Gürcistan'da bu türün beslenmesi üzerine ayrı bir araştırma yok. Bu türün yedikleri arasında akrepler, skolopendralar (çok ayaklı hayvanlar), solucanlar, kınkanatlılar ve diğer böcekler, ayrıca örümcekler ve küçük kertenkeleler sayılıyor. Çoğunlukla taşların altında yaşayan, omurgası olmayan hayvanları yer. Zehri yoktur; avını ağzıyla yakalar.
Ioane Rostiashvili · Iagluji TepeleriGürcistan saha fotoğrafı
İnsan için risk
ZararsızTıbbi zehir riski yok
Tıbbi açıdan önemli zehir yok. Yine de ellemeyin — izleyin ve olduğu yerde bırakın.
Koyu yakası olan küçük, zararsız bir yılan. Gürcistan'da güneydoğuda doğrulanmıştır; adı geçen lokalite Taribana, Dedoplistskaro'dur.
Temel bilgiler bir bakışta
- Yaşam alanı
- Kuru taşlı / güneydoğu
- Uzunluk
- Genellikle <40 cm
- Zehir
- Yok — zararsız
- Koruma
- Asgari endişe
- Familya
- Colubridae
Yakalı eirenis (Eirenis collaris), Gürcistan'ın güneydoğusunda görülen küçük bir yılandır. Kırbaç yılanları ailesine (Colubridae) aittir. 2026 tarihli Gürcistan listesinde, ülkedeki varlığı doğrulanmış kabul edilir. Burada görülen alt türü E. c. collaris'tir. Listede belirtilen yılan, Dedoplistskaro Belediyesindeki Taribana'dandır. Bu türün yetişkinleri genellikle 40 cm'den kısadır. Ölçülen en uzun yılan yaklaşık 40 cm'ydi. Zehri yoktur ve insanlara zararsızdır. IUCN değerlendirmesine göre yok olma riski düşüktür (Least Concern). Sık sık sakin eirenis (Eirenis modestus) ile karıştırılır. Aynı liste, sakin eirenisi Gürcistan'ın doğusu ve orta kesimleriyle ilişkilendirir. Yakalı eirenisi Gürcistan'ın her yerinde görmeyi beklemeyin.
Tanıma
Yakalı cüce yılan nasıl tanınır
Küçük, ince, zehirsiz bir yılandır. Göz bebekleri yuvarlaktır; boynunda koyu renkli bir halka vardır. Sırtı zeytin yeşili veya açık kahverengidir. Engerek de değildir, solucanı andıran kör yılan da.
Gövdesi ince ve kısadır; büyük bir koşucu yılandan çok küçük bir yılana benzer. Başı boynundan belirgin biçimde ayrılmaz, burnunun ucu yuvarlaktır ve göz bebeği yuvarlaktır. Sırtındaki pullar pürüzsüzdür. Gövdesinin orta kısmında çoğu zaman 15 sıra pul vardır; bazen bu sayı 15–17 olur. Sakin eireniste aynı yerde çoğu zaman 17–18 sıra pul bulunur. Pulları saymak için yılanı elinize almayın. Yetişkinlerin boyu genellikle 40 cm’den kısadır. Ölçülen en uzun yılan yaklaşık 40 cm’ydi.
Sırtı zeytin yeşili veya açık kahverengidir; her pulun ortası çoğu zaman açık, kenarı ise koyu renklidir. Boynunda yakayı andıran koyu bir şerit vardır. Bu şerit aşağı doğru daralır; Gürcüce adı da buradan gelir. Bazen başında silik bir enine şerit, başının arkasında da iki leke görülür. Karnı sarımsı beyazdır. Türkiye’deki E. c. macrospilotus alt türünün sırtında sıra halinde koyu lekeler vardır. Gürcistan listesinde ise E. c. collaris alt türü yer alır.
Uysal yılan (Eirenis modestus) görünüşte bu türe benzer, ancak daha iridir; yine de boyu genellikle 70 cm’den kısadır. Yetişkinlerde boyun çevresindeki yaka benzeri şerit çoğu zaman solar. Uysal yılan doğuda ve orta kesimlerde, bu tür ise güneydoğuda (Dedoplistskaro, Taribana) belirtilmiştir. Bakır yılanının (Coronella austriaca) gövdesi daha kalındır ve sırtı boyunca iki sıra küçük benek uzanır. Orman kenarlarında ve nemli yerlerde daha sık görülür. Kör yılan (Xerotyphlops vermicularis) solucana benzer ve küçük gözleri vardır. Kedi gözlü yılanın (Telescopus fallax) göz bebekleri dikeydir.
