# Reptiles.ge — llms-full > Digital atlas of animals of Georgia. Georgian URLs are canonical (`x-default`). Prefixed locales: `/en`, `/ru`, `/tr`. Reptiles.ge is an editorial compilation, not a government agency and not a substitute for the papers it cites. Amphibians and reptiles follow Tarkhnishvili et al. 2026; birds, mammals, spiders, scorpions, and insects are published-profile sets, not complete national checklists. Empty size, region, IUCN, or Red List fields stay hidden. Checklist candidates stay candidates. Bite and venom pages are educational: call 112; they are not medical protocol. Generated: 2026-10-24T20:48:48.235Z Language: Georgian (ka) Published species cards: 145 Index: https://reptiles.ge/llms.txt Sitemap: https://reptiles.ge/sitemap.xml ## How to use this file - This corpus inlines extractable facts for one-shot ingestion. - For navigation and the full link map, use llms.txt. - Prefer the live profile URL when quoting; this file can lag a deploy by minutes. - Do not invent localities, measurements, or Red List status beyond what each card states. - Herpetofauna, spiders, scorpions, and insects use fuller cards; birds and mammals stay compact (thinner atlas layer). - Each language has its own llms.txt and llms-full.txt (see Languages). ## Languages - Georgian (`ka`): [home](https://reptiles.ge), [llms.txt](https://reptiles.ge/llms.txt), [llms-full.txt](https://reptiles.ge/llms-full.txt) - English (`en`): [home](https://reptiles.ge/en), [llms.txt](https://reptiles.ge/en/llms.txt), [llms-full.txt](https://reptiles.ge/en/llms-full.txt) - Russian (`ru`): [home](https://reptiles.ge/ru), [llms.txt](https://reptiles.ge/ru/llms.txt), [llms-full.txt](https://reptiles.ge/ru/llms-full.txt) - Turkish (`tr`): [home](https://reptiles.ge/tr), [llms.txt](https://reptiles.ge/tr/llms.txt), [llms-full.txt](https://reptiles.ge/tr/llms-full.txt) ## Priority pages ### About - URL: https://reptiles.ge/about - What the atlas is, what it will not infer, photography credits, and herpetofauna sources. ### Georgia herpetofauna checklist 2026 - URL: https://reptiles.ge/news/georgia-herpetofauna-checklist-2026 - Citable facts from Tarkhnishvili et al. 2026: 12 amphibians, 56 reptiles; confirmed vs candidate; atlas is editorial, not the paper. ### Venomous snakes in Georgia - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/shxamiani-gvelebi - Medically significant vipers in Georgia (Caucasus), myths vs media errors, viper vs Montpellier compare table. Educational. ### Venomous vs harmless snakes - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/shxamiani-gvelis-amocnoba - Visual cues are not universal; compare lookalikes and profiles. ### Darevskia - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/darevskia - Sixteen rock-lizard profiles kept separate. Colour is not identification. ### Risk to humans - URL: https://reptiles.ge/riskis-doneebi - What Harmless, Moderate, and High mean on atlas profiles. ## Practical guides ### A bat flew into the house — what should you do? - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/ghamura-sakhlshi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/bat-in-the-house - If a bat is indoors: stay calm, keep people and pets away, and avoid bare hands. If there was a bite, a scratch, or possible direct contact and you are not sure it can be ruled out, get medical advice first and do not release the bat on your own. If safe, isolate it to one room and open an exterior window or door so it can leave. Do not chase or strike it. After a bite, scratch, or uncertain direct contact, wash and seek medical advice; in Georgia call 112 for emergencies. - Q: Why did a bat fly into the house? A: Often through an open window or door, or while following insects. Young or inexperienced bats may also enter by mistake. Seeing a bat indoors does not mean it is attacking people. - Q: How do I get a bat out of a room? A: Close internal doors, keep the room calm, open windows or an exterior door widely, clear curtains or blinds that block the exit, and switch off unnecessary lights. Give the bat time and space to leave. - Q: Can I touch a bat with my hands? A: No. Avoid bare-hand contact. Bat Conservation Trust and similar wildlife advice recommend thick gloves if handling is unavoidable, and prefer containment methods that avoid direct touch. - Q: Do bats attack people? A: Bats do not typically hunt people. Indoor flight often looks frantic because the animal is trying to find a way out in an unfamiliar space. - Q: Can a bat have rabies? A: Most bats people encounter are not rabid, but appearance cannot rule infection out. WHO treats direct bat contact as a serious exposure category. After a bite, scratch, or uncertain contact, seek medical or public-health advice. - Q: What should I do after a bat bite? A: Wash the wound thoroughly with soap and water as soon as possible, then get prompt medical assessment. Do not wait to see whether symptoms appear. In Georgia, call 112 for urgent medical help. - Q: Why is the bat flying in circles indoors? A: It may be searching for an exit. Circling alone is not proof of illness. Keep people and pets away and give it a clear path outdoors. - Q: What if the bat cannot fly? A: A grounded, injured, or repeatedly failing bat needs quiet isolation and professional wildlife or veterinary guidance. Do not try to treat it yourself, and do not handle it bare-handed. - Q: What if a child or pet is in the house? A: Move children and pets out of the room first. Close the door behind them, then open an exterior exit for the bat. If anyone may have had direct contact while asleep or unsupervised, seek medical advice even if a bite is not obvious. - Sources: - Bat Conservation Trust — Instructions for release: https://www.bats.org.uk/advice/help-ive-found-a-bat/bats-in-need-of-rescue/instructions-for-release - Bat Conservation Trust — Containing a bat: https://www.bats.org.uk/advice/help-ive-found-a-bat/bats-in-need-of-rescue/contain-the-bat - RSPCA — Bats: https://www.rspca.org.uk/adviceandwelfare/wildlife/bats - CDC — Preventing Rabies from Bats: https://www.cdc.gov/rabies/prevention/bats.html - WHO — Rabies fact sheet: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies - Bat Conservation