გველხოკერა
უფეხო ხვლიკი, რომელსაც ხშირად გველად თვლიან — ქუთუთოებით, ყურის ხვრელებითა და გვერდითი ნაოჭით; უვნებელია.
მიმოხილვა
ვინ არის გველხოკერა?
გველხოკერა (Pseudopus apodus) ბოხმეჭასებრთა ოჯახის დიდი უფეხო ხვლიკია — არა გველი. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპიდან ცენტრალურ აზიამდე; საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება — ველებზე, მეჩხერ ტყეებში, ბაღებსა და სოფლის ეზოებში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდე. კავკასიაში ბინადრობს ნომინალური ქვესახეობა P. a. apodus. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern).
ჰაბიტატი
საქართველო — ფართოდ
სიგრძე
დაახლ. 1–1.35 მ
შხამი
არა — უვნებელი
კონსერვაცია
ნაკლ. საფრთხე (LC)
სიმაღლე
0–2,000 მ
ოჯახი
Anguidae
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და გამრავლება
კვება
იკვებება უხერხემლოებით — განსაკუთრებით ლოკოკინებითა და შლაკებით, აგრეთვე მწერებითა და სხვა ფეხსახსრიანებით; ზოგჯერ პატარა ხვლიკებით, კვერცხებითა და მცირე ძუძუმწოვრებით. ძლიერი ყბები ლოკოკინის ნაჭუჭის გატეხვას უადვილებს. ნოტიო ამინდში უფრო აქტიურია ნადირობისას.
ქცევა
დღის აქტიურია. ხშირად გველად მიიჩნევენ, თუმცა აქვს მოძრავი ქუთუთოები, გარე ყურის ხვრელები და გვერდზე კანის ღრმა ნაოჭი (ლატერალური ღარი); კლოაკასთან ზოგჯერ ჩანს უკანა კიდურების რუდიმენტები. საფრთხისას ისინის, კბენს ან გამონაყოფს გამოყოფს; კუდის ავტოტომია შესაძლებელია, მაგრამ სხვა „შუშის ხვლიკებთან“ შედარებით იშვიათია — აქედან მოდის სახელი glass lizard. კვერცხისმდებია: დაახლოებით 8–10 კვერცხს დებს (საქართველოში ხშირად ივნის–ივლისში); ნაშიერები იჩეკებიან დაახლოებით 45–55 დღეში.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern); პოპულაცია სტაბილურად ფასდება. საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის შეტანილი. ადგილობრივ საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა და გველთან აღრევის გამო მოკვლა. სასარგებლოა სოფლის მეურნეობისთვის — ამცირებს მავნე მწერებსა და მოლუსკებს.
გალერეა
გველხოკერა ფოტოებში
საინტერესო ფაქტები
რა უნდა იცოდე
- 01
გველი არ არის — უფეხო ხვლიკია: აქვს ქუთუთოები, ყურის ხვრელები და გვერდითი კანის ნაოჭი.
- 02
სახელი Pseudopus apodus ბერძნულიდან მოდის და დაახლოებით „ყალბფეხიანს“ ან „უფეხოს“ ნიშნავს; ინგლისური sheltopusik კი რუსული „ყვითელმუცლიდან“ (желтопузик).
- 03
საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება და ზოგჯერ 2,000 მ სიმაღლემდე ადის.
- 04
საყვარელი საკვებია ლოკოკინები და შლაკები — ამიტომ ნოტიო ამინდში უფრო ხშირად ჩანს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები გველხოკერა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
ხვლიკია. გველისგან განსხვავებით აქვს მოძრავი ქუთუთოები, გარე ყურის ხვრელები და გვერდზე კანის ღრმა ნაოჭი; კლოაკასთან ზოგჯერ ჩანს უკანა კიდურების რუდიმენტები.
უვნებელია — შხამი არ აქვს. საფრთხისას შეიძლება ისინოს ან უკბინოს, მაგრამ ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. სასარგებლოა: ამცირებს მავნე მწერებსა და მოლუსკებს.
თითქმის ყველგან — ველებზე, მეჩხერ ტყეებში, ბაღებში და ზოგჯერ სოფლის ეზოებშიც. ვერტიკალურად ადის დაახლოებით 2,000 მეტრამდე.
კუდის ავტოტომიის გამო — კუდი შეიძლება მოიჭრას და ნაწილებად დაიშალოს, რამაც ძველ მითს შეუწყო ხელი, თითქოს ცხოველი შუშივით იშლება. კუდი ნელა იზრდება, თუმცა ხშირად უფრო მოკლე და მუქი რჩება.
კვერცხისმდებია. ჩვეულებრივ დებს დაახლოებით 8–10 კვერცხს (საქართველოში ხშირად ივნის–ივლისში); ნაშიერები იჩეკებიან დაახლოებით 45–55 დღეში.