Evde karınca: nasıl kurtulunur ve geri gelmesi nasıl önlenir?

Önce karıncaların nereden girdiğini ve nereye gittiğini bulun. Ardından erişilebilir yiyecek ve nemi kaldırın, yüzeyleri temizleyin ve ulaşabildiğiniz aralıkları kapatın. Karıncalar yine de geri geliyorsa sonraki adım yem gibi hedefli bir yöntem veya bir uzmanın tavsiyesidir.

Odada gördüğünüz karıncalar genellikle koloninin (tek bir yuvada yaşayan karınca ailesinin) küçük bir kısmıdır: yiyeceği işçi karıncalar arar, yuva ve yumurtlayan kraliçe ya da kraliçeler ise başka yerde kalır. Bu yüzden görünen karıncaları uzaklaştırmak, sorunun çözüldüğü anlamına gelmez.

1. Silmeden önce gözlemleyin. Karınca yolunu birkaç dakika izleyin ve karıncaların nereden girip nereye gittiğine bakın. Yol temizlendikten sonra bunu anlamak çok daha zordur.
2. Ulaşabildiğiniz yerleri kontrol edin: yiyecek dolabı, lavabonun çevresi, süpürgelikler, kapı ve pencere çerçeveleri ve boruların duvardan geçtiği yerler. Elektrikli cihazları açmayın ve duvarları sökmeyin: yol ulaşılamayan bir yerde kayboluyorsa bu da uzman için yararlı bir bilgidir.
3. Yiyeceği kaldırın. Kırıntıları ve dökülen sıvıları, özellikle tatlı olanları temizleyin. Yiyecekleri karton kutu veya kâğıt ambalaj yerine sıkıca kapanan cam ya da sert plastik kaplarda saklayın; çöp kovasının sıkı bir kapağı olsun. Evcil hayvan mamasını da kapalı saklayın ve kabın çevresini temiz tutun; hayvanın içme suyu her zaman olmalıdır.
4. Nemi giderin. Damlayan musluğu ve sızdıran boruları onarın, lavabo altında veya banyoda sürekli ıslak kalan yerleri kurutun ve durgun su bırakmayın.
5. Yolu temizleyin. Karıncaların yürüdüğü yüzeyi, özellikle giriş yerinin yakınını, sabunlu su veya sıradan hafif bir deterjanla silin; karıncaları elektrikli süpürgeyle de toplayabilirsiniz. Bu, görünen karıncaları ve koku izlerini bir süreliğine giderir ama yuva sorununu çözmez. Zaten yem kullanıyorsanız yemin çevresindeki yolu silmeyin (aşağıya bakın).
6. Sonraki adımı seçin. Giriş yeri ulaşabildiğiniz bir aralıksa dolgu macunuyla kapatın. Yiyecek kaldırılıp yüzeyler temizlendikten sonra da karıncalar geri geliyorsa veya nereden girdiklerini bulamıyorsanız yemi ya da uzman yardımını düşünün. Yem kullanıyorsanız, karıncaların yeme ulaşmak için kullandığı aralığı ne zaman kapatacağınıza önceden karar verin: yemi yuvaya bu yoldan taşırlar. Etikete veya uzmanın talimatına uyun.

Karıncalar binalara çoğunlukla yiyecek ve su aramak için, bazen de barınak için girer. Kaliforniya Üniversitesi Entegre Zararlı Yönetimi Programı'na (UC IPM) göre ani ortaya çıkışlar çoğu zaman sıcak, kuraklık veya şiddetli yağmur gibi bir hava değişikliğini ya da dışarıdaki yiyeceğin azalmasını izler.

Bir işçi karınca yiyecek bulduğunda yuvaya kadar bir koku izi (feromon) bırakır ve diğerleri bu izi takip eder. Bu yüzden karıncalar çoğu zaman aynı yol üzerinde tek sıra hâlinde ilerler.

Karınca görmek evin kirli olduğu anlamına gelmez; yuvanın mutlaka içeride olduğu anlamına da gelmez. Çoğu zaman dışarıdan girerler: aralıklardan, kapı ve pencere çevresinden veya boru geçişlerinden. Bazı türler ise binanın içinde de yuva yapar: süpürgelik ve kaplamaların arkasında, mutfak tezgâhının altında, duvar boşluklarında veya nemden zarar görmüş ahşapta.