International — Bats 101: https://www.batcon.org/about-bats/bats-101/ - Natradze et al. 2023 — Bats of Georgia (Biodiversity Data Journal): https://doi.org/10.3897/bdj.11.e103181 - 112 Georgia — Frequently asked questions: https://112.gov.ge/?page_id=599 ### Bed bugs at home — how to find and get rid of them - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/baghlinjo-sakhlshi - EN: https://reptiles.ge/en/insects/bed-bugs-at-home - Look in the mattress seams, the bed frame, and nearby cracks for the insect, eggs, shed skins, or dark spots. A bite does not confirm bed bugs. Keep any specimen and contact a pest-control specialist. Call 112 for a severe allergic reaction or trouble breathing. - Q: Does a photo of a bite prove bed bugs? A: No. A photo of skin can look like a mosquito bite, a flea bite, or another rash. Confirmation means finding the insect, eggs, shed skins, or dark spots. - Q: Can a bed bug fly or jump? A: An adult has no wings it can use to fly, and it does not jump the way a flea does. It walks. Size, shape, and the full set of identification features are on the [common bed bug profile](https://reptiles.ge/mtserebi/satsolis-baghlinjo). - Q: Does a clean home rule bed bugs out? A: No. Bed bugs occur in well-kept places, including hotels. Cleanliness does not tell you whether they are present. - Q: Do bed bug bites spread disease? A: They are not known to spread diseases to people, and they are not effective vectors. A bite can still itch, disturb sleep, and, rarely, cause an allergic reaction. - Q: Can bed bugs be in a sofa? A: In a heavy infestation, check the seams of chairs and couches and the gaps between cushions, as well as the bed. Start with the places where people sleep. - Q: How common are bed bugs in homes in Georgia? A: A 2023 paper describes specimens collected on 30 May 2022 at Gremi church in Kvareli Municipality and at a church near Pichkhovani, in old buildings with bat colonies. Those two sites do not show how common bed bugs are in homes. - Q: Should every bed bug bite be a call to 112? A: No. Call 112 for a severe allergic reaction or trouble breathing. An ordinary suspected bite is not that call. If you think you are having an allergic reaction, contact a healthcare provider. - Sources: - CDC — About Bed Bugs: https://www.cdc.gov/bed-bugs/about/index.html - CDC DPDx — Bed Bugs: https://www.cdc.gov/dpdx/bedbugs/ - CDC — Tick Life Cycles: https://www.cdc.gov/ticks/about/tick-lifecycles.html - Ghazarayan et al. 2023 — Cimex lectularius records in Georgia: https://doi.org/10.3897/caucasiana.2.e104244 - US EPA — Bed Bugs Appearance and Life Cycle: https://www.epa.gov/bedbugs/bed-bugs-appearance-and-life-cycle - US EPA — Brown Marmorated Stink Bug: https://www.epa.gov/safepestcontrol/brown-marmorated-stink-bug - US EPA — How to Find Bed Bugs: https://www.epa.gov/bedbugs/how-find-bed-bugs ### Wasp nest near your home: how dangerous is it? - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/krazanis-bude - EN: https://reptiles.ge/en/insects/wasp-nest - Finding a nest is not automatically an emergency. Step away, leave it undisturbed, and keep children and pets clear. Have a professional assess a nest by a busy entrance; after a sting, call 112 in Georgia for breathing difficulty or throat swelling. - Q: Do the Georgian words for wasp and hornet mean different species? A: Georgian everyday names such as „კრაზანა“ and „ბზიკი“ overlap; a Georgian synonym dictionary links them. The name alone does not establish a species. Use nest location and activity to judge risk. - Q: Are wasps less active at night? A: Some are, but that does not make approaching a nest safe. Some hornets also fly at night. Night is not a safe time for do-it-yourself removal. - Q: Can the nest empty on its own? A: Many seasonal colonies die off in cold weather, but timing varies. Treat a nest with visible traffic as active. - Q: What if a nest is on my balcony? A: If using the balcony brings you close to the nest, avoid it for now, keep children and pets away, and seek professional assessment. - Q: Can I seal the entrance? A: Do not seal an active nest entrance, especially in a wall or roof cavity. Insects may look for an exit into the building. - Sources: - Penn State Extension — Getting Rid of Paper Wasps, Yellowjackets, and Other Stinging Insects: https://extension.psu.edu/getting-rid-of-paper-wasps-yellowjackets-and-other-stinging-insects - University of Minnesota Extension — Wasps and bees: https://extension.umn.edu/garden-and-home/yard-and-garden/yard-and-garden-insects/wasps-and-bees - Penn State Extension — European Hornet: https://extension.psu.edu/european-hornet - Penn State Extension — Common Social Bees and Wasps: https://extension.psu.edu/common-social-bees-and-wasps-of-pennsylvania-behavior-lifecycle-and-management - NHS — Insect bites and stings: https://www.nhs.uk/conditions/insect-bites-and-stings/ - NHS — Anaphylaxis: https://www.nhs.uk/conditions/anaphylaxis/ - 112 Georgia — Frequently asked questions: https://112.gov.ge/?page_id=599 - საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა — ქართულ სინონიმთა ლექსიკონი: „კრაზანა“: https://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=17&t=50797 ### Stink bugs in the house: why they come in during autumn and how to remove them - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/farosana-sakhlshi - EN: https://reptiles.ge/en/insects/stink-bug-in-house - Stink bugs come indoors in autumn to overwinter. They do not bite people or pets, are not venomous, and do not breed in the house. Do not crush them: collect them in soapy water or with a vacuum. Then, before next autumn, seal the gaps around windows, doors and pipes and repair screens; that is the most effective protection. - Q: Do stink bugs bite? A: No. According to Georgia's NCDC, the stink bug does not bite people or pets, is not venomous, and does not spread disease. - Q: Where do stink bugs hide in winter? A: In buildings: in attics, wall cracks, and behind window and door frames. Outdoors: in tree hollows and under fallen leaves. In winter they are mostly inactive. - Q: Will stink bugs come back? A: They leave buildings in spring, but the next autumn adults look for shelter again. If the gaps stay