ცხვირრქოსანი გველგესლა
ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე საშიში გველგესლა — ცხვირზე რქისებრი წარმონაქმნით; საქართველოში იშვიათია.
მიმოხილვა
ვინ არის ცხვირრქოსანი გველგესლა?
ცხვირრქოსანი გველგესლა (Vipera ammodytes) გველგესლასებრთა ოჯახის შხამიანი სახეობაა, ცნობილი ცხვირზე არსებული რქისებრი წარმონაქმნით. გავრცელებულია სამხრეთ და ცენტრალურ ევროპაში, ბალკანეთსა და მცირე აზიაში. საქართველოში გვხვდება ტრანსკავკასიური ფორმა (ხშირად V. a. transcaucasiana ან Vipera transcaucasiana) — მესხეთისა და თრიალეთის ქედებზე, მტკვრის ზემო დინებასა და ახალქალაქის მიდამოებში, დაახლოებით 1,700 მ-მდე. IUCN-ის მიხედვით გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern), თუმცა საქართველოში იშვიათია და შეტანილია წითელ წიგნში.
ჰაბიტატი
მცირე კავკასიონი
სიგრძე
დაახლ. 60–85 სმ
შხამი
ძალიან საშიში
კონსერვაცია
ნაკლ. საფრთხე (LC)
სიმაღლე
0–1,700 მ
ოჯახი
Viperidae
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და გამრავლება
კვება
იკვებება მღრღნელებით, პატარა ფრინველებითა და ხვლიკებით. ახალგაზრდები ძირითადად მცირე ხვლიკებით ნადირობენ. ნადირობს ჩასაფრებით; შხამით ანეიტრალებს მსხვერპლს.
ქცევა
აქტიურია თბილ სეზონზე. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ხშირად დღისით მოძრაობს; ზაფხულის სიცხეში აქტივობა საღამოსა და ღამის პირველ ნახევარზე გადადის. იზამთრებს კლდეების ნაპრალებსა და ქვების ქვეშ. ცოცხლადმშობია (ოვოვივიპარია): შეწყვილება ჩვეულებრივ მარტ–აპრილშია; ნაშიერები იბადებიან ზაფხულის ბოლოს ან შემოდგომის დასაწყისში.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოში იშვიათი სახეობაა და შეტანილია წითელ წიგნში; პოპულაციები ფრაგმენტირებულია. საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა, ადამიანის დევნა და ადგილობრივი ზეწოლა. ეკოსისტემისთვის სასარგებლოა მღრღნელების რეგულირებით.
გალერეა
ცხვირრქოსანი გველგესლა ფოტოებში
საინტერესო ფაქტები
რა უნდა იცოდე
- 01
ცხვირზე აქვს რქისებრი წარმონაქმნი 9–20 წვრილი ქერცლისგან — აქედან მოდის სახელი „ცხვირრქოსანი“.
- 02
ითვლება ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ გველგესლად — დიდი ზომის, გრძელი ეშვებისა და ძლიერი შხამის გამო.
- 03
შხამი შეიცავს ჰემოტოქსიურ კომპონენტებსა და პრესინაფსურ ნეიროტოქსინებს (ამოდიტოქსინები).
- 04
საქართველოში იშვიათია და შეტანილია წითელ წიგნში; გვხვდება მესხეთ–თრიალეთის მთიანეთში.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ცხვირრქოსანი გველგესლა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
ძალიან საშიშია. სახეობა ითვლება ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ გველგესლად — გრძელი ეშვებისა და ძლიერი შხამის გამო, რომელიც ჰემოტოქსიურ და ნეიროტოქსიურ ეფექტებს აერთიანებს. ნაკბენის შემთხვევაში საჭიროა დაუყოვნებელი სამედიცინო დახმარება.
მცირე კავკასიონის მთიანეთში — მესხეთისა და თრიალეთის ქედებზე, მტკვრის ზემო დინებასა და ახალქალაქის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ვერტიკალურად დაახლოებით 1,700 მ-მდე. იშვიათი სახეობაა.
ცხვირრქოსანს აქვს ცხვირზე რქისებრი წარმონაქმნი. დინიკის გველგესლა უფრო პატარაა და დიდი კავკასიონის მაღალმთიანი ენდემია. გიურზა უფრო დიდია, კვერცხისმდებია და აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ დაბლობებზე გვხვდება.
ცოცხლადმშობია (ოვოვივიპარია) — ნაშიერები იბადებიან ზაფხულის ბოლოს ან შემოდგომის დასაწყისში. შეწყვილება ჩვეულებრივ მარტ–აპრილშია.
გლობალურად IUCN სტატუსი Least Concern-ია, მაგრამ საქართველოში იშვიათია, პოპულაციები ფრაგმენტირებულია და შეტანილია წითელ წიგნში. მთავარი საფრთხეებია ჰაბიტატის გარდაქმნა და ადამიანის ზეწოლა.