Karadeniz alası
Salmo labrax
Matej Vucić
Temel bilgiler bir bakışta
- Beslenme
- Omurgasızlar; iri balıklar balık ve kabuklu yer
- Gürcistan'daki durumu
- Yerli; Kırmızı Listede EN
- Boyut
- Genellikle 1,5–6 kg; 110 cm'ye ve 24 kg'a kadar
- Derinlik
- Denizde 50 m'ye kadar
- Yaşam alanı
- Kıyı denizi, nehir ağızları, dağ nehirleri ve dereleri
- Familya
- Salmonidae
- Koruma
- Dünyada LC, 2024; Gürcistan'da EN, 2021
Karadeniz alası (Salmo labrax), Karadeniz'in ve havzasının alabalığıdır ve 110 cm'ye, 24 kg'a kadar büyür. Bazı balıklar denize iner ve üremek için dağ derelerine döner, çoğu ise bütün ömrünü nehirde geçirir. Gürcistan'da Çoruh havzasında, Çanisçkali ve Kintrişi nehirlerinde yaşar. Gürcistan Kırmızı Listesi'nde Tehlikede (EN) olarak yer alır ve 2021 ulusal değerlendirmesi de onu Tehlikede (EN) kategorisinde gösterir: sayısı azalmaktadır. Dünyada Asgari Endişe (LC, 2024) kategorisindedir. Deniz kıyısında ya da bir nehir ağzında iri, gümüşi bir alabalık görürseniz, bu büyük olasılıkla Karadeniz alasıdır.
Tanıma
Karadeniz alası nasıl tanınır
Yağ yüzgeci ve büyük, eğik ağzı olan, uzun ve küçük pullu bir balıktır. Denizden gelen balıklar gümüşidir, sırtları koyu, karınları beyazdır. Nehirde yaşayan balıklar daha kahverengimsidir.

Deniz formunun yanlarında çoğu V ya da X biçiminde çok sayıda küçük koyu leke bulunur. Başta görece büyük lekeler, sırt, yağ ve kuyruk yüzgeçlerinde ise küçük lekeler vardır. Yanlardaki siyah lekeler genellikle azdır, halkalıdır ve yanın üst üçte birine dağılmıştır.
Bazı balıklarda kırmızı lekeler az, bazılarında çoktur ve çoğu zaman düzensiz biçimlidir. Kuyruk yüzgeci yalnızca hafifçe çatallıdır. Üst çene gözün arka kenarını geçer, ilk solungaç yayında 16–20 sivri diken bulunur.
Yumurtaları iri, 5–6 mm, sarı ya da turuncudur. Nehirde yaşayan balıklar çok daha küçüktür ve kırmızımsı lekeli, alacalı bir dere alabalığına benzer. Görünüşle diğer alabalıklardan ayırt etmek zordur, bu yüzden nehir havzasına dikkat edin: bu tür Karadeniz havzasının nehirlerinde yaşar.
Renk
Renk örnekleri temsilidir. Türü yalnızca renge göre belirlemeyin.
Denizde kıyı boyunca ve nehir ağızlarının yakınında, 50 m derinliğe kadar yaşar. Üremek için dağ derelerine çıkar. Nehirde yaşayan balıklar hızlı akan, soğuk ve berrak, taşlı ve çakıllı dipli derelerde, çoğunlukla nehirlerin aşağı ve orta kesimlerinde yaşar. 5 km'den kısa kıyı derelerinde ve yer yer göllerde de bulunur. Yayılış alanı Karadeniz ve Marmara havzalarını kapsar, Azak Denizi'ne de girer. Gürcistan'da Çoruh ve kolu Maçahelisçkali ile Çanisçkali ve Kintrişi nehirlerinde yaşar. Denizde Kobuleti açıklarında ve Abhazya kıyısında görülmüştür. Çoruh'ta denizden 340 km uzakta bile gözlenmiştir.
Karadeniz alası haritası herkese açık iNaturalist gözlemlerini birleştirir. Bölgeler, bölgelere göre kayıt tablosundan alınır; durum sütunu yeterli kaydı olan bölgeleri kaydı az olan bölgelerden ayırır. Kayıt sayısı gözlem yoğunluğunu yansıtır, popülasyon yoğunluğu değildir. Kayıtlar henüz hiçbir bölgeyi işaretlemeye yetecek sayıda değil.