open, they can get in again. - Q: What if stink bugs gather on the balcony or outside walls? A: In autumn stink bugs gather on the outside of houses while looking for shelter. Check the gaps and screens on balcony doors and windows, and collect single bugs in a container of soapy water. - Q: Do many stink bugs mean there is a nest in the house? A: No. Stink bugs do not breed in the house. A large number means that many adults found gaps in autumn and are overwintering in the building. - Sources: - სურსათის ეროვნული სააგენტო — აზიური ფაროსანა: https://nfa.gov.ge/Ge/Page/Brown%20Marmorated%20Stink%20Bug%20(BMSB) - სურსათის ეროვნული სააგენტო — როგორ ვებრძოლოთ აზიურ ფაროსანას მექანიკური მეთოდებით: https://nfa.gov.ge/ge/News/Details/192 - სურსათის ეროვნული სააგენტო — აზიური ფაროსანა (2024 წლის 30 აპრილის სიახლე): https://nfa.gov.ge/up/News/Details/524 - NCDC Georgia — აზიური ფაროსანა და რეკომენდაციები შენობების დასაცავად: https://test.ncdc.ge/pages/user/LetterContent.aspx?ID=6f8dffa7-e31f-4b8f-b7f6-f188c761e44b - Musolin et al. 2019 — Photoperiodic and temperature control of nymphal growth and adult diapause induction in the invasive Caucasian population of Halyomorpha halys (Journal of Pest Science): https://doi.org/10.1007/s10340-019-01080-1 - Penn State Extension — Brown Marmorated Stink Bug: https://extension.psu.edu/brown-marmorated-stink-bug - University of Minnesota Extension — Brown marmorated stink bug: https://extension.umn.edu/yard-and-garden-insects/brown-marmorated-stink-bug - University of Minnesota Extension — It's freezing out. Why are there bugs in my house?: https://extension.umn.edu/yard-and-garden-news/its-freezing-out-why-are-there-bugs-my-house - University of Maryland Extension — Tips for Dealing With Brown Marmorated Stink Bugs: https://extension.umd.edu/resource/tips-dealing-brown-marmorated-stink-bugs - National Pesticide Information Center (NPIC) — Stink Bugs: https://npic.orst.edu/pest/stinkbug.html - US EPA — Brown Marmorated Stink Bug: https://www.epa.gov/safepestcontrol/brown-marmorated-stink-bug - University of Kentucky Entomology (ENTFACT-641) — How to Pest-Proof Your Home: https://entomology.ca.uky.edu/ef641 - University of Minnesota Extension — Multicolored Asian lady beetles: https://extension.umn.edu/nuisance-insects/multicolored-asian-lady-beetles ### Mouse in the house: why it gets in, how to get rid of it and keep it out - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/tagvi-sakhlshi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/mouse-in-house - If you see a mouse indoors, first check for droppings, gnaw marks and nests. Trap it with a snap trap set against the wall. Never sweep or vacuum droppings: air out the room, wear gloves, soak them with a disinfectant and only then pick them up. Finally, seal the holes and keep food in closed containers. - Q: Does seeing one mouse mean there are more? A: Not necessarily, but it is possible. Check for droppings, gnaw marks and nests: the more signs you find and the wider they are spread, the more mice there may be. - Q: Can I vacuum mouse droppings? A: No. CDC advises against sweeping or vacuuming rodent droppings because contaminated particles can get into the air. Wet them with a disinfectant first, then pick them up with a paper towel. - Q: What if the mouse is inside the wall? A: Set traps along the wall next to the signs and look for where the mouse gets in. Do not put poison into the wall void: a poisoned mouse may die there and leave a smell. If activity continues in a space you cannot reach, call a professional. - Q: I hear noises in the wall or ceiling at night. Is it a mouse? A: Possibly, but sound alone cannot tell you: other animals can also make noises in walls and ceilings. Look for droppings, gnaw marks or chewed packaging. - Q: Should I use a live trap or a glue trap? A: CDC does not recommend them: a trapped mouse can become frightened and urinate, which increases the risk of exposure. A snap trap is the better choice. - Q: Mouse or rat? A: This page is about mice. A rat is a different rodent, and the steps here do not transfer to it. - Sources: - CDC — How to Clean Up After Rodents: https://www.cdc.gov/healthy-pets/rodent-control/clean-up.html - CDC — How to Trap Up to Remove Rodents: https://www.cdc.gov/healthy-pets/rodent-control/trap-up.html - CDC — How to Seal Up to Prevent Rodents: https://www.cdc.gov/healthy-pets/rodent-control/seal-up.html - CDC — Controlling Wild Rodent Infestations: https://www.cdc.gov/healthy-pets/rodent-control/index.html - CDC — About Hantavirus: https://www.cdc.gov/hantavirus/about/index.html - CDC — How to Safely Clean and Sanitize with Bleach: https://www.cdc.gov/natural-disasters/safety/how-to-safely-clean-and-sanitize-with-bleach.html - Kuchuloria et al. 2009 — Hantavirus Infection in the Republic of Georgia (Emerging Infectious Diseases): https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/15/9/09-0617_article - UC IPM — House Mouse (Pest Notes 7483): https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/house-mouse/ - Penn State Extension — Is There a Mouse in the House? Eliminate Mice with IPM: https://extension.psu.edu/is-there-a-mouse-in-the-house-eliminate-mice-with-ipm - ICWDM — House Mouse Biology: https://icwdm.org/species/rodents/house-mice/house-mouse-biology/ - ICWDM — House Mouse Damage Identification: https://icwdm.org/species/rodents/house-mice/house-mouse-damage-identification/ - ICWDM — Inspection: https://icwdm.org/identification/inspection/ - ICWDM — House Mouse Damage Prevention and Control Methods: https://icwdm.org/species/rodents/house-mice/house-mouse-damage-prevention-and-control-methods/ - US EPA — Safely Use Rodent Bait Products: https://www.epa.gov/rodenticides/safely-use-rodent-bait-products ### Mosquitoes at home and in the yard: what reduces their numbers? - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/koghoebi-sakhlshi-da-ezoshi - EN: https://reptiles.ge/en/insects/mosquitoes-at-home - Inspect water-holding items in the yard and on the balcony: empty and scrub, turn over, or tightly cover them. Repair screens and check vases and saucers indoors. Repeat weekly, and use personal bite protection when needed. Use any chemical product only for its stated