Kocaağız balığı
Leuciscus aspius
alekseyrz · Syr Darya
Temel bilgiler bir bakışta
- Beslenme
- Balık, iri böcekler, bazen su kuşları
- Gürcistan'daki durumu
- Yerli, Kura havzası
- Boyut
- 120 cm'ye, 9 kg'a kadar; genellikle 55 cm
- Yaşam alanı
- Büyük ova ırmakları, göller, ağızlar
- Familya
- Leuciscidae
- Koruma
- Dünyada LC, 2024; Gürcistan'da VU, 2021
Kocaağız balığı sazan benzeri balıklar arasındaki az sayıdaki yırtıcıdan biridir: çoğunlukla balıkla beslenir, küçük su kuşlarını bile yakalar. Uzun, yanlardan basık bir gövdesi ve iri bir ağzı vardır, üst çenesi gözün ön kenarını geçer. Büyük ve orta boy ova ırmaklarının açık sularında ve büyük göllerde yaşar. Gürcistan'da Kura havzasında (Kura, Alazani, Hrami ve Iori'de) alt türü, kırmızı dudaklı kocaağız ya da haşami yaşar. 120 cm'ye kadar büyür ve 9 kg'a kadar gelir. İnsanlar için zararsızdır. Dünyada Asgari Endişe (LC, 2024) kategorisindedir, Gürcistan'ın 2021 ulusal değerlendirmesinde ise Hassas (VU) olarak sınıflandırılır.
Tanıma
Kocaağız balığı nasıl tanınır
Uzun, sivri bir başı ve iri bir ağzı olan, uzun ve yanlardan basık bir balıktır: üst çene gözün ön kenarını geçer, alt çene ise öne ve yukarı çıkıktır. Sırtı gümüşi ve mavi yansımalı yeşilimsi, yanları daha açık, karnı gümüşi beyazdır.

Ağız iridir: üst çene gözün ön kenarını geçer, ağzın köşeleri gözlerin altına kadar uzanır, alt çene ise öne ve yukarı çıkıktır. Çenelerinde diş yoktur: diğer sazan benzeri balıklar gibi dişleri yutağındadır.
Karın ve anal yüzgeçlerinin başlangıçları arasında keskin, pullarla örtülü bir omurga uzanır. Anal yüzgeçte 12–14½ dallanmış ışın, yan çizgide 64–76 pul vardır. Kuyruk yüzgecinin alt lobu üsttekinden biraz uzundur.
Sırt gümüşi ve mavi yansımalı yeşilimsi, yanlar daha açık, karın gümüşi beyazdır. Sırt ve kuyruk yüzgeçleri gridir, uçları koyudur. Göğüs, karın ve anal yüzgeçleri griden kahverengiye değişir, tabanda kırmızımsı olabilir.
Renk
Renk örnekleri temsilidir. Türü yalnızca renge göre belirlemeyin.
Büyük ve orta boy ova ırmaklarının açık sularında ve büyük göllerde yaşar; erginler ırmakların aşağı kesimlerinde ve ağızlarda bulunur. Köprü ayaklarını, kolların ağızlarını, bentlerin altını, derin akıntıları ve ırmak kıvrımlarındaki sakin koyları sever. Bazı popülasyonlar ırmak ağızlarında ve denizin tatlılaşmış kesimlerinde beslenir, ırmağa yalnızca üremek için girer. Gürcistan'da Kura havzasında, Kura, Alazani, Hrami ve Iori'de, alt türü kırmızı dudaklı kocaağız yaşar. Eski verilere göre Karadeniz havzasında da, Rioni, Supsa, Enguri ve Paliastomi Gölü'nde bulunuyordu, ama türün güncel doğal yayılış alanı Gürcistan'ın Karadeniz ırmaklarını kapsamaz. Doğal olarak Kuzey Denizi, Baltık, Karadeniz, Azak, Ege, Hazar ve Aral havzalarında yaşar.
