გიურზა
საქართველოს ყველაზე დიდი და საშიში შხამიანი გველი — მშრალი, კლდოვანი ლანდშაფტების მკვიდრი.
მიმოხილვა
ვინ არის გიურზა?
გიურზა (Macrovipera lebetina) გველგესლასებრთა ოჯახის დიდი შხამიანი სახეობაა. საქართველოში გვხვდება ქვესახეობა M. l. obtusa — იორის, მტკვრისა და ალაზნის ქვედა დინებებში, შირაქში, გარეჯის უდაბნოში, თბილისისა და რუსთავის მიდამოებში. ბინადრობს მშრალ და ნახევრადმშრალ კლდოვან ადგილებში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1,500 მ-მდე. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern), თუმცა ნაკბენი ადამიანისთვის სასიკვდილო შეიძლება იყოს.
ჰაბიტატი
აღმ. საქართველო
სიგრძე
დაახლ. 1–1.5 მ
შხამი
ძალიან საშიში
კონსერვაცია
ნაკლ. საფრთხე (LC)
სიმაღლე
0–1,500 მ
ოჯახი
Viperidae
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და გამრავლება
კვება
ზრდასრულები იკვებებიან მღრღნელებით, პატარა ფრინველებით, ხვლიკებითა და სხვა მცირე ხერხემლიანებით. ახალგაზრდები ძირითადად პატარა ხვლიკებით ნადირობენ. ნადირობს ჩასაფრებით; ზოგჯერ ადის ბუჩქებსა და ხეებზე ფრინველების დასაჭერად.
ქცევა
აქტიურია მარტის ბოლოდან ოქტომბრის ბოლომდე. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე დღისით მოძრაობს, ზაფხულის სიცხეში — ღამით. იზამთრებს კლდეების ნაპრალებსა და სოროებში. კვერცხისმდებია: შეწყვილება აპრილ–მაისშია, ზაფხულის ბოლოს დებს დაახლოებით 15–20 კვერცხს; ნაშიერები იჩეკებიან 35–45 დღეში, დაახლოებით 23–25 სმ სიგრძის.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern); საქართველოშიც LC სტატუსი აქვს. საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა, ურბანიზაცია, გადაჭარბებული ძოვება და ადამიანის დევნა. მღრღნელების რეგულირებით სასარგებლოა ეკოსისტემისთვის.
გალერეა
გიურზა ფოტოებში
საინტერესო ფაქტები
რა უნდა იცოდე
- 01
საქართველოს ყველაზე დიდი გველგესლაა და, სავარაუდოდ, ერთადერთი შხამიანი გველი, რომლის ნაკბენიც ადამიანის სიცოცხლეს უქმნის რეალურ საფრთხეს.
- 02
კვერცხისმდებია — დინიკის გველგესლასგან განსხვავებით, რომელიც ცოცხლადმშობია; დებს დაახლოებით 15–20 კვერცხს.
- 03
შხამი ჰემოტოქსიურია: აზიანებს სისხლის წითელ უჯრედებსა და სისხლძარღვებს; მკურნალობაში გამოიყენება შრატი „ანტიგიურზა“.
- 04
ადგილობრივი სახელი „გიურზა“ კავკასიასა და შუა აზიაშია გავრცელებული; ინგლისურად ხშირად Blunt-nosed ან Levantine viper ეწოდება.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები გიურზა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
ძალიან საშიშია. საქართველოში ეს არის ყველაზე დიდი გველგესლა და, სავარაუდოდ, ერთადერთი შხამიანი გველი, რომლის ნაკბენმა შეიძლება ადამიანის სიცოცხლეს შეუქმნას რეალური საფრთხე. შხამი ჰემოტოქსიურია — აზიანებს სისხლსა და სისხლძარღვებს.
დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება ან მიმართეთ სამედიცინო დაწესებულებას. დაზარალებული უნდა იყოს მოსვენებული; ნაკბენის ადგილი არ უნდა გაიჭრას, არ შეიწოვოს და არ მოიკვრას მჭიდრო ტურნიკეტი. მკურნალობაში გამოიყენება შრატი „ანტიგიურზა“.
აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ და ნახევრადმშრალ ზონაში — იორის, მტკვრისა და ალაზნის ქვედა დინებებში, შირაქში, გარეჯის უდაბნოში, თბილისისა და რუსთავის მიდამოებში. ბინადრობს კლდოვან ადგილებში, დაახლოებით 1,500 მ-მდე.
გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ხშირად დღისით მოძრაობს; ზაფხულის სიცხეში კი ღამის ცხოვრებაზე გადადის. აქტიური სეზონი მარტის ბოლოდან ოქტომბრის ბოლომდეა.
კვერცხისმდებია. შეწყვილება აპრილ–მაისშია, ზაფხულის ბოლოს დებს დაახლოებით 15–20 კვერცხს; ნაშიერები იჩეკებიან 35–45 დღეში.