purpose and according to its label. - Q: There are mosquitoes indoors. What should I check first? A: Check door and window screens and doors left open, then vases and plant saucers. Look outdoors for water-holding items too. - Q: Is pouring out the water enough? A: No. CDC advises scrubbing as well as emptying; then turn over, cover, or remove the container where appropriate. - Q: I have screens but mosquitoes still enter. What should I inspect? A: Look for holes, gaps around frames, and doors left open. Check indoor water-holding containers too. - Q: What can I do with water I cannot empty? A: Consider covering or repair first. A larvicide may be an option for suitable non-drinking standing water under its label; ask a specialist about unknown or natural water bodies. - Q: Must I spray the entire yard? A: No. Reducing standing water and maintaining screens come first. An adulticide is a targeted additional option subject to its label and pollinator precautions. - Q: Why protect against bites if I maintain the yard? A: Yard care aims to reduce mosquito numbers; clothing, netting, and a suitable repellent protect the person. No step guarantees complete protection. - Sources: - CDC — Mosquito Control at Home: https://www.cdc.gov/mosquitoes/mosquito-control/mosquito-control-at-home.html - CDC — Preventing Mosquito Bites: https://www.cdc.gov/mosquitoes/prevention/index.html - CDC — Larvicides: https://www.cdc.gov/mosquitoes/mosquito-control/larvicides.html - CDC — Adulticides: https://www.cdc.gov/mosquitoes/mosquito-control/adulticides.html - US EPA — Do's and Don'ts of Pest Control: https://www.epa.gov/safepestcontrol/dos-and-donts-pest-control - US EPA — Safety Precautions for Total Release Foggers: https://www.epa.gov/safepestcontrol/safety-precautions-total-release-foggers - CDC — About Mosquitoes: https://www.cdc.gov/mosquitoes/about/index.html ### Ants in the house: how to get rid of them and keep them out - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/chianchvelebi-sakhlshi - EN: https://reptiles.ge/en/insects/ants-in-house - Ants usually come in for food and water. Find where they enter, remove food and moisture, clean the trail with soapy water, and seal the gaps you can reach. Removing visible ants does not deal with the nest: if they return, use a bait whose label fits, with no sprays or cleaners around it, or contact a professional. Seeing ants is no reason to call 112; call if a bite brings signs of a severe allergic reaction. - Q: If I only saw a few ants, is the nest in the house? A: Not necessarily. A few worker ants often come in from outside to look for food. An indoor nest is more likely if they keep appearing in the same place every day after food is removed and the entry point is sealed, or if winged ants repeatedly emerge indoors. - Q: Why do ants appear in the bathroom? A: A bathroom is a source of moisture, and ants look for water as well as food; some species also nest in moisture-damaged wood. Dry wet spots, fix leaks, and seal accessible gaps around pipe openings. Do not block vents or drains. - Q: Can you get rid of ants without chemicals? A: Often, yes, especially when ants come in from outside. According to UC IPM, removing food and water and sealing entry points come first, and a weather-driven invasion sometimes ends within a few days to a week if the ants find no food. If the nest is indoors or out of reach, this may not be enough. - Q: How long should it take to see results? A: Cleaning the trail removes visible ants right away, but only temporarily. With bait, activity often drops within a few days, while full control can take several weeks or longer, depending on the species and the product. If activity does not decrease even though you follow the label, contact a professional. - Sources: - University of California Statewide IPM Program (UC IPM): Ants: https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/ants/ - University of Minnesota Extension: Ants: https://extension.umn.edu/garden-and-home/home-maintenance/household-insects/ants - University of Kentucky Entomology: Ant Control for Householders (ENTFACT-619): https://entomology.mgcafe.uky.edu/ef619 - National Pesticide Information Center (NPIC): Ants: https://npic.orst.edu/pest/ant.html - US EPA: Do's and Don'ts of Pest Control: https://www.epa.gov/safepestcontrol/dos-and-donts-pest-control - National Pesticide Information Center (NPIC): Pesticide Home Remedies: https://npic.orst.edu/pest/home-remedies.html - National Pesticide Information Center (NPIC): Pets and Pesticide Use: https://npic.orst.edu/factsheets/petspest.html - University of Minnesota Extension: Carpenter ants: https://extension.umn.edu/garden-and-home/home-maintenance/household-insects/carpenter-ants - NHS: Insect bites and stings: https://www.nhs.uk/conditions/insect-bites-and-stings/ - 112 Georgia: When to call 112: https://112.gov.ge/?lang=en&page_id=1686 ### Clothes moths: how do you identify damage and protect your closet? - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/chrchili-tansatsmelshi - EN: https://reptiles.ge/en/insects/clothes-moths - Inspect the damaged item, nearby fabrics and accessible closet corners. Keep suspect clothes separate, read each care label, and use fabric-appropriate laundering or professional cleaning. Vacuum and clean the closet before returning dry, cleaned items to well-closed storage. A trap helps monitor adults but does not treat clothing; check for new signs and avoid scattering pesticide mothballs. - Q: Does the adult moth or the larva damage clothes? A: The larva eats and damages fabric. The adult moth does not feed on clothing, but finding one near stored textiles is a reason to inspect them. - Q: Does one hole prove it is a clothes moth? A: No. A hole alone does not identify its cause or prove that damage is still active. Check for larvae, silk, thinning and new changes; other fabric pests can cause similar damage. - Q: Are clothes moths and pantry moths the same? A: No. Pests associated with stored food need a separate check. The room where a moth appears is not enough to identify it, and a pantry moth trap is not a clothes moth trap. - Q: Is a pheromone trap enough? A: No. A clothes moth pheromone trap mainly catches