Çizgili sırtlan
Hyaena hyaena
Dnyaneshwar Thongire · Maharashtra
Temel bilgiler bir bakışta
- Boyut
- Omuzda 60–80 cm, 22–55 kg
- Beslenme
- Leşçil; kemik, küçük hayvan ve meyve yer
- Gürcistan durumu
- Tükenmiş sayılır, en son 1990'larda görüldü
- Habitat
- Kurak bozkır, yarı çöl, kayalık dereler
- Familya
- Hyaenidae
- Koruma
- NT (dünya) / RE (Gürcistan)
Çizgili sırtlan artık Gürcistan'da yaşamıyor. En son 1990'larda Çaçuna koruma alanında görüldü, 2021 ulusal değerlendirmesi de onu Bölgesel Olarak Tükenmiş (RE) sayıyor. Bir zamanlar İori ve Kartli platolarında yaşardı, geçen yüzyılın ortalarında Tiflis çevresinde, Makhata tepesinde ve Kaplumbağa Gölü yakınında da görülmüştü. Yüksek yeleli, eğimli sırtlı, gri ve çizgili bir leşçildir. Geceleri dolaşır, leş ve kemik arar. Bugün biri Gürcistan'da sırtlan gördüğünü söylerse bu büyük bir olay olur ve fotoğraf ya da izle doğrulanması gerekir.
Tanıma
Çizgili sırtlan nasıl tanınır
Çizgili sırtlan köpek büyüklüğünde, uzun bacaklı bir yırtıcıdır; kürkü gri ya da kahverengimsi gridir, böğürlerinde koyu dikey çizgiler vardır. Sırtı boyunca uzun bir yele uzanır ve hayvan korkunca onu kabartır. Arka bacakları ön bacaklarından kısadır, bu yüzden sırtı kuyruğa doğru alçalır. Büyük, sivri, neredeyse siyah kulakları uzaktan görünür.
Baş ve gövde uzunluğu 85–130 cm, kuyruk 25–40 cm, omuz yüksekliği 60–80 cm'dir. 22–55 kg, ortalama 35 kg gelir. Başı iri, boynu kalındır, çeneleri ise bir devenin uyluk kemiğini kıracak kadar güçlüdür.
Kürkü gri ya da kahverengimsi gridir. Böğürlerinde dört belirsiz koyu çizgi, uyluklarında 3–4 koyu bant bulunur. Sırttaki yele kılları 15–22,5 cm uzunluğundadır, dipte açık, uçta siyah ya da koyu kahverengidir. Kış kürkü uzun ve sıktır, yaz kürkü kısa ve serttir.
Arka bacakları ön bacaklarından belirgin şekilde kısadır, bu yüzden sırtı boyundan kuyruğa doğru eğimlidir. Kulakları büyük, sivri ve neredeyse siyahtır, kuyruğunun ucu da siyahtır. Bu eğimli siluet en iyi ayırt edici işaretlerinden biridir.
Kurt boyut olarak sırtlana yakındır, ama sırtı düzdür, yelesi ve böğür çizgileri yoktur. Sırtlanın arka kısmı alçaktır, kulakları büyük ve sivridir, böğürlerinde koyu çizgiler görünür. Bugün Gürcistan'da çizgili, eğimli sırtlı bir hayvan görmek büyük bir olay olurdu, bu yüzden fotoğraf olmadan karar vermeyin.
Hangileriyle karışabilir
Çizgili sırtlan kurak, açık arazinin hayvanıdır. Yarı çöllerde ve çöllerde, bozkırın ağaçlık ve çalılık kesimlerinde ve sakin, kayalık derelerde yaşar. Gündüzleri çalılıklarda, sazlıklarda, mağaralarda ve kaya yarıklarında saklanır. Diğer yırtıcıların çoğundan daha fazla suya ihtiyaç duyar, bu yüzden sudan uzaklaşamaz. Gürcistan, Kafkasya'daki yayılış alanının kuzey kesimiydi; bu kesim Alazani, İori ve Kura vadilerini kapsıyordu. Geçen yüzyılda Kartli ve İori platolarında kaydedildi. Yüzyılın ortalarında Tiflis çevresinde de görüldü: Makhata tepesinde ve eski tuz göllerinin yanındaki Kukia mezarlığı yakınında; bir hayvan da Kaplumbağa Gölü kıyısında öldürüldü. 1980'lerin başına gelindiğinde Dedoplistskaro belediyesinde, Vaşlovani doğa koruma alanında ve Pantishari, Mamachai ve Kumuro bölgelerinde yalnızca birkaç sırtlan kalmıştı. En son 1990'larda Çaçuna koruma alanında görüldü.
