Üç bacaklı leopar Aren: Ermenistan'dan Algeti'ye 250 km

Görüntü, hayvanın kimliği anlaşılana kadar birkaç kişinin elinden geçti. Mongabay'e göre Tiflis Hayvanat Bahçesi müdürü Zurab Gurielidze görüntüyü önce NACRES'in kurucu ortağı Bezhan Lortkipanidze'ye gönderdi. Kaydı Ulusal Yaban Hayatı Ajansı'ndan Sergo Tabagari de inceliyordu. Tabagari, WWF Caucasus biyoloğu Vazha Kochiashvili'yi aradı. Kochiashvili leoparın üç bacağı olup olmadığını sordu. Vardı.

Sorunun bir nedeni vardı. Aren ilk kez 2019 baharında Ermenistan'da, Arpa Korunan Peyzajı yakınındaki Areni köyünde kaydedildi. O sırada dört bacağı da vardı. Aynı yıl sol ön bacağının alt kısmı olmadan görüntülendi. Korucular yaralanmayı bir kara mayınına bağlıyor, ancak kesin neden belirlenmiş değil.

Fotokapan görüntülerinde leoparlar genellikle bireysel benek desenleriyle ayırt edilir. Aren'in ise benekleri karşılaştırmadan da karede görülen bir işareti var: eksik uzvu. Bu yüzden tek bir kısa soru, Algeti'deki hayvanı Ermenistan'dan bilinen bir bireyle ilişkilendirmenin ilk adımı oldu.

2022'de kayıtlardan kayboldu. 2024'te yaklaşık 130 km kuzeyde, İcevan ormanında ortaya çıktı. Eylül 2025'te Kvemo Kartli bölgesindeki Algeti'ye ulaştığında en az 250 km yol almıştı. Haritada güzergâhı üç noktayla okunuyor: güney Ermenistan'da Arpa, kuzeydoğu Ermenistan'da İcevan ve Gürcistan'da Algeti.

Burada “en az” ifadesi önemli. Yalnızca kameraların onu yakaladığı noktalar biliniyor. Bu noktalar arasında hangi yolu izlediği ve her bölümde ne kadar kaldığı bilinmiyor.

Mongabay ve WWF Caucasus'a göre Algeti görüntüsü, İran leoparının (Panthera pardus tulliana) son 20 yılda Gürcistan'daki yalnızca üçüncü doğrulanmış kaydı.

Panthera pardus türü IUCN Kırmızı Listesi'nde Hassas (Vulnerable), P. p. tulliana alttürü ise 2023 değerlendirmesinde Tehlikede (Endangered) kategorisinde. Gürcistan'ın 2014 Kırmızı Listesi'nde leopar, popülasyonu çok küçük olduğu için Kritik Tehlikede (CR) olarak yer alıyor.

İlk hikâye Vaşlovani'ye ait. 2003'te orada leopar izleri bulundu. İzler, Noe adı verilen ve 2009'a kadar fotokapanlara yakalanan bir erkeğe aitti. İkincisi: 2021 ve 2022'de fotokapanlar Tuşeti'de bir leopar kaydetti. Üçüncüsü Aren.

Üç kayıt da tek tek hayvanlara ait. Bu kayıtlar Gürcistan'da leopar popülasyonunun yeniden kurulduğu anlamına gelmiyor. Gezgin bireylerin zaman zaman Gürcistan topraklarında göründüğünü gösteriyor. Noe ve Aren'in ikisi de erkek. IUCN'nin 2023 değerlendirmesi de Kafkasya popülasyonunun henüz istikrarlı olmadığını belirtiyor: geniş alanda dolaşan erkekler görülüyor, ancak dişiler ve üreme yetersiz. Atlastaki tür profili: leopar.

Nisan 2026 sonunda Algeti'deki kameralar söküldü. Kızıl geyik, yaban domuzu, vaşak, yaban kedisi ve kurt kaydettiler, ancak Aren'den iz yoktu.

Kamerada kayıt olmaması hayvanın bölgeden ayrıldığını kanıtlamaz. Yalnızca o dönemde kameraların önünden geçmediği anlamına gelir. Bu yüzden “izi kayboldu” burada doğru ifade: ne ayrıldığı ne de kaldığı doğrulandı.