adult males and helps reveal activity. Inspect and clean the affected textiles and storage area as well. - Q: Should every item go into a hot wash? A: No. Follow each item's care label. A wash that is safe for the fabric does not automatically kill every pest stage, while pest-killing heat may damage wool or other delicate materials. Ask a professional cleaner about valuable or delicate items. - Q: Will lavender or cedar fix the problem? A: Do not rely on them to solve an existing problem. UC IPM says little is known about the effectiveness of herbal oils in storage, and the protection offered by cedar is uncertain. - Sources: - UC IPM — Clothes Moths (updated 03/2013): https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/clothes-moths/ - University of Kentucky — Clothes Moths, ENTFACT-609 (revised 3/26): https://entomology.mgcafe.uky.edu/ef609 - NPIC — Mothballs: Naphthalene and Paradichlorobenzene (2025): https://npic.orst.edu/ingred/ptype/mothball/index.html - US EPA — Do's and Don'ts of Pest Control (updated 2026): https://www.epa.gov/safepestcontrol/dos-and-donts-pest-control ### Cockroaches at home: how to get rid of them and keep them out - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/taraknebi-sakhlshi - EN: https://reptiles.ge/en/insects/cockroaches-at-home - Inspect likely hiding places, remove easy food and excess moisture, and seal entry gaps. Use sticky traps to see where activity continues. If you choose an insecticide bait, follow its label and keep it out of reach of children and pets. Seek professional help for a persistent or complex problem. - Q: Does one cockroach mean there are many? A: One sighting does not tell you how many are present. Inspect likely hiding places and compare catches in sticky traps over the next few days. - Q: Why are there cockroaches in a clean home? A: Even a tidy home can offer water, food or access through a gap. Look for leaks, crumbs behind appliances and openings around doors or pipes without blaming yourself. - Q: Is a sticky trap enough? A: No. A sticky trap helps locate and monitor activity; it is different from an insecticide bait and rarely solves the underlying problem by itself. - Q: How quickly should a bait work? A: Baits are not immediate. Follow the product label, keep monitoring and reassess food, water and hiding places if activity continues; there is no universal timetable. - Q: What if children or pets live here? A: Keep traps and pesticide products out of their reach. Use only products labeled for the intended indoor use, follow every warning, and keep them in their original packaging. - Sources: - UC IPM — Cockroaches: https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/cockroaches/ - US EPA — Do's and Don'ts of Pest Control: https://www.epa.gov/safepestcontrol/dos-and-donts-pest-control - US EPA — Safety Precautions for Total Release Foggers: https://www.epa.gov/safepestcontrol/safety-precautions-total-release-foggers ### Fleas in the house — what if you have a pet? - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/rtsqilebi-sakhlshi - EN: https://reptiles.ge/en/insects/fleas-in-house - Check the pet and its resting places, clean bedding and the carpets or furniture it uses, and agree on suitable flea care with your veterinarian. Treat the home and each animal as parts of one plan, but never use a dog product on a cat or apply a room product to a pet. Keep cleaning and checking; ask for help if the problem grows or the animal is unwell. - Q: Is cleaning the house alone enough? A: Cleaning removes fleas from the places your pet uses, but it does not protect the pet from fleas already on it. Work on the home and the pet together, using a plan suited to each animal. - Q: Why are there still fleas after treating my pet? A: Fleas at different stages may still be in carpets and bedding. Keep cleaning and observing; ask your vet or a pest professional to review the plan if numbers rise or the pet remains unwell. Do not reapply a pet product on your own schedule. - Q: Can I use the dog's product on my cat? A: No. A dog flea product must not be used on a cat. Check the label for species, age and weight, and ask the vet which product fits each pet. - Q: What if I have a kitten or puppy? A: Tell the vet the animal's age, weight and condition before choosing anything. A flea comb can help you look for and remove adult fleas gently, but do not use a product unless its label allows that life stage. - Q: Can a bite mark identify a flea? A: No. Itching and marks on skin can have several causes. Look for an insect on the pet or in its resting places and seek medical advice if the skin problem is unclear or worsening. - Q: What if several pets live together? A: Tell the vet about every animal in the home and any products already used. Each pet needs a species-appropriate plan; keep recently treated animals apart for as long as the label or vet directs so they cannot groom one another. - Sources: - CDC — Preventing Fleas: https://www.cdc.gov/fleas/prevention/index.html - CDC — Getting Rid of Fleas: https://www.cdc.gov/fleas/getting-rid/index.html - US EPA — Controlling Fleas and Ticks on Your Pet: https://www.epa.gov/pets/controlling-fleas-and-ticks-your-pet - FDA — Safe Use of Flea and Tick Products in Pets: https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/safe-use-flea-and-tick-products-pets - UC IPM — Fleas (updated September 2010): https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/fleas/ - US EPA — Safety Precautions for Total Release Foggers: https://www.epa.gov/safepestcontrol/safety-precautions-total-release-foggers - National Pesticide Information Center — Pesticide Home Remedies: https://npic.orst.edu/pest/home-remedies.html - NHS — Insect bites and stings: https://www.nhs.uk/conditions/insect-bites-and-stings/ - 112 Georgia — When to call 112: https://112.gov.ge/?page_id=1686&lang=en - Wikimedia Commons — Flea, macro (Fedaro, CC BY-SA 4.0): https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flea,_macro.jpg ### Scorpion in the house — what to do and how to reduce another encounter? - URL: https://reptiles.ge/morieli/morieli-sakhlshi - EN: https://reptiles.ge/en/scorpions/scorpion-in-house - Keep children and pets away, avoid touching