Çizgili sırtlan her şeyden önce bir leşçildir. Toynaklıların leşlerini, çoğu zaman başkalarının çoktan temizlediği iskeletleri yer, ilik ve kıkırdak için uzun kemikleri kırar. Zaman zaman tavşan, kemirgen, sürüngen ve kuş öldürür, yerdeki yuvaları yağmalar ve böcek yer. Kafkasya'da çekirge yerdi, Azerbaycan ve Orta Asya'da ise ilkbaharda kaplumbağa yavruları çıktığında neredeyse tamamen kaplumbağaya geçer. Bitkisel besin de önemlidir: kavun, karpuz, ceviz ve tohumlar.
Çizgili sırtlan gece hayvanıdır. Hava tamamen karardığında ininden çıkar ve gün doğmadan döner. Yalnız ya da çift hâlinde yaşar, bölgesel değildir ve farklı hayvanların dolaşım alanları üst üste biner. Koku alma duyusu keskin, görme ve işitmesi ise zayıftır. Saldırıya uğrayınca anal bezlerinden kötü kokulu bir sıvı püskürtür ve çoğu zaman ölü taklidi yapar. İnini kendisi kazar ya da mağaraları, kaya yarıklarını ve oklukirpi ile kurtların eski yuvalarını kullanır. Kafkasya ötesinde çiftleşme ocak–şubat aylarında olurdu. Gebelik 90–91 gün sürer. Dişi 2–4 kör yavru doğurur, yavruların gözleri 7–8 günde açılır. Yavrular yaklaşık bir aylıkken inden çıkar, iki aylıkken sütten kesilir. Çiftler birbirine sadıktır ve erkek yavruların büyütülmesine yardım eder. Doğada 12, esarette 23 yıla kadar yaşar.
Çizgili sırtlan dünya ölçeğinde Tehdide Yakın (NT, 2015) bir türdür. Sayısı 10 000'den az yetişkin hayvan olarak tahmin edilir. Başlıca tehditler kasıtlı ve kazara zulüm ile besini olan büyük toynaklıların azalmasıdır. Gürcistan'da sırtlan 1982 Kırmızı Kitabı'nda zaten yer alıyordu. 2014 Kırmızı Listesi onu çok küçük nüfusu nedeniyle Kritik Tehlike altında (CR) sayar. 2021 ulusal değerlendirmesine göre ise Bölgesel Olarak Tükenmiştir (RE). Geçen yüzyılda Kafkasya'daki yaşam alanları büyük ölçüde değişti ve bu, yok oluşunu hızlandırdı. Bugün en yakın nüfuslar çok küçüktür: Azerbaycan'da 21. yüzyılda 12 yıllık araştırmada yalnızca üç kayıt elde edildi, Türkiye'de ise küçük bir nüfus hâlâ yaşıyor.
İlgili rehberler
İlgili sayfalarla devam edin
Hayır, Gürcistan'da tükenmiş sayılır. En son 1990'larda Çaçuna koruma alanında görüldü. 2021 ulusal değerlendirmesi onu Bölgesel Olarak Tükenmiş (RE) sayar. O zamandan beri Gürcistan'dan doğrulanmış bir kayıt yok.
Doğu Gürcistan'da, Alazani, İori ve Kura vadilerinde, Kartli ve İori platolarında. Geçen yüzyılın ortalarında Tiflis çevresinde, Makhata tepesinde ve Kaplumbağa Gölü yakınında da görüldü. 1980'lerin başında Dedoplistskaro belediyesinde, Vaşlovani ve çevresinde yalnızca birkaç hayvan kalmıştı.
Köpek büyüklüğünde, böğürlerinde koyu dikey çizgiler olan gri bir hayvandır. Sırtı boyunca uzun bir yele uzanır, arka bacakları ön bacaklarından kısadır, bu yüzden sırtı kuyruğa doğru alçalır. Büyük, sivri, neredeyse siyah kulakları vardır. Kurdun yelesi ve çizgileri yoktur, sırtı düzdür.
Omuz yüksekliği 60–80 cm, baş ve gövde uzunluğu 85–130 cm, kuyruğu 25–40 cm'dir. 22–55 kg, ortalama 35 kg gelir. En iri hayvanlar Orta Doğu'da, Anadolu'da, Orta Asya'da ve Hindistan'da yaşar.
Her şeyden önce leş ve kemik: güçlü çeneleri uzun kemikleri bile kırar. Zaman zaman küçük hayvanları öldürür, böcek yer ve yuvaları yağmalar. Kafkasya'da çekirge yerdi. Kavun, karpuz ve başka bitkisel besinleri de sever.
Genellikle insanlardan kaçar. Saldırılar nadirdir ama tarihte bilinir, örneğin 1880'lerde Erivan valiliğinde. Bugün Gürcistan'da tükenmiş sayıldığı için burada ondan bir tehlike yoktur.
Dünya ölçeğinde Tehdide Yakın (NT, 2015) bir türdür. Gürcistan'ın 2014 Kırmızı Listesi onu Kritik Tehlike altında (CR) sayar. 2021 ulusal değerlendirmesi ise onu Gürcistan'da Bölgesel Olarak Tükenmiş (RE) kabul eder.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.
