კავკასიური გველგესლა
კავკასიის ენდემური შხამიანი გველგესლა — კოლხური ტყეებისა და შავი ზღვის სანაპიროს იშვიათი მკვიდრი.
მიმოხილვა
ვინ არის კავკასიური გველგესლა?
კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi) გველგესლასებრთა ოჯახის შხამიანი სახეობაა, ენდემური სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიისთვის. გვხვდება საქართველოში (აფხაზეთი, აჭარა, გურია, იმერეთი; აგრეთვე ბორჯომის ხეობა), ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთსა და რუსეთის შავი ზღვის სანაპიროზე. გამოირჩევა წითელ-ნარინჯისფერი შეფერილობითა და მუქი ზიგზაგისებური ზოლით. IUCN-ის მიხედვით გადაშენების საფრთხეშია (Endangered).
ჰაბიტატი
დას. კავკასია
სიგრძე
დაახლ. 45–65 სმ
შხამი
შხამიანი
კონსერვაცია
საფრთხეში (EN)
სიმაღლე
0–1,000 მ
ოჯახი
Viperidae
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და გამრავლება
კვება
ზრდასრულები იკვებებიან მღრღნელებით (ტყის და მინდვრის თაგვები, მინდვრის ვირთხები), ხვლიკებითა და პატარა ფრინველებით. ახალგაზრდები ძირითადად მცირე ხვლიკებითა და მწერებით — კალიებითა და ჭრიჭინებით. ნადირობს ჩასაფრებით და მსხვერპლს შხამით ანეიტრალებს.
ქცევა
მალული ცხოვრების წესი აქვს. შავი ზღვის სანაპიროზე ზამთრიდან მარტში გამოდის; 600–800 მ სიმაღლეზე — აპრილის მეორე ნახევარში ან მაისის დასაწყისში. შეწყვილება მარტის ბოლოდან მაისის შუა რიცხვებამდეა (საქართველოში ხშირად მაის–ივნისში). ცოცხლადმშობია: შემოდგომაზე, აგვისტო–სექტემბერში, ბადებს 5–10 ნაშიერს. იზამთრებს სანაპიროზე ნოემბრიდან, მაღლობზე — სექტემბრის ბოლოდან ან ოქტომბრის დასაწყისიდან.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით გადაშენების საფრთხეშია (Endangered); პოპულაცია მცირდება. შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში და ბერნის კონვენციის II დანართში (მკაცრად დაცული). მთავარი საფრთხეებია ჰაბიტატის განადგურება (ტურიზმი, ურბანიზაცია, სოფლის მეურნეობა, კაშხლები თურქეთში), უკანონო შეგროვება შინაურ ცხოველთა ვაჭრობისთვის და ადამიანის მიერ განზრახ ან შემთხვევით მოკვლა. სანაპირო პოპულაციების ნაწილი უკვე გაქრა.
გალერეა
კავკასიური გველგესლა ფოტოებში
საინტერესო ფაქტები
რა უნდა იცოდე
- 01
სახელი ეწოდა რუსი ნატურალისტის ალექსანდრე ნიკოლაევიჩ კაზნაკოვის პატივსაცემად.
- 02
შეფერილობაში დომინირებს წითელი და ნარინჯისფერი; ხშირია მელანიზმი, თუმცა პირის გარშემო წითელი ან ყვითელი ელფერი რჩება.
- 03
ცოცხლადმშობია — შემოდგომაზე ბადებს 5–10 ნაშიერს; ამიტომ დედის დაღუპვა მთელ ნაყოფსაც ანადგურებს.
- 04
IUCN სტატუსი — გადაშენების საფრთხეში (Endangered); შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კავკასიური გველგესლა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
შხამიანია და საფრთხის დონე საშუალოდ ფასდება. მალულია და თავს არ ესხმის, თუ არ იგრძნობს საფრთხეს; ნაკბენი იშვიათია. ნაკბენის შემთხვევაში საჭიროა დაუყოვნებელი სამედიცინო დახმარება.
დასავლეთ საქართველოში — აფხაზეთში, აჭარაში, გურიასა და იმერეთში; აგრეთვე ბორჯომის ხეობაში (ბანისხევის აუზი). ბინადრობს ნოტიო კოლხურ ტყეებში, ხევებსა და მდელოებზე.
კავკასიური გველგესლა უფრო დაბალ სიმაღლეებზე ცხოვრობს (ძირითადად 0–1,000 მ), კოლხური ნოტიო ტყის მკვიდრია და წითელ-ნარინჯისფერი შეფერილობით გამოირჩევა. დინიკის გველგესლა მაღალმთიანი სახეობაა (დაახლ. 1,500–2,800 მ) და დიდი კავკასიონის სუბალპურ ზონაში გვხვდება.
არეალი ვიწროა და პოპულაცია მცირდება. ჰაბიტატს ანადგურებს ტურიზმი, ურბანიზაცია და სოფლის მეურნეობა; დამატებით საფრთხეა უკანონო შეგროვება და ადამიანის მიერ მოკვლა. სანაპირო პოპულაციების ნაწილი უკვე გაქრა.
ცოცხლადმშობია. შეწყვილება გაზაფხულზეა; შემოდგომაზე, აგვისტო–სექტემბერში, ბადებს 5–10 ნაშიერს.