the scorpion and maintain a safe distance. Ask for help if it hides or you cannot move it safely. Check door and window gaps, screens, pipe openings and items kept beside the house; repair possible entry points and reduce nearby shelter. If someone has been stung, use the scorpion sting guide; call 112 in Georgia for an emergency. - Q: Does one scorpion mean there are more indoors? A: No. One sighting cannot tell you how many scorpions are nearby. Check accessible entry points and keep track of any further sightings; ask for help if they recur. - Q: Could one be in shoes or firewood? A: Yes, they can hide in items left outdoors. Check shoes and clothing before use and inspect firewood before bringing it inside, without reaching blindly into a pile. - Q: Should every opening in the house be sealed? A: No. Repair gaps that may let animals enter, such as loose door seals, damaged window screens and openings around pipes. Do not block ventilation, drainage or other essential building openings; ask a qualified tradesperson if unsure. - Q: Should I spray the whole house? A: No. First address entry points and shelter close to the building. Pesticides alone may not control scorpions; if considering a product, follow its label and keep children and pets away from treated areas. - Q: Who can help if I cannot remove it safely? A: Ask for help with removal if you cannot keep a safe distance or the scorpion is inaccessible. A tradesperson can repair building gaps; for repeated sightings, a pest-control professional can inspect the cause before proposing treatment. Georgia's 112 is for emergencies, not routine removal. - Sources: - UC IPM — Scorpions (updated December 2011): https://ipm.ucanr.edu/home-and-landscape/scorpions/ - US EPA — Do's and Don'ts of Pest Control: https://www.epa.gov/safepestcontrol/dos-and-donts-pest-control - Georgia 112 — When to call 112: https://112.gov.ge/?page_id=274 ### Scorpion sting: how dangerous is it and what should you do? - URL: https://reptiles.ge/morieli/morielis-nakbeni - EN: https://reptiles.ge/en/scorpions/scorpion-sting - Sting severity depends on the species and symptoms. Move away from the scorpion, wash the site with soap and water, apply a cool compress, and watch the person's general condition. Do not use a tight tourniquet, cut the site, or suck out venom. In Georgia, call 112 for trouble breathing, loss of consciousness, or rapidly worsening symptoms beyond the sting site; seek medical advice for other concerns. - Q: Can I use ice? A: Use a cool compress wrapped in cloth for pain. Do not submerge the area in ice water. - Q: Must I catch the scorpion for identification? A: No. If safe, photograph it from a distance. Handling it risks another sting and may delay care. - Q: Can I suck out the venom at home? A: No. Do not cut the site or try to suck out venom. Wash the skin and seek medical care when needed. - Q: Does local pain alone mean I should call 112? A: Local pain alone does not automatically require an emergency call. Seek medical advice for severe, spreading, or worsening pain; call 112 for breathing difficulty or other serious symptoms beyond the sting site. - Sources: - 112 Georgia — When to call: https://112.gov.ge/?page_id=274 - Mayo Clinic — Scorpion sting: symptoms and causes: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/scorpion-stings/symptoms-causes/syc-20353859 - Mayo Clinic — Scorpion sting: diagnosis and treatment: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/scorpion-stings/diagnosis-treatment/drc-20353865 - CDC/NIOSH — Insects and scorpions at work: https://www.cdc.gov/niosh/outdoor-workers/about/insects-and-scorpions.html - Poison Control — Are scorpions venomous?: https://www.poison.org/articles/scorpions - Joint Trauma System — Spider and Scorpion Envenomation (2026): https://jts.health.mil/assets/docs/cpgs/Spider_and_Scorpion_Envenomation_21_Jul_2026_ID84_v1.pdf - Mebs 2006 — First aid for venomous animal bites and stings: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16875375/ - Joint Trauma System — Aeromedical Evacuation Medical Operating Guidelines (2025): https://jts.health.mil/assets/docs/cpgs/US_Army_Aeromedical_Evacuation_Standard_Medical_Operating_Guidelines_26NOV2025.pdf - MedlinePlus — Scorpions: https://medlineplus.gov/ency/article/002850.htm - American Heart Association and American Red Cross — 2024 First Aid Guidelines: https://cpr.heart.org/en/resuscitation-science/2024-first-aid-guidelines - Ilia State University — Georgian Biodiversity Database: Scorpiones: https://biodiversity.iliauni.edu.ge/en/order/scorpiones - Kovařík et al. 2022 — Revision of Mesobuthus: https://mds.marshall.edu/euscorpius/vol2022/iss348/1/ - Özkan & Kat 2005 — Mesobuthus eupeus scorpionism in Şanlıurfa: https://doi.org/10.1590/S1678-91992005000400008 - Mohammadi Bavani et al. 2021 — Mesobuthus eupeus in northwestern Iran: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34824751/ - Rodrigo & Gnanathasan 2017 — Management of scorpion envenoming: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5385045/ - Dutto et al. — Euscorpius stings in northwestern Italy: https://www.scielo.br/j/jvatitd/a/Vf99sG5zvzFWqMfB7LyGsmg/?format=html&lang=en ### Snakebite in Georgia — what should you do? - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/gvelis-nakbeni - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/bite - After a possible venomous or unidentified snakebite in Georgia, move away from the snake and call 112. Keep the person and bitten limb as still as practical, and remove tight items near the bite. Do not cut, suck, apply a tight tourniquet, or delay care to catch the snake. Symptoms may be absent early; medical staff must assess the bite. - Q: What should I do first after a snakebite? A: If the snake was venomous or you cannot identify it with confidence, call 112 in Georgia without waiting for symptoms. Move away and keep the bitten limb still while help is arranged. - Q: Can I cut the bite or suck out venom? A: No. CDC advises against cutting the wound or trying to suck out venom. These actions do not replace prompt medical assessment. - Q: Should I use a tourniquet or pressure bandage? A: No. A tight arterial tourniquet is not recommended. Do not