Caucasirella: Kafkasya yeraltı sularından yeni bir amfipod cinsi ve üç yeni tür

Amfipodlar küçük kabuklulardır. Bazıları nehirlerde ve denizde, bazıları yeraltı sularında yaşar. Yeni makale ikinci gruba odaklanıyor: Batı Kafkasya’nın eteklerinde yaşayan Crangonyctidae familyasından amfipodlar.

Bu hayvanlar şimdiye kadar Lyurella cinsine konuyordu. Cinsin tip türü Lyurella hyrcana, Hazar Denizi’nin güney kıyısından, Azerbaycan ve İran’dan biliniyor. Karadeniz kıyısından beş tür de aynı cinse yerleştirilmişti.

Morfolojik ve genetik analiz, Batı Kafkasya türlerinin ayrı bir cins oluşturduğunu gösterdi. Yazarlar ona Büyük Kafkas Dağları’ndan esinle Caucasirella adını verdi. Önceki beş türü yeni cinse aktardılar ve üç yeni tür tanımladılar. Caucasirella’da artık sekiz tür var.

Üç tür de 2024–2025’te Krasnodar Krayı’nın Karadeniz eteklerinde toplandı.

Caucasirella shapsuhica. Tuapse bölgesindeki Şapsuho Nehri’nin yukarı kesiminden; adı da bu nehirden geliyor. En büyük erkek 5,2 mm, en büyük dişi 6,5 mm.

Caucasirella lazareviensis. Soçi’nin Lazarevski bölgesinde, Maryino köyü yakınında Psezuapse’nin küçük bir sol kolundan. Adı bu bölgeden geliyor. Erkekler 5 mm’ye, dişiler 5,5 mm’ye kadar.

Caucasirella mzymtiensis. Adler yakınında, Mzımta’nın sağ kolu Çvijepse Nehri vadisindeki küçük bir kaynaktan. Adı Mzımta’dan geliyor. Erkekler 5 mm’ye, dişiler 5,5 mm’ye kadar.

Yazarlar lazareviensis ve mzymtiensis’i muhtemelen endemik, yani yalnızca bu yerlerde yaşayan türler olarak görüyor.

Caucasirella türleri 5–7 mm uzunluğunda. Vücut soluk beyazımsı, sarımsı ya da kırmızımsı ve yarı saydam. Gözler siyah ve belirgin, başta ise muhtemelen ışığa duyarlı sarı lekeler var.

Yeraltı sularında yaşıyorlar, ama mağaralarda değil. Yaşam alanları hiporeik bölge, yani nehir yatağının altında çakıl ve kum içinde hareket eden su, ve kaynaklar. Örneğin C. fanagorica küçük nehirlerin ve kaynakların dibinde, taşların ve iri çakılların altında yaşıyor. Güneş ışığından kaçınıyor ama toprağa gömülmüyor.

Makale, cinsin yavrularını da ilk kez C. lazareviensis örneğiyle tanımlıyor. Yavrular bacak, kuyruk parçaları ve yüzme bacaklarının yapısında yetişkinlerden belirgin biçimde ayrılıyor. Yazarlara göre büyüme sırasındaki bu tür değişiklikler daha önce hiçbir Crangonyctidae türünde tanımlanmamıştı.

Moleküler analize göre Caucasirella ve Lyurella yaklaşık 10–7,5 milyon yıl önce, Miyosen’de, Kafkas Dağları yükselirken ayrıldı. Bugün Caucasirella Batı Kafkasya’da, Lyurella ise güney Hazar kıyısındaki Hirkanya’da yaşıyor.

Bu iki yayılış alanının arasında Gürcistan var. Makaleye göre akraba Synurella cinsinin en doğudaki türleri Poti ve Kobuleti’nin kıyı bataklıklarından biliniyor (Samegrelo-Zemo Svaneti, Acara). Orta Gürcistan’da ise bu cinslere ait güncel kayıt yok. Yazarlar, Kafkas Dağları’nın bu hayvanlar için biyocoğrafik bir engel olduğunu düşünüyor.

Aynı familyanın bir başka üyesi, Diasynurella wachuschtii, Bakuriani yakınındaki Tshratskaro geçidinden biliniyor (Samtshe-Cavaheti). Yazarlara göre bu, bölgenin biyolojik açıdan zengin olduğunu ve bu grupta yeni keşiflerin muhtemel olduğunu gösteriyor.

Yayılış. Yeni türler şimdilik çok az yerden biliniyor; lazareviensis ve mzymtiensis yalnızca birer lokaliteden. Gerçek yayılış alanları bilinmiyor.

Gürcistan. Yazarlar orta Gürcistan’daki boşluğu Kafkas engeliyle açıklıyor, ama yeni keşifleri de muhtemel görüyor. Orta Gürcistan’ın kaynaklarında ve nehir yataklarının altındaki suda neyin yaşadığı henüz bilinmiyor.

Gürcüce adlar. Bu türlerin Gürcüce adları yok.

Küçük toprak ve su hayvanlarıyla ilgili diğer keşifler haberler bölümünde.