Yiyecek kaldırılmış ve bilinen giriş yeri kapatılmış olmasına rağmen karıncalar her gün aynı yerde görünüyorsa yuvanın evin veya duvarın içinde olup olmadığını araştırmaya değer.

Sprey yalnızca doğrudan isabet ettiği karıncaları öldürür. Kentucky Üniversitesi Entomoloji Bölümü'ne göre açık yüzeylerde dolaşan karıncalar koloninin küçük bir kısmıdır; bu yüzden yalnızca görünenleri ilaçlamak genellikle işe yaramaz. UC IPM, ev içinde spreyin genellikle gerekli olmadığını ve yalnızca geçici etki sağladığını belirtir.

Yem farklı çalışır: karıncaları çeken bir besini yavaş etkili bir insektisitle birleştirir. İşçi karıncalar besini yuvaya taşır ve kraliçe dâhil diğerleriyle paylaşır. Yavaş etki şarttır: karıncanın besini yuvaya ulaştırabilmesi gerekir.

Kapalı yem istasyonu karıncaları yakalamaz: karınca içeri girer, beslenir ve besini yuvaya taşır. İstasyon yemle doğrudan teması azaltır ama onu tamamen güvenli yapmaz.

Yem her türde aynı şekilde etki etmez. Karıncalar farklı besinleri tercih eder; bazıları tatlıyı, bazıları proteinli veya yağlı besini. UC IPM'e göre mevcut türü çekmeyen bir yem sonuç vermez. UC IPM ayrıca yemin mümkünse dışarıda, yolun veya giriş yerinin yanına konmasını; ev içinde ise yalnızca sorun ciddiyse ve giriş yeri bulunamıyorsa kullanılmasını önerir, çünkü içeri konan yem karıncaları eve çekebilir.

Yem kullanıyorsanız:

• Etiketinde karıncaların ve kullanmak istediğiniz yerin, örneğin yaşam alanlarının, yazdığı bir ürün seçin. Yerleştirme, değiştirme ve güvenlik kurallarını etiket belirler.
• Yemi karınca yolunun yanına, karıncaların gerçekten yürüdüğü yere koyun; rastgele bir yere değil.
• Yemin çevresinde ve ona giden yolda sprey veya temizlik ürünü kullanmayın: bunlar karıncaları yemden uzaklaştırır. Mutfağın geri kalanında olağan temizlik sürer.
• Yemi çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yere koyun; yiyeceğin yanına veya yemek hazırlanan yüzeylere değil. Yem, gıda içerikleri barındırır ve birçok hayvanı çeker.
• İlk gün içinde karıncaların yemi yiyip yemediğini kontrol edin. Yemi görmezden geliyorlarsa kaldırın ve etiketi uygun başka bir ürün deneyin ya da bir uzmana başvurun. Etikette yazandan fazlasını kullanmayın.
• Sonuç zaman alır. İlk günlerde yemin çevresinde karıncaların artması, beslendiklerini ve yemi yuvaya taşıdıklarını gösterebilir; bu tek başına ne başarısızlık işaretidir ne de başarı garantisi. Kentucky Üniversitesi'ne göre aktivite çoğu zaman birkaç gün içinde azalır; UC IPM ve Minnesota Üniversitesi'ne göre ise tam sonuç birkaç hafta veya daha uzun sürebilir. Süre; türe, ürüne, koloninin büyüklüğüne ve yemin ne kadar kabul edildiğine bağlıdır.

Karıncalar çoğu zaman yiyecek veya nem hâlâ erişilebilir olduğu için (çöp, evcil hayvan kabı, lavabo altındaki sızıntı), giriş yeri başka bir yerde olduğu ya da birden fazla olduğu için veya yuva, örneğin bir duvar boşluğu gibi ulaşılamayan bir yerde olduğu için geri gelir. Yem kullanılıyorsa sık görülen nedenler, yemin bu türü çekmemesi veya çevresinde sprey ya da temizlik ürünü kullanılmış olmasıdır. Bunlar gözlemdir, teşhis değildir: kesin nedeni çoğu zaman ancak türün belirlenmesi ve yerinde inceleme gösterir.

Bir istisna özellikle önemlidir. Minnesota Üniversitesi'ne göre firavun karıncasına (Monomorium pharaonis) karşı insektisit kullanmak koloninin bölünmesine ve yeni koloniler oluşmasına yol açabilir; bu karıncadan kurtulmak zordur ve deneyimli bir uzman önerilir. Bu her karınca ve her ürün için geçerli değildir ve firavun karıncası yalnızca küçük boyutundan ve renginden tanınamaz. Bu yüzden küçük karıncalar evin farklı yerlerinde sürekli ve çok sayıda görünüyorsa, spreye başvurmadan önce türü bir uzmana belirletin.