Bezhan Lortkipanidze, leoparın Türkiye yönüne gitmiş olabileceğini düşünüyor. Bu bir tahmin, kanıtlanmış bir olgu değil. Bu yazının dayandığı kaynaklarda Algeti'den sonra Aren'e ait yeni bir kayıt yok.

Şu anki yeri, yaşı, ağırlığı ve sağlık durumu bilinmiyor.

Aren bir istisna değil. WWF 2002'den bu yana Ermenistan'da 10 leopar kaydetti ve bunların üçünde bir uzuv eksikti.

Mongabay'in haberi, İran leoparını tehdit edenler arasında avcıları ve kara mayınlarını sayıyor. Mayınlar ve tuzaklar, uzuv kaybı için sık dile getirilen iki açıklama. Ancak bir fotokapan karesi yaralanmanın nedenini tek başına göstermez. Aren örneğinde korucuların açıklaması mayın, fakat neden doğrulanmış değil. Aynı sebeple üç yaralı hayvanın her biri belirli bir nedene bağlanamaz.

Kayıtların gösterdiği şu: Aren 2019'dan sonra yıllarca bu yarayla yaşadı ve yine de yüzlerce kilometre yol aldı.

Aren'in yolu ekolojik koridorların neden önemli olduğunu gösteriyor. Leoparın geniş bir alana ihtiyacı var ve Gürcistan'daki kayıtları ayrı korunan alanlarda: Vaşlovani, Tuşeti ve Algeti. Aren'inki gibi bir yolculuk tek bir korunan alana sığmıyor ve iki ülkeyi kapsıyor.

Koridor burada, hayvanın bir yerden diğerine geçmesini sağlayan kesintisiz bir uygun yaşam alanı şeridi demek. Bu şeritlerin korunduğu yerlerde gezgin bireyler komşu popülasyonlardan gelebiliyor. Kesildikleri yerlerde korunan alanlar birbirinden yalıtılmış kalıyor.

Böyle bir hayvanı izlemek kaynak gerektiriyor. Mongabay'e göre NACRES şu anda yalnızca üç kalıcı çalışanla çalışıyor. Aren için özel bir izleme programı yok; Lortkipanidze'nin sözleriyle bu iş yalnızca “iyi niyetle” yürüyor.

IUCN'nin 2023 değerlendirmesine göre geriye 750–1.044 İran leoparı kaldı; bunların 450–626'sı erişkin ve sayı azalıyor. Bu kadar küçük bir alttür için her gezgin hayvanın yolu değerli bir bilgi. Gürcistan'ın diğer memelileri atlasta ayrı bir sayfada toplandı.

Doğrulanan: Eylül 2025'te Algeti Milli Parkı'nda bir leopar kaydedildi. Mongabay ve WWF Caucasus onu Aren olarak tanımlıyor: Ermenistan'da 2019'dan beri bilinen ve bir ön uzvunun bir kısmı eksik olan hayvan. Ulusal Yaban Hayatı Ajansı'nın 17 Eylül 2025 tarihli duyurusu hayvanın adını vermiyor. Nisan 2026 sonunda sökülen kameralarda Aren artık görünmüyordu.

Belirlenmemiş olan: uzuv kaybının kesin nedeni; Aren'in kayıtlar arasında izlediği yol; şu an nerede olduğu ve gerçekten Türkiye yönüne gidip gitmediği. Aren'in Gürcistan'da ya da komşu bölgelerde başka bir leoparla karşılaşma şansı olup olmadığına dair de kaynaklarda veri yok.

22 Temmuz 2026'da Ermenistan Çevre Bakanı, Hosrov Ormanı Devlet Rezervi'nde bir fotokapanla kaydedilen leoparın videosunu paylaştı. Bireyin kimliği belirtilmedi, bu yüzden bu kayıt Aren'e atfedilmemeli. Ermenistan'da leopar varlığının bir başka doğrulaması, Aren'in nerede olduğuna dair bir bilgi değil.