Zehirli değildir. Göz bebeği yuvarlaktır. Göz bebeği dikey bir yarık gibiyse bu, bir engerek ya da Levant engereğine işaret eder. Karşılaşırsanız mesafenizi koruyun ve elinize almayın: küçük, zehirsiz bir yılan bile kolayca yaralanabilir; tanımadığınız bir yılan ise zehirli olabilir.
2026 listesinde doğrulanmış bir tür olarak yer alır. Burada belirtilen alt tür, türle aynı adı taşır: E. c. collaris. Söz konusu örnek, Dedoplistskaro Belediyesine bağlı Taribana'dandır. Gürcistan'ın güneydoğusunda görülür, ancak ülkenin her yerinde bulunmaz. Sıklıkla sakin eirenis (Eirenis modestus) ile karıştırılır. Listede bu ikinci tür, Gürcistan'ın doğusu ve orta kesimleriyle ilişkilendirilir.
Hangileriyle karışabilir
2026 tarihli listede, Gürcistan’da bulunduğu yer olarak ülkenin güneydoğusu belirtiliyor. Görseldeki örnek, Dedoplistskaro’daki Taribana’dan. Bu atlasın haritasında Kaheti, Tiflis ve Kvemo Kartli işaretli. Bu işaretler, listedeki ifadeye, Taribana örneğine ve sitede Yagluja Tepeleri’nden yayımlanan fotoğraflara dayanıyor; tüm belediyelerin listesi değil. Haritada gösterilen dağılıma ilişkin bilgilerin güvenilirliği orta düzeyde. Batı Gürcistan’da veya Kolhis’te belirli bir yer burada adıyla verilmiyor. Bu tür genel olarak kuru, taşlık veya yarı çöl alanlarda, taş ve kum içeren yumuşak toprakta ve meşe ağaçlarının bulunduğu otlu yamaçlarda yaşar. Sık sık bir taşın ya da toprak tümseğinin altında veya bir yarıkta bulunur; bazen kör yılanla birlikte de görülür. Gürcistan’da deniz seviyesinden hangi yüksekliklerde bulunduğuna ilişkin bilgiler ayrıca yayımlanmamıştır. Taribana ve Yagluja, ovalar ve dağ etekleriyle ilişkilidir. Tür hakkında yayımlanan bilgilerde deniz seviyesinden yaklaşık 1700 metreye kadar yükseklik belirtilir; ancak bu, Gürcistan’da kaydedilmiş bir yükseklik olarak görülmemelidir. Yayılış alanı Türkiye’nin doğusunu, Güney Kafkasya’yı, Dağıstan’ı, Irak’ı ve İran’ın batısını kapsar. Türün ilk tanımında kullanılan materyal, Gürcistan’dan değil, Hazar kıyısındaki Beşbarmak’tan (Azerbaycan) gelmiştir.
Gizlenir. Günün sıcak saatlerinde sık sık taşların ya da toprağın altında kalır. Gürcistan’da günün hangi saatlerinde ve yılın hangi dönemlerinde etkin olduğuna dair ayrı veriler yayımlanmamıştır. Bu atlasta sözü edilen fotoğraflar mayıs ve temmuz aylarında çekilmiştir. Tür hakkında yayımlanan bilgilere göre yazın 4–8 yumurta bırakır. Yavrular ağustos–eylül aylarında yumurtadan çıkar ve yaklaşık 10–13 cm uzunluğundadır. Gürcistan’da çiftleşme zamanı ve bir seferde bırakılan yumurta sayısı hakkında ayrı veriler yoktur. Gürcistan’da kışın nerede barındığı ayrıca açıklanmamıştır. Bu tür yılanların kışı yer altında gruplar hâlinde de geçirdiğine dair bilgiler vardır. Tehlike karşısında çoğunlukla kaçar. Elinize almayın — zehri yoktur, ancak küçük bir yılan bile ısırabilir. Aynı kurak güneydoğu bölgesinde sakin eirenis, bakır yılanı, kör yılan ve nadiren kedi gözlü yılanla da karşılaşabilirsiniz. Göz bebekleri, boyutları ve boyunlarındaki desenler onları birbirinden ayırmaya yardımcı olur.
