ურარტუს მცურავი
უვნებელი ლაქებიანი მცურავი — 2019 წელს გამოყოფილი სახეობა; კახეთისა და აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალი ლანდშაფტების მკვიდრი.
მიმოხილვა
ვინ არის ურარტუს მცურავი?
ურარტუს მცურავი (Elaphe urartica) უვნებელი, შხამის გარეშე მცურავია Colubridae ოჯახიდან. 2019 წელს გამოიყო Elaphe sauromates-ისგან კრიპტური სახეობის სახით — სახელი უკავშირდება უძველეს სამეფო ურარტუს (სომხეთის მაღლობი, ვანის ტბის მიდამოები). გავრცელებულია აღმოსავლეთ ანატოლიაში, საქართველოში, სომხეთში, აზერბაიჯანში, ჩრდილოეთ ირანსა და დაღესტანში; საქართველოში — აღმოსავლეთში, ალაზნის ველიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთამდე (მათ შორის თბილისის მიდამოები და კახეთი). სიგრძე ჩვეულებრივ 1.2 მ-მდეა.
ჰაბიტატი
აღმ. საქართველო
სიგრძე
დაახლ. 0.8–1.2 მ
შხამი
არა — უვნებელი
კონსერვაცია
შეფასების გარეშე
სიმაღლე
−25–2,600 მ
ოჯახი
Colubridae
ბიოლოგია
კვება, ქცევა და გამრავლება
კვება
იკვებება მღრღნელებით, პატარა ფრინველებით, ბარტყებითა და ფრინველის კვერცხებით; ზოგჯერ ხვლიკებითაც. კარგი მთამსვლელია — ხშირად ადის ბუჩქებსა და ხეებზე ბუდეების მოსანახულებლად. მსხვერპლს ახრჩობს (კონსტრიქტორი), შხამი არ აქვს.
ქცევა
დღის აქტიურია. მშვიდი და ფრთხილია — საფრთხისას უპირატესად გაქცევას ცდილობს. თავი შედარებით დიდია, ცხვირის პროფილი ხშირად ოდნავ მოკაუჭებული; ზურგზე 50–65 მომრგვალებული ყავისფერი ან შავი ლაქაა მოყვითალო ან მოთეთრო ფონზე, თავის ზედა ნაწილი მუქია. კვერცხისმდებია: შეწყვილება გაზაფხულზეა, დედალი დებს რამდენიმე კვერცხს (დაახლოებით 4–16, დედის ზომის მიხედვით); ნაშიერები დამოუკიდებლად იჩეკებიან.
კონსერვაცია
აღწერილია 2019 წელს და IUCN Red List-ზე ცალკე ჯერ არ არის შეფასებული. არეალი ფართოა და სახეობა ევრიტოპულია; მსგავსი სახეობა E. sauromates გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშ ფასდება. ადგილობრივ საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზებზე დაღუპვა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. ეკოსისტემისთვის სასარგებლოა — ამცირებს მღრღნელებს.
გალერეა
ურარტუს მცურავი ფოტოებში
საინტერესო ფაქტები
რა უნდა იცოდე
- 01
სახელი ეწოდა უძველესი სამეფო ურარტუს პატივსაცემად — სახეობა აღწერილია 2019 წელს (Jablonski და სხვ.).
- 02
ადრე ერეოდა ოთხზოლიან / ლაქებიან მცურავში (Elaphe sauromates); კავკასიისა და აღმოსავლეთ ანატოლიის პოპულაციები ახლა ცალკე სახეობაა.
- 03
შხამი არ აქვს — მსხვერპლს ახრჩობს; ადამიანისთვის უვნებელია.
- 04
საქართველოში დადასტურებულია კახეთში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტსა და თბილისის მიდამოებში.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ურარტუს მცურავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
არა — უვნებელია. შხამი არ აქვს და მსხვერპლს მხოლოდ შეკვრით ახრჩობს. საფრთხისას უპირატესად გარბის; ადამიანს თავს არ ესხმის.
აღმოსავლეთ საქართველოში — კახეთში (ალაზნის ველი, დედოფლისწყარო, ლაგოდეხი), თბილისის მიდამოებში და სამხრეთ-აღმოსავლეთის მშრალ ზონაში. არეალი დასავლეთით თითქმის თრიალეთამდე / სურამის მიმართულებით აღწერილია.
გარეგნულად ძალიან ჰგავს — კრიპტური სახეობაა. განსხვავება ძირითადად გენეტიკური და გეოგრაფიულია: E. urartica კავკასიასა და აღმოსავლეთ ანატოლიაშია, E. sauromates — უფრო დასავლეთით (ბალკანეთი, დასავლეთ/ცენტრალური ანატოლია, პონტო-კასპიური სტეპები).
მღრღნელებს, პატარა ფრინველებს, ბარტყებსა და კვერცხებს; ზოგჯერ ხვლიკებს. კარგად ადის ხეებსა და ბუჩქებზე ბუდეების მოსანახულებლად.
კვერცხისმდებია. შეწყვილება გაზაფხულზეა; დედალი დებს რამდენიმე კვერცხს (ჩვეულებრივ დაახლოებით 4–16). ნაშიერები დამოუკიდებლად იჩეკებიან.