improvise a pressure bandage: the method depends on the type of snake and is not a general first aid measure for Georgian bites. - Q: Must I catch the snake for identification? A: No. Do not handle a snake, even if it appears dead. A photograph from a safe distance may help later, but it must never delay the emergency call or medical care. - Q: Is every snakebite venomous? A: No. Many snakes in Georgia are not medically venomous, but a bite can still injure the skin. If the species is uncertain, do not use the absence of symptoms to decide that care can wait. - Q: Does no swelling mean the bite is safe? A: No. Symptoms vary and may not appear immediately. If a venomous or unidentified snake may have bitten you, call 112 and seek medical assessment without waiting for a symptom checklist. - Sources: - Georgia 112 — When to call 112: https://112.gov.ge/?page_id=1686&lang=en - WHO — Snakebite envenoming: treatment and first aid: https://www.who.int/teams/control-of-neglected-tropical-diseases/snakebite-envenoming/treatment - WHO — Snakebite envenoming fact sheet: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/snakebite-envenoming - CDC / NIOSH — Venomous Snakes at Work: https://www.cdc.gov/niosh/outdoor-workers/about/venomous-snakes.html ### Levantine viper bite — how dangerous is it and what can the venom do? - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/giurzas-nakbeni - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/blunt-nosed-viper-bite - A credible suspected Levantine viper bite needs urgent medical assessment, even if the wound looks mild. In Georgia, move away and call 112. Keep movement to a minimum, remove tight items near the bite, and do not cut, suck, burn, tightly tourniquet, or catch the snake. Hospital staff assess envenoming and decide whether antivenom is needed. - Q: Does every Levantine viper bite inject venom? A: No. A venomous snake can bite without injecting a clinically important amount of venom, but you cannot determine that safely at the scene. A credible suspected bite still needs urgent medical assessment. - Q: Can I wait if the bite barely hurts? A: No. Macrovipera symptoms can develop after an initially mild presentation. Call 112 in Georgia after a credible suspected bite even if pain or swelling is not yet obvious. - Q: Do I need a photograph of the snake? A: No. Do not approach, catch, or handle the snake. An existing photograph taken safely may help clinicians, but taking one must never delay help. - Q: What should I tell 112? A: Tell the 112 operator where you are, that a Levantine viper bite is suspected, and how the person is doing. Follow the operator's instructions. - Q: Is Levantine viper antivenom available in Georgia? A: We have not verified current Levantine viper antivenom stock in Georgian hospitals. Clinicians decide whether antivenom is indicated and which product is appropriate; do not delay the emergency call to search for it. - Sources: - Georgia 112 — Frequently asked questions: https://112.gov.ge/?page_id=599 - WHO — Snakebite envenoming: treatment and first aid: https://www.who.int/health-topics/snakebite - WHO — Snakebite envenoming: questions and answers: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/snakebite-envenoming - WHO — Snakebite envenoming fact sheet (2026): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/snakebite-envenoming - CDC / NIOSH — Venomous Snakes at Work: https://www.cdc.gov/niosh/outdoor-workers/about/venomous-snakes.html - Avella et al. 2025 — The biology and toxinology of blunt-nosed vipers: https://doi.org/10.1038/s44185-025-00090-w - Göçmen et al. 2006 — Human Macrovipera lebetina lebetina bite case: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17124670/ - Chowdhury et al. 2021 — Differential Macrovipera procoagulant toxicity: https://doi.org/10.1016/j.toxlet.2020.12.019 - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 ### Found a tick on your skin? How to remove it and when to see a doctor - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/tkipis-nakbeni - EN: https://reptiles.ge/en/insects/tick-bite - Remove an attached tick promptly with clean fine-tipped tweezers: grip close to the skin and pull with steady, even pressure. Do not use oil, petroleum jelly, nail polish, heat, cutting, or crushing. Clean the area and your hands, check for more ticks, and contact a doctor if fever, rash, an expanding rash, or worsening symptoms appear. Call 112 in Georgia only for a real emergency. - Q: How do I remove a tick correctly? A: Use clean fine-tipped tweezers, grasp the tick close to the skin, and pull with steady, even pressure. Clean the bite area and your hands afterwards. - Q: Can I put oil on the tick? A: No. Do not use oil, petroleum jelly, nail polish, heat, or other substances to make the tick detach. Remove it mechanically and promptly. - Q: What if part of the tick stays in the skin? A: If you cannot easily remove small mouthparts with tweezers, leave them alone and let the skin heal. Do not dig deeply or cut the skin. - Q: Is every tick bite dangerous? A: No. Many bites do not cause illness, but you should watch for fever, rash, an expanding rash, or other worsening symptoms and contact a doctor if they appear. - Q: Does a tick bite mean Lyme disease? A: No. Lyme borreliosis is transmitted through infected ticks, and not every tick is infected. A doctor should assess symptoms; do not diagnose Lyme disease from a photo. - Q: Should I call 112 after a tick bite? A: A routine attached tick is not automatically an emergency. Call 112 in Georgia if the situation involves serious acute symptoms or another real emergency requiring ambulance care. - Sources: - CDC — What to Do After a Tick Bite: https://www.cdc.gov/ticks/after-a-tick-bite/index.html - ECDC — Borreliosis (Lyme disease): https://www.ecdc.europa.eu/en/borreliosis-lyme-disease - ECDC — Personal protective measures against tick bites: https://www.ecdc.europa.eu/en/disease-vectors/prevention-and-control/protective-measures-ticks - Georgia NCDC — Crimean-Congo haemorrhagic fever: https://test.ncdc.ge/Handlers/GetFile.ashx?ID=11eb4bdd-19fb-4f4a-9307-c775b0e4b64f - 112 Georgia — When to call 112: https://112.gov.ge/?lang=en&page_id=1686 ## News ### სომხეთი