Dünya genelinde az tehdit altında olduğu değerlendiriliyor (Least Concern, LC): geniş bir alana yayılıyor ve küresel ölçekte belirli bir tehdit belirtilmiyor. Gürcistan’ın 2014 Kırmızı Listesi’nde yer almıyor. Listede yılanlardan Dinnik engereği ve Kafkas engereği bulunuyor. 2026 tarihli listede varlığı doğrulanmış, ancak yayılışına ilişkin bilgilerin kesinliği orta düzeyde değerlendirilmiş. Gürcistan’da onunla ilgili bilgiler hâlâ sınırlı: açıkça adı verilen tek yer Taribana. Güneydoğudaki yayılışı ise listede genel olarak belirtiliyor; bu, yayılışını gösteren eksiksiz bir harita değil. Yaşadığı ortamın değişmesi ve zehirli bir yılan sanılarak öldürülmesi yerel tehditler arasında. Elinize almayın.
Ioane Rostiashvili · Iagluji Tepeleri
Ioane Rostiashvili · Iagluji Tepeleri
Ioane Rostiashvili · Iagluji Tepeleri
İlgili rehberler
İlgili sayfalarla devam edin
01Yılan türleriTüm yılanlar tek tabloda — ad, zehir, yayılış ve kaynak varsa boyut.02Zehirli mi değil miGörsel ipuçları ve benzerler — hiçbir kural evrensel değildir.03Bahçedeki yılanlarSığınak, yiyecek ve mitler — ziyaretleri gerçekten ne azaltır.04Yılanlar nerede yaşar12 bölge ve yalnızca doğrulanmış yılanlar — boşluklar uydurulmaz.
Quiz
Sırada: bu hangi yılan?
Yakalı cüce yılan, Gürcistan yılan quiziinde. On saha fotoğrafı, dört ad — göz alıştırması, saha tanısı değil.
Evet. 2026 listesinde türün Gürcistan’ın güneydoğusundaki varlığı doğrulanmış kabul ediliyor. Belirtilen yer, Dedoplistskaro’daki Taribana. Bu, türün Gürcistan’ın her yerinde bulunduğu anlamına gelmez.
Güneydoğuda kuru, taşlık yerlerde, sık sık taşların altında bulunur. Bu atlasın haritasında Kaheti, Tiflis ve Kvemo Kartli gösteriliyor. Bilimsel bir kayıtta yer olarak Taribana belirtiliyor; fotoğraf ise Yağluca tepelerinden. Batıda ve Kolhis’te belirli yerler burada belirtilmiyor. Yayılışına ilişkin bilgiler orta düzeyde güvenilir kabul ediliyor.
Hayır, zehri yok. Tehlike anında genellikle kaçar. Küçük bir yılan bile ısırabilir, bu yüzden onu elinize almayın. Dikey göz bebeği bir engereğe ya da Levant engereğine işaret eder.
Bu, yuvarlak göz bebekleri ve pürüzsüz pulları olan küçük, ince bir yılandır. Sırtı zeytin yeşili veya açık kahverengidir; boynunda koyu renkli, yakayı andıran bir şerit vardır. Yetişkin sakin eirenislerde bu şerit çoğu zaman daha soluktur. Doğu-orta kesimde görüldüğü bildirilmiştir. Kör yılan solucana benzer. Saymak için onları elinize almayın.
Bu türün yetişkinleri genellikle 40 cm’den kısadır. Ölçülen en büyük uzunluk yaklaşık 40 cm’dir. Bu sayfada Gürcistan’da ölçülen uzunluğa ilişkin ayrı bir veri yoktur.
Tür hakkında bilinenlere göre yazın 4–8 yumurta bırakır. Gürcistan’da neyle beslendiği ayrıca araştırılmamıştır. Genel olarak çoğunlukla böcekleri ve taşların altında yaşayan, omurgası olmayan diğer hayvanları yer. Nadiren küçük bir kertenkele de yer.
Gürcistan için saatlere göre hazırlanmış ayrı bir takvim yayımlanmamıştır. Sıcak mevsimde kuru yerlerde, taşların altında görülmesi beklenir. Bu atlastaki fotoğraflar mayıs ve temmuz aylarında çekilmiştir.
İkisi de küçük, zehirsiz Eirenis yılanlarıdır. Yakalı olanın yakası daha belirgindir ve genellikle sakin olandan daha kısadır. Yakalı olan güneydoğuda, sakin olan ise doğuda ve orta kesimde listelenmiştir. Vücudun orta kısmında yakalı olanın genellikle 15, sakin olanın ise 17–18 sıra pulu vardır. Ancak bunu kontrol etmek için yılanı elinize almamalısınız.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.