Apartmanda karıncalar birkaç dairede veya ortak alanlarda görünüyorsa durumu komşularınıza veya bina yönetimine bildirin: bir karınca yolu tek bir dairenin sınırlarını aşabilir.

Kentucky Üniversitesi'ne göre uzmanların karıncalarla ilgili daha fazla deneyimi ve daha geniş bir araç yelpazesi vardır. Deneyimli bir zararlı yönetimi (haşere kontrolü) uzmanına başvurun ve hangi türle uğraştığını, ne kullanacağını ve nereye uygulayacağını açıklamasını isteyin. Bu özellikle şu durumlarda mantıklıdır:

• Yiyecek, nem ve giriş yerleri ele alınmış ve ürün etiketine uyulmuş olmasına rağmen aktivite sürüyor.
• Yuvanın ulaşılamayan bir yerde, örneğin duvarda veya zeminin altında olduğundan şüpheleniyorsunuz.
• Sorun birkaç odayı veya komşu daireleri kapsıyor.
• Kanatlı karıncalar içeriden tekrar tekrar çıkıyor.
• Nemli veya hasarlı ahşap yapıların çevresinde aktivite görüyorsunuz.

Renk ve boyut, bir karınca türünü belirlemek için yeterli değildir. Minnesota Üniversitesi Yayım Hizmeti (UMN Extension), karıncaları fotoğraftan bile tanımanın çoğu zaman zor olduğunu ve farklı türlerin farklı yaklaşım gerektirebileceğini belirtir. Bu yüzden “siyah”, “kırmızı” veya “küçük” bir tür adı değil, bir tanımdır: siyah karınca otomatik olarak belirli bir tür değildir, küçük kırmızımsı karınca otomatik olarak firavun karıncası değildir, kırmızı karınca da otomatik olarak tehlikeli değildir.

Davranış çoğu zaman görünüşten fazlasını söyler: nerede göründükleri, nereye gittikleri ve aynı yere dönüp dönmedikleri. Bir uzmana başvurursanız bu gözlemler işe yarar.

Kanatlı karıncalar koloninin üreyebilen dişileri ve erkekleridir; bu yüzden her kanatlı karınca kraliçe değildir. Bir iki kanatlı karınca açık bir pencere veya kapıdan dışarıdan uçarak gelmiş olabilir. Bir odada tekrar tekrar ve çok sayıda görünüyorlarsa, Minnesota Üniversitesi'ne göre bu, binanın içinde bir yuva olduğunun işaretidir.

Kanatlı karınca bazen kanatlı termitle karıştırılır. Karıncanın dar, belirgin bir “beli” ve dirsek gibi kırık antenleri vardır; kanatlı olanlarda arka kanatlar ön kanatlardan kısadır. Böcek bu özelliklere uymuyorsa tanımlamayı bir uzmana bırakın.

Bazı büyük karıncalar, örneğin Camponotus cinsinin türleri (marangoz karıncalar), nemli veya çürümüş ahşapta yuva yapar ve içinde galeriler açar ama ahşabı yemez. Islak bir ahşap yapının yanında sürekli karınca görüyorsanız nem kaynağını giderin ve durumu bir uzmana değerlendirtin.

Ev çareleri çoğu zaman iki farklı şeyi karıştırır: sıradan yüzey temizliğini ve evde hazırlanan zehri. Birincisi yararlı bir adımdır; ikincisi ise aslında ev yapımı bir pestisittir.

“Doğal” veya “ev yapımı” otomatik olarak güvenli demek değildir. ABD Ulusal Pestisit Bilgi Merkezi'ne (NPIC) göre ev tarifleri çoğu zaman test edilmemiştir, ne kadar, nerede ve ne sıklıkla kullanılacağını söylemez ve güvenlik uyarısı içermez; düşük toksisiteli bir madde bile fazlası kullanılırsa zararlı olabilir. Aşağıda her yöntem için: neye yarayabileceği ve temel sınırlaması.

