Devlet denetimi: Gürcistan'ın Kırmızı Listesi 2006'dan beri güncellenmedi
Devlet Denetim Ofisi'ne göre Kırmızı Liste, yasanın öngördüğü 10 yıllık sürede güncellenmedi. 2014'te tek bir tür değiştirilmeden yeniden onaylandı.
Gürcistan Devlet Denetim Ofisi 8 Haziran 2026'da Kırmızı Liste ile korunan türler hakkında bir rapor yayımladı. Denetçilere göre 2006'da hazırlanan liste, yasanın öngördüğü 10 yıllık sürede güncellenmedi ve ülkede biyoçeşitlilik izlemesi için tek bir standart yok. İki kuş türü bunun türler için ne anlama geldiğini gösteriyor.
Denetim neyi ortaya koydu?
Devlet Denetim Ofisi, Çevre Koruma ve Tarım Bakanlığı, Korunan Alanlar Ajansı ve Ulusal Yaban Hayatı Ajansı'nın 2020–2024 yıllarında Kırmızı Liste türlerini korumak için neler yaptığını değerlendirdi. Ana bulgu listenin kendisiyle ilgili: 2006'da hazırlanan Kırmızı Liste, yasanın öngördüğü 10 yıllık sürede güncellenmedi. 2014'te yeniden onaylandı, ancak hiçbir tür eklenmedi ya da çıkarılmadı, hiçbir statü değişmedi. Yalnızca onay usulü değişti.
Rapora göre 2014 listesinde 139 hayvan ve 56 odunsu bitki türü yer alıyor. Bunların önemli bir kısmı tehlikede veya kritik tehlikede olarak sınıflandırılmış, 20. yüzyılda ise beş tür yok olmuş. 2014–2020 Ulusal Biyoçeşitlilik Stratejisi de listenin güncellenmesini içeriyordu, ancak bu görev zamanında yerine getirilmedi ve 2026'da hâlâ gündemde.
Liste neden güncellenmiyor?
Denetçilere göre güncelleme süreci sistemli biçimde düzenlenmemiş ve stratejik olarak planlanmamış. Bakanlık sürece öncülük etmiyor ve uluslararası uygulamada kabul gören dört yaklaşımdan hiçbiri seçilmemiş. Rapor, bu koşullarda listenin türlerin gerçek durumunu yansıtmayabileceği ve bunun çevre politikası kararlarının planlanmasını sınırladığı uyarısında bulunuyor.
Sorunun ikinci kısmı veriler. Türler, habitatlar ve ekosistemler hakkında veri toplama ülke genelinde sistemli değil. Bakanlık ve Korunan Alanlar Ajansı verileri farklı yöntemlerle topluyor ve ortak bir asgari standart yok.
Türler için ne anlama geliyor?
Eskimiş bir listenin sonucu tek tek türlerde görülüyor. Gürcistan'ın 2024 bilimsel kuş listesi bazı türleri 2014 yasal listesinden farklı değerlendiriyor. Ancak hukuki geçerliliği yalnızca liste taşıyor.
Küçük akbaba, 2014 listesinde hassas (VU) tür olarak yer alıyor. 2024 bilimsel değerlendirmesine göre Gürcistan'da tehlikede (EN), yani durumu listede yazılandan daha kötü. Sakallı akbaba da listede VU, 2024 listesi ise onu Gürcistan için NT olarak değerlendiriyor.
Her iki durumda da yeni değerlendirme resmî kaydı kendiliğinden değiştirmiyor. Yasal statünün değişmesi için listenin güncellenmesi gerekiyor; o zamana kadar kâğıt üzerinde türün 2006 tablosu geçerli kalıyor.
Liste yine de işliyor
Eskimiş liste yürürlükteki yasadır. Örneğin kum boası, Gürcistan'da küçük ve birbirinden kopuk alanlarda yaşadığı için 2014 listesinde hassas tür. Doğadan alınması yasayla sınırlandırılmış. Böyle bir yılanla karşılaşırsanız elinize almayın ve olduğu yerde bırakın.
Denetim ne öneriyor?
Raporda üç öneri var. Birincisi: Bakanlık güncellemeye öncülük etmeli; proje bütçesini, tarafların hak ve yükümlülüklerini ve veri kalitesi kontrolünü belirlemeli. İkincisi: mali ve bilimsel olanaklarına göre dört uluslararası yaklaşımdan birini seçmeli. Üçüncüsü: Bakanlık ve Korunan Alanlar Ajansı, listenin sonraki güncellemelerine dayanak olacak sistemli bir veri toplama modelini birlikte geliştirmeli.
Komşu Ermenistan da Hayvanlar Kırmızı Kitabı'nı güncellemek için çalışıyor; bunu ekimde yazmıştık. Gürcistan'ın listesinde ise yasa her 10 yılda bir güncelleme istese de türler ve statüleri 2006'dan beri değişmedi.
