Çipura
Sparus aurata
jjulio2000 · Alicante
Temel bilgiler bir bakışta
- Beslenme
- Midye, istiridye, kabuklular, balık
- Gürcistan'daki durumu
- Karadeniz kıyısı, artıyor; ulusal değerlendirmede NT
- Boyut
- Genellikle 35 cm; 70 cm ve 17,2 kg'a kadar
- Derinlik
- 1–150 m, genellikle 30 m'ye kadar
- Yaşam alanı
- Deniz çayırı, kum; ilkbaharda lagünler ve nehir ağızları
- Familya
- Sparidae
- Koruma
- Dünyada LC, 2014; Gürcistan'da NT, 2021
Çipura (Sparus aurata) adını alnında, gözlerinin arasındaki altın renkli banttan alır: aurata Latincede "altın renkli" demektir. Akdeniz'in en değerli yemeklik balıklarından ve dünyanın başlıca yetiştirilen deniz balıklarından biridir. Güçlü dişleriyle midye ve istiridye kırar. Eskiden Karadeniz'de nadirdi, ama son on yılda Gürcistan kıyısında olağan bir tür hâline geldi. 2021 ulusal değerlendirmesi onu Gürcistan'da Tehdide Yakın (NT), 2014 tarihli Karadeniz balıkları listesi Hassas (VU) sayar; dünyada ise Asgari Endişe (LC, 2014) kategorisindedir.
Tanıma
Çipura nasıl tanınır
Büyük başlı, dik alınlı, yüksek, oval ve yanlardan basık bir balıktır. Sırtı mavimsi gri, yanları gümüşidir. Gözlerinin arasında altın renkli bir bant, solungaç kapağında büyük koyu bir leke vardır.

Alnında, gözlerin arasında altın renkli bir bant uzanır. Canlı balıkta iyi görülür ve türün adı da buradan gelir.
Solungaç kapağında, gözün arkasında büyük koyu bir leke vardır, kapağın kenarı kırmızıdır. Sırt mavimsi gri, yanlar gümüşidir.
Çenelerin önünde 4–6 büyük, sivri, köpek dişine benzer diş, yanlarda ise 2–4 sıra küt, yuvarlak öğütücü diş bulunur. Sırt yüzgecinde 11 diken ve 13–14 yumuşak ışın, anal yüzgeçte 3 diken ve 11–12 yumuşak ışın vardır.
Renk
Renk örnekleri temsilidir. Türü yalnızca renge göre belirlemeyin.
Hangileriyle karışabilir
Deniz çayırlarında ve kumlu zeminlerin üstünde, ayrıca dalga kırılma kuşağında yaşar. Genellikle 30 m'ye kadar bulunur, yetişkinler 150 m'ye kadar iner. Gençler kıyıya yakın, büyük balıklar daha derinde durur. Acı suya iyi dayanır ve ilkbaharda sık sık kıyı lagünlerine ve nehir ağızlarına girer. Atlas Okyanusu'nda Britanya Adaları'ndan Senegal'e kadar, Kanarya Adaları dâhil, ayrıca bütün Akdeniz'de ve Karadeniz'de bulunur. Karadeniz'de 20. yüzyılın başından beri bilinir ve uzun süre nadir bir balık sayıldı. Son on yılda Gürcistan ve Kırım kıyılarında sayısı belirgin biçimde arttı ve "nadir görülen" türlerden "olağan" türlere geçti.
Henüz kayıt yok
Atlasta bu türün henüz doğrulanmış bir gözlemi yok, bu yüzden Gürcistan’ın hangi bölgelerinde yaşadığını bilmiyoruz.
Gözlem paylaşBu türü gördünüz mü? Bir fotoğraf ve yer yeterli.
Çoğunlukla avcıdır: midye ve istiridye dâhil kabuklu yumuşakçalar, ayrıca kabuklular ve balıkla beslenir. Kabukları güçlü, küt dişleriyle kırar. Zaman zaman deniz yosunu da yer. Çiftliklerde pelet yemle beslenir.
Yerleşik bir balıktır, tek başına ya da küçük gruplar hâlinde yaşar. Önce erkek olarak, 1–2 yaşında ve 20–30 cm boyda olgunlaşır, sonra bir kısmı dişiye dönüşür: testisleri kaybolur, yumurtalıkları gelişir. Ekimden aralığa kadar yumurtlar ve yumurtalarını birkaç parti hâlinde bırakır. Yumurtalar 0,9–1,1 mm'dir ve 16–17 °C'de yaklaşık iki günde açılır. Larvalar önce açık denizde yaşar, ancak yaklaşık 1,5 cm boya ulaşınca yetişkin biçimini alıp kıyıya yaklaşır.
2021 ulusal değerlendirmesi çipurayı Gürcistan'da Tehdide Yakın (NT, 2021) kategorisinde gösterir, nüfus eğilimi bilinmiyor. 2014 tarihli Karadeniz balıkları listesinde Hassas (VU) kategorisindedir. Dünyada Asgari Endişe (LC, 2014) kategorisindedir. Gürcistan'daki kökeni tartışmalıdır. Gürcistan'da sonradan getirilmiş bir tür sayılır ve ülkenin 2025 tarihli yerli olmayan hayvanlar listesinde yer alır. 2022 tarihli bir çalışma ise onu Akdeniz'den doğal yolla gelen ve Karadeniz'de yayılışını kendiliğinden genişleten bir tür sayar.
Evet, Gürcistan'ın Karadeniz kıyısında. Eskiden burada nadirdi, ama son on yılda olağan bir tür hâline geldi. 2021 ulusal değerlendirmesi onu Tehdide Yakın (NT) sayar.
Bu tartışmalıdır. Gürcistan'da sonradan getirilmiş bir tür sayılır ve ülkenin 2025 tarihli yerli olmayan hayvanlar listesinde yer alır. Öbür görüşe göre Akdeniz'den doğal yolla gelmiştir; Karadeniz'de 20. yüzyılın başından beri bilinir.
Gözlerin arasındaki altın renkli banttan ve solungaç kapağındaki, kenarı kırmızı büyük koyu lekeden. Gövde yüksek ve oval, sırt mavimsi gri, yanlar gümüşidir. İsparozun kuyruk sapında koyu bir halka vardır, çipurada yoktur.
Genellikle 35 cm boyundadır, en büyükleri 70 cm'ye ulaşır ve 17,2 kg gelir. Çiftliklerde genellikle 300–600 g'lık balık yetiştirilir.
İnsanlara zararsızdır. Gürcistan'da 2021 ulusal değerlendirmesi onu Tehdide Yakın (NT), 2014 tarihli liste ise Karadeniz'de Hassas (VU) sayar. Dünyada Asgari Endişe (LC, 2014) kategorisindedir.
Kaynaklar
Bu profilin kaynakları
Tür profilleri hakemli literatür ve yerleşik biyoçeşitlilik veritabanlarından derlenir; yeni taksonomik ve koruma verileri geldikçe gözden geçirilir.
Reptiles.ge yayın kurulu tarafından, burada listelenen kaynaklara göre hazırlandı.





















