abastumani’den gelir; 2019’da yine burada, yaklaşık 1.300 m yükseklikte başka bir örnek alınmıştır. Acaristskali’den gelen ve D. parvula adıyla saklanan DNA kaydı, Şuahevi kayıtlarıyla %99,21 oranında eşleşir ve listede bu türle ilişkilendirilir. Bu atlasın haritasında Acara, Şuahevi kaydına; Samtshe-Cavaheti ise Abastumani ve 2019 yılı örneklerine dayanılarak gösterilir. Bu, türün yalnızca bu iki yerde bulunduğu ya da uygun bütün vadilerin incelendiği anlamına gelmez. 1980 tarihli bir tanım daha geniş bir alan belirtir: Trabzon’dan Batum’a Karadeniz kıyısı, Borçka’nın aşağısındaki Çoruh, Acara ve Gürcistan’da Meria (Poti’nin güneydoğusunda) ile Borjomi arasındaki bölge. Bakuriani yakınındaki ayrı bir gruptan da söz edilir. Guria, İmereti ve Bakuriani şu anda bu atlasın haritasında gösterilmiyor: Eski kaynaklarda geçiyorlar, ancak 2026 tarihli listede bu yerler için belirli bir DNA kaydı belirtilmiyor. Ormanlık vadilerde kayalarda, taşlarda ve bunların çatlaklarında yaşar; çoğu zaman bir dereye yakındır. Ağaçsız bozkır ya da derjugini’nin dolaştığı orman zemini onun tipik yaşam alanı değildir. O dönemde D. p. adjarica adıyla bilinen örnekler, Türkiye’de gündüz vakti, dere yakınındaki ormanda toplanmıştır. Bu bilgi Türkiye’deki ortamlarına ilişkindir; Gürcistan’daki yükseltiler hakkında veri sağlamaz. Bu sayfada adı verilen belirli Gürcistan noktaları yaklaşık 600 m ile 1.400 m yükseklik arasındadır.
Gündüzleri aktiftir. Bir kaya kertenkelesidir: taşların üzerinde ısınır ve çatlaklara sığınır. Bu sayfada Gürcistan’da günün hangi saatlerinde aktif olduğu belirtilmiyor. Türkiye’de o dönemde D. p. adjarica adıyla bilinen kertenkelelerden örnekler, açık ve bulutlu havalarda 08:00–15:30 saatleri arasında alındı. Şuakhevi ve Abastumani’den alınan örnekler 8 Eylül 2019 tarihlidir; bu da kertenkelelerin yaz sonunda hâlâ dışarıda olduğunu gösterir. Yumurtlar. Bu sayfada Gürcistan’da bir seferde kaç yumurta bıraktığı belirtilmiyor. Yakalarsanız kuyruğu kopabilir; sizi ısırabilir de. Bulunduğu yerde gözlemleyin, elinize almayın ve orada bırakın.
2026 tarihli bir araştırmada D. adjarica, ayrı bir tür olabilecek bir canlı olarak değerlendiriliyor. D. parvula’dan ayrı bir tür olup olmadığını belirlemek için, yayılış alanlarının birbirine değdiği yerlerden daha fazla kanıt gerekiyor. Bir kaynakta, Gürcistan’dan elde edilen materyal ile Türkiye’nin kuzeydoğusundaki D. parvula’ya ait bazı genetik kayıtlar arasında sitokrom b geni bakımından %3,7’ye varan fark olduğu belirtiliyor. 2018 tarihli bir araştırmada ise bu iki grup arasındaki fark yaklaşık %14,4 olarak veriliyor. Bu sayılar doğrudan karşılaştırılamaz: araştırmalarda farklı örnekler kullanıldı ve D. tuniyevi ancak 2022’de ayrı olarak tanımlandı. Bu nedenle D. adjarica’nın Gürcistan’da ayrı bir tür sayılıp sayılmayacağı henüz kesinleşmiş değil. IUCN, 2009’da D. parvula’yı düşük risk altında olarak değerlendirdi. O dönemde bu değerlendirme D. adjarica’yı da kapsıyordu. IUCN, D. adjarica’yı ayrıca değerlendirmedi. D. adjarica, Gürcistan’ın 2014 Kırmızı Listesi’nde yer almıyor. Gürcistan’daki D. adjarica sayısının nasıl değiştiği burada ölçülmedi. CITES listelerinde yer almıyor. Yabani kertenkeleleri yakalamayın.
Christian Langner · Kobuleti
Leonid A. Neymark · Batum
Kseniia Marianna Prondzynska · Keda
Leonid A. Neymark · Hulo
Kseniia Marianna Prondzynska · Keda
İlgili rehberler
İlgili sayfalarla devam edin
Quiz
Sırada: bu hangi kertenkele?
Acar kayalık kertenkelesi, Gürcistan kertenkele quiziinde. On saha fotoğrafı, dört ad — göz alıştırması, saha tanısı değil.
Evet. 2026 listesinde aday tür olarak yer alıyor. Türün tanımlanmasında kullanılan örnek Abastumani’den. Barkodlar ve başının görseli ise Shuakhevi’den.
Yakın tarihli kayıtlara göre Şuâhevi’de (Acara, yaklaşık 600 m yükseklikte) ve Abastumani’de (yaklaşık 1.300–1.400 m yükseklikte) bulunmuştur. Ormanlık vadilerde kayaların ve taşların üzerinde görülür. Bu, Gürcistan’ın her yerinde görüldüğü anlamına gelmez.
Orta boylu bir kaya kertenkelesidir. Gövdesinde koyu renkli, belirgin desenler vardır; karnı ise çoğu zaman turuncu ya da kiremit rengidir. Onu tanımak için yalnızca rengine bakmak yeterli değildir. Çarnali’deki clarkorum ve orman zemininde yaşayan derjugini ile karşılaştırın. Acara’da bulunmayan mixta ile karıştırmayın.
Hayır. Zehri yok. Yakalarsanız sizi ısırabilir. Kuyruğu da kopabilir. Onu olduğu yerde bırakın.
Baş ve gövdenin toplam uzunluğu çoğu zaman yaklaşık 5–5,5 cm’dir. Ölçülen hayvanlarda bu uzunluk yaklaşık 4,2–6,2 cm arasında değişmiştir. Bu sayfada Gürcistan’a ait veriler ayrı olarak verilmemiştir.
Listede daha önce D. parvula’nın alt türü olarak kabul ediliyordu. D. parvula ile karşılaştığı yerlerdeki popülasyonları incelenmemiştir. Bazı çalışmalar onu ayrı bir tür olarak kabul ediyor. Bu atlas ise listedeki değerlendirmeyi izleyerek onu ayrı bir tür olabilecek bir canlı olarak görüyor.
mixta Acara’da bulunmaz. D. parvula, Gürcistan’daki türler listesinde yer almaz — Türkiye’den bir türdür. Acaristskali’ye ait eski bir DNA kaydı veri tabanına parvula olarak girilmiştir, ancak Şuahevi’deki DNA kayıtlarıyla neredeyse örtüşür.
Gündüzleri aktiftir. Bu sayfada Gürcistan’da yılın hangi dönemlerinde aktif olduğuna dair eksiksiz bilgi yoktur. Şuahevi ve Abastumani’den alınan örnek eylül başında toplanmıştır.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.