• Sabunlu su veya hafif deterjan. Yolu ve koku izini silmek, görünen karıncaları bir süreliğine uzaklaştırmak için işe yarar. Sınırlama: yuva sorununu çözmez ve yemin çevresinde kullanılmaz.
• Suyla seyreltilmiş sirke. Minnesota Üniversitesi'ne göre yolu bununla silmek karınca aktivitesini geçici olarak bozar. Sınırlama: etki geçicidir ve koloniyi yok etmez.
• Karbonat, tuz, tarçın, uçucu yağlar ve benzerleri. Çoğu zaman “bariyer” veya “zehir” olarak sunulur. Sınırlama: bu rehberin dayandığı kaynaklar, bunları güvenilir bir koloni kontrol yöntemi olarak önermek için dayanak sunmaz. Bu, herhangi bir etkinin kanıtlanmış biçimde imkânsız olduğu anlamına gelmez.
• Evde yapılan borik asit veya boraks ile yiyecek karışımı. Sınırlama: bu, etiketi, dozajı ve güvenlik uyarıları olmayan ev yapımı bir pestisittir; tatlı karışım evcil hayvanları da çeker. Bor bileşikleri içerebilen fabrika yapımı yem ise başka bir şeydir: etiketi ve kullanım kuralları vardır ve ev yapımı karışım onun eşdeğeri değildir.

Evdeki karıncalar genellikle acil bir tehlike değildir; ancak bazı türler ısırabilir veya sokabilir ve kimyasal ürünlerin yanlış kullanımı ek risk yaratır. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), kimyasaldan önce önlemeyi önerir: yiyecek, su ve barınak kaynaklarını ortadan kaldırmak.

Bir karınca sizi ısırdıysa veya soktuysa, NHS'e (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti) göre bu genellikle ciddi değildir: birkaç saat veya gün içinde geçen ağrı, kaşıntı veya şişlik olabilir. Dudaklar, ağız, boğaz veya dil aniden şişerse, nefes almak veya yutkunmak zorlaşırsa, cilt veya dudaklar morarır, grileşir veya solarsa ya da kişi aniden çok şaşkın, uykulu veya baş dönmesi içinde olursa hemen 112'yi arayın. Karınca görmek tek başına 112'yi aramak için bir neden değildir: 112, acil servislerin hemen gelmesi hayati önem taşıdığında aranır.

Kimyasal bir ürün kullanıyorsanız:

• Yalnızca etiketinde karıncaların ve kullanım yerinin yazdığı ürünü kullanın. Dış mekân için üretilmiş bir ürünü evin içinde kullanmayın: EPA'ya göre kapalı alanda daha uzun süre zehirli kalır.
• Etikette yazan miktarı aşmayın. EPA'ya göre fazla pestisit ailenizin sağlığını tehlikeye atar.
• Karıştırma gerektirmeyen, kullanıma hazır ürünleri tercih edin ve ev kimyasallarını birbirine karıştırmayın.
• Bütün odayı ilaçlamayın. Yem ve tuzaklar dışında pestisit yalnızca hedefli olarak, belirli bir noktaya uygulanır.
• Yemi ve diğer ürünleri çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerlere koyun. Kapalı istasyon riski azaltır ama yemi tamamen zararsız yapmaz.
• Yiyecekleri, bulaşıkları ve gıdayla temas eden yüzeyleri etiketin belirttiği şekilde koruyun.
• Pestisitleri orijinal ambalajında, çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklayın. Boş kabı başka bir şeyi, hele yiyecek veya içeceği saklamak için asla kullanmayın.

UC IPM'e göre temel yaklaşım, karıncaların binaya girmesini zorlaştırmak ve yiyecek ile su kaynaklarını ortadan kaldırmaktır. Karıncalar gittikten sonra birkaç gündelik alışkanlık geri dönmelerini zorlaştırır:

• Dökülen tatlı sıvıları ve kırıntıları hemen silin, açık yiyecekleri kapalı kaplarda saklayın.
• Çöp kovasının sıkı bir kapağı olsun; evcil hayvan kabının çevresini temiz tutun.
• Sızıntıları zamanında onarın ve nemden zarar görmüş ahşabı değiştirin.
• Süpürgelik, çerçeve ve boru geçişlerindeki erişilebilir çatlakları dolgu macunuyla kapatın; bu, kokarca böceği gibi başka böceklerin girişini de zorlaştırır. Havalandırma ve gider açıklıklarını kapatmayın, elektrik tesisatı ve prizlerle kendiniz uğraşmayın.
• Dışarıda bitkileri ve dalları duvara veya çatıya değmeyecek şekilde budayın: karıncalar onları köprü olarak kullanır.