Veri: Reptiles.ge + iNaturalist · Metodoloji
- Arazi gözlemi
- Kayıt bulunan bölge
Gençler ve nehirde yaşayan balıklar, küçük kabuklular, böcekler ve larvaları dahil çok çeşitli su ve kara omurgasızlarıyla beslenir. Denize inen ve iri balıklar başlıca çaça ve hamsi gibi balıklarla, ayrıca iri kabuklularla beslenir. Atlantik somonundan farklı olarak, üremek için nehre çıkarken de beslenmeyi sürdürür.
Üç yaşam biçimi vardır: denize göç eden, gölde yaşayan ve nehirde yerleşik. Balıkların çoğu bütün ömrünü tatlı suda geçirir. Gençler nehirde 2–4 yıl yaşar, sonra denize iner ya da nehirde olgunlaşır. Denizde 2–4 yıl kalırlar. Bazı balıklar nisan–mayısta nehre döner ve yazı orada geçirir. Üreme göçü eylül–ekimde başlar ve balıklar bu sırada gruplar hâlinde hareket eder. Ekimden ocağa kadar, genellikle nehirlerin orta kesimlerinde yumurtlar. Dişi hızlı akan bir yerde dibe bir çukur kazar, yumurtalarını bırakır ve üzerini çakılla örter. Bir dişi 2.500 ile 15.500 arasında yumurta bırakır, yumurtalar 6–8 haftada açılır. Yaklaşık 3 yaşında olgunlaşır ve 10 yıla kadar yaşar.
2014 tarihli Gürcistan Kırmızı Listesi onu Salmo fario labrax adıyla Tehlikede (EN) bir alt tür olarak gösterir: son yıllarda sayısı büyük ölçüde azalmıştır. 2021 ulusal değerlendirmesi de onu Tehlikede (EN) kategorisinde gösterir, sayısı azalmaktadır. Azalmanın tahmin edilen nedeni aşırı avcılıktır. Dünyada Asgari Endişe (LC, 2024) kategorisindedir. 2014 tarihli Karadeniz balıkları listesi onu Karadeniz endemiği sayar, aralarında Gürcistan'ın da bulunduğu altı Karadeniz ülkesinin hepsi için anar ve Asgari Endişe (LC) kategorisinde gösterir. Barajlar, yumurtlamaya giden balıkların çoğunun üreme yerlerine ulaşmasını engeller.
Karadeniz kıyısı boyunca ve denize dökülen dağ nehirlerinde. Gürcistan'da Çoruh ve kolu Maçahelisçkali ile Çanisçkali ve Kintrişi nehirlerinde yaşar. Denizde Kobuleti açıklarında ve Abhazya kıyısında görülmüştür. Çoruh'ta denizden 340 km uzakta bile gözlenmiştir.
İki ad da uyar: Karadeniz alası, alabalık cinsi Salmo'nun bir türüdür. Bazı balıklar denize iner, irileşir ve gümüşi olur, diğerleri ise bütün ömrünü nehirde geçirir ve sıradan bir alabalığa benzer. Bu formlar birbiriyle ürer: denizden gelen dişiler küçük nehir erkekleriyle de eşleşir.
Ekimden ocağa kadar yumurtlar. Bazı balıklar nehirlere nisan–mayısta girer ve yazı orada geçirir, ama göç çoğunlukla eylül–ekimde başlar. Dişi çakıllı dipte bir çukur kazar ve yumurtalarını çakılla örter. Barajlar birçok balığın üreme yerlerine ulaşmasını engeller.
Nehirde su ve kara omurgasızlarını, böcekleri ve larvalarını yer. Denizde başlıca çaça ve hamsi gibi balıklarla, ayrıca iri kabuklularla beslenir. Üremek için nehre çıkarken de beslenmeyi sürdürür.
Evet, 2014 tarihli Gürcistan Kırmızı Listesi onu Tehlikede (EN) bir alt tür olarak gösterir. 2021 ulusal değerlendirmesi de sayısı azaldığı için onu Tehlikede kategorisinde gösterir. Dünyada ise Asgari Endişe (LC, 2024) kategorisindedir. İnsanlar için zararsızdır.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.

