Henüz kayıt yok
Atlasta bu türün henüz doğrulanmış bir gözlemi yok, bu yüzden Gürcistan’ın hangi bölgelerinde yaşadığını bilmiyoruz.
Gözlem paylaşBu türü gördünüz mü? Bir fotoğraf ve yer yeterli.
Sazan benzeri balıklar arasında nadir bir yırtıcıdır. Hem gençler hem erginler çoğunlukla balıkla, özellikle inci balığıyla beslenir; küçük su kuşlarını da yakalar. Yavrular önce solucan, küçük kabuklu ve böcek yer, 30–40 cm boydan itibaren ise kocaağız tipik bir yırtıcı olur. Erginler de böcekler, kelebekler ve yusufçuklar gibi iri böcekleri yer.
Gençler sürüler halinde, erginler ise tek başına ya da küçük gruplar halinde avlanır. Yüzeye yakın, akıntıda avlanır: kolların ağızlarında ve akıntılı sığlıkların altında. Durgun sudan ve zayıf akıntıdan kaçınır. Yumurtlamak için nisan–haziranda ırmak yukarı, kollara göç eder. Terek'teki gibi yarı göçmen popülasyonlar göçe ekim ayının ikinci yarısında başlar ve kışı ırmağın aşağı kesiminde geçirir. Yumurtalarını hızlı akıntıda, çakıl üzerine ya da su altındaki bitkilere bırakır; yumurtalar bunlara yapışır. Yumurtlama yaklaşık iki hafta sürer. 4–5 yaşında olgunlaşır, 11 yıla kadar yaşar. Yayılış alanlarının örtüştüğü yerlerde sık sık aklambaçla (Leuciscus idus) melezlenir.
Dünyada kocaağız balığı Asgari Endişe (LC, 2024) kategorisindedir; ırmak yataklarının değiştirilmesi onu tehdit eder. Gürcistan'da yerli bir türdür; 2021 ulusal değerlendirmesinde Hassas (VU) kategorisindedir, sayısı azalmaktadır. Kura havzasının alt türü, kırmızı dudaklı kocaağız (Aspius aspius taeniatus), küçük ve parçalı yayılış alanı nedeniyle Gürcistan'ın 2014 Kırmızı Listesi'nde Hassas (VU) olarak yer alır.
Evet. Kura havzasında, Kura, Alazani, Hrami ve Iori'de, alt türü kırmızı dudaklı kocaağız yaşar. Eski verilere göre Karadeniz havzasında da, Rioni'de ve Paliastomi Gölü'nde bulunuyordu, ama türün güncel yayılış alanı Gürcistan'ın Karadeniz ırmaklarını kapsamaz. 2021 ulusal değerlendirmesinde Hassas kategorisindedir.
Uzun gövdesinden, sivri başından ve köşeleri gözlerin altına uzanan iri ağzından. Sırtı yeşilimsi mavi, yanları gümüşidir. Karın ve anal yüzgeçleri arasında keskin, pullu bir omurga vardır.
Genellikle 55 cm boydadır, ama 120 cm'ye kadar büyür ve 9 kg'a kadar gelir. 4–5 yaşında olgunlaşır. 11 yıla kadar yaşar.
Çoğunlukla balık. Sazan benzeri balıklar arasında nadir bir yırtıcıdır ve küçük su kuşlarını da yakalar. Yavrular önce solucan, kabuklu ve böcekle beslenir, 30–40 cm'den itibaren yırtıcı olur.
Evet. Değerli bir ticari balık sayılır; taze, tütsülenmiş, konserve ve tuzlanmış olarak yenir. Sevilen bir sportif av balığıdır da: yüzeye yakın, akıntıda avlanır ve çoğu zaman spinle yakalanır.
Hayır, insanlar için zararsızdır. Dünyada Asgari Endişe (LC, 2024) kategorisindedir. Gürcistan'ın 2021 ulusal değerlendirmesinde Hassas (VU) kategorisindedir, Kura alt türü ise Gürcistan'ın Kırmızı Listesi'ndedir (VU, 2014).
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.




