ცხოველთა წითელ წიგნს ანახლებს: სიაში შეიძლება ურარტუს მცურავი მოხვდეს - URL: https://reptiles.ge/news/armenia-red-book-update-urartian-ratsnake - EN: https://reptiles.ge/en/news/armenia-red-book-update-urartian-ratsnake - Published: 2026-10-23T11:30:00+04:00 - Updated: 2026-10-23T11:30:00+04:00 - English title: Armenia plans to update its Red Book of Animals, and the Urartian ratsnake may be added - სომხეთის ცხოველთა წითელი წიგნი 2010 წლის შემდეგ არ განახლებულა. ახალ გამოცემაში შეიძლება ურარტუს მცურავი შევიდეს, დიდი ჩიჩქანი კი სიიდან ამოიღონ. - English summary: Armenia’s Red Book of Animals has not been updated since 2010. The new edition may add the Urartian ratsnake and drop the great cormorant. - Sources: - Armenpress — Armenia to update Red Book of Animals based on latest scientific data, 2026 წლის 29 სექტემბერი: https://armenpress.am/en/article/1261549 - Jablonski et al. 2019 — The biogeography of Elaphe sauromates, with a description of a new rat snake species (PeerJ): https://doi.org/10.7717/peerj.6944 - Jablonski 2025 — IUCN Red List, Elaphe urartica: https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T200129680A200129695.en - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 ### საქართველოს მღვიმეებში ხმელეთის კიბოსნაირების ახალი გვარი და ორი ახალი სახეობა აღწერეს - URL: https://reptiles.ge/news/imeretioniscus-akhali-gvari-sakartvelos-mghvimeebi - EN: https://reptiles.ge/en/news/imeretioniscus-akhali-gvari-sakartvelos-mghvimeebi - Published: 2026-10-23 - English title: A new genus and two new species of terrestrial crustaceans described from Georgian caves - ზემო იმერეთის ორ მღვიმეში ნაპოვნი 4 მმ-იანი, უფერო და უთვალო კიბოსნაირი იმდენად განსხვავებული აღმოჩნდა, რომ მისთვის ახალი გვარი, Imeretioniscus, შემოიღეს. ოდიშის მღვიმეებიდან კიდევ ერთი ახალი სახეობა, Colchidoniscus fissus, აღწერეს. - English summary: A 4 mm, colourless, eyeless crustacean from two caves in Upper Imereti turned out to be so distinct that it got a new genus, Imeretioniscus. A second new species, Colchidoniscus fissus, was described from caves in Odishi. - Sources: - Taiti, Shavadze, Maghradze & Barjadze 2026 — Zootaxa 5787(3): 515–535: https://doi.org/10.11646/zootaxa.5787.3.6 - Plazi — taxonomic treatments from the paper: https://doi.org/10.5281/zenodo.21161833 ### ბათუმის აღრიცხვა 71 დღის შემდეგ დასრულდა: ბოლო დღეს ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა და კავკასიური გველგესლა - URL: https://reptiles.ge/news/batumi-raptor-count-2026-season-ends - EN: https://reptiles.ge/en/news/batumi-raptor-count-2026-season-ends - Published: 2026-10-23 - English title: Batumi count ends after 71 days: a Rough-legged Buzzard and a Caucasus viper on the last day - Batumi Raptor Count-მა 2026 წლის შემოდგომის აღრიცხვა 21 ოქტომბერს დაასრულა. ბოლო დღეს სეზონის მეორე ფეხბანჯგვლიანი კაკაჩა, სამი კედელცოცია და მზეზე გაშოტილი კავკასიური გველგესლა ნახეს. - English summary: Batumi Raptor Count closed its autumn 2026 count on 21 October. The last day brought the season’s second Rough-legged Buzzard, three Wallcreepers and a basking Caucasus viper. - Sources: - Batumi Raptor Count — One last watch over the bottleneck: the end of the count: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/10/last-day-of-the-season - Batumi Raptor Count — The first BRC bird camp: a camp ends, a bird club begins: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/10/our-first-brc-bird-camps ### Caucasirella: კავკასიის მიწისქვეშა წყლების ამფიპოდების ახალი გვარი და სამი ახალი სახეობა - URL: https://reptiles.ge/news/caucasirella-akhali-gvari-kavkasia - EN: https://reptiles.ge/en/news/caucasirella-akhali-gvari-kavkasia - Published: 2026-10-22 - English title: Caucasirella: a new genus and three new species of groundwater amphipods from the Caucasus - ZooKeys-ში გამოქვეყნებულ ნაშრომში დასავლეთ კავკასიის პატარა ამფიპოდებისთვის ახალი გვარი, Caucasirella, შემოიღეს და სამი ახალი სახეობა აღწერეს რუსეთის შავიზღვისპირეთიდან. საქართველოს ცენტრალურ ნაწილში ამ ჯგუფის ჩანაწერები ჯერ არ არის. - English summary: A paper in ZooKeys sets up a new genus, Caucasirella, for small amphipods of the western Caucasus and describes three new species from Russia’s Black Sea coast. There are still no records of this group from central Georgia. - Sources: - Marin & Palatov 2026 — დასავლეთკავკასიური Lyurella-ს ახალი გვარი (Amphipoda, Crangonyctidae) და სამი ახალი მიწისქვეშა სახეობის აღწერა. ZooKeys 1294: 267–312: https://doi.org/10.3897/zookeys.1294.206924 ### საქართველოს ორი ახალი ეროვნული პარკი: ეგრისი და ცივ-გომბორი - URL: https://reptiles.ge/news/egrisi-da-tsiv-gombori-akhali-erovnuli-parkebi-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/egrisi-da-tsiv-gombori-akhali-erovnuli-parkebi-2026 - Published: 2026-10-22 - English title: Two new national parks for Georgia: Egrisi and Tsiv-Gombori - 2026 წლის ივნისში პარლამენტმა ორი ახალი ეროვნული პარკი დაამტკიცა: ეგრისი სამეგრელოში და ცივ-გომბორი კახეთში. ცივ-გომბორთან ერთად იქმნება სიღნაღის სახელმწიფო ნაკრძალი და ცივ-გომბორის დაცული ლანდშაფტი. - English summary: In June 2026 parliament approved two new national parks: Egrisi in Samegrelo and Tsiv-Gombori in Kakheti. Alongside Tsiv-Gombori it also created the Signagi Strict Nature Reserve and the Tsiv-Gombori Protected Landscape. - Sources: - საქართველოს პარლამენტი — პარლამენტმა ეგრისის ეროვნული პარკის შექმნას მხარი დაუჭირა, 9 ივნისი 2026: https://parliament.ge/en/print/news/parlamentma-egrisis-erovnuli-parkis-shekmnas-mkhari-dauchira - საქართველოს პარლამენტი — პარლამენტმა ცივ-გომბორის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ კანონპროექტს მხარი დაუჭირა, 24 ივნისი 2026: https://parliament.ge/en/print/news/parlamentma-tsiv-gomboris-datsuli-teritoriebis-shekmnisa-da-martvis-shesakheb-kanonproekts-mkhari-dauchira - საქართველოს პარლამენტი — გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების კომიტეტი ცივ-გომბორისა და ეგრისის კანონპროექტებზე, 25 მაისი 2026: https://www.parliament.ge/en/media/news/garemos-datsvisa-da-bunebrivi-resursebis-komitetma-tsiv-gomboris-datsuli-teritoriebis-shekmnisa-da-martvis-shesakheb-kanonproekts-mkhari-dauchira - დაცული ტერიტორიების სააგენტო — სამეგრელოში ახალი დაცული ტერიტორია, ეგრისის ეროვნული პარკი შეიქმნა: https://apa.gov.ge/en/media/News/a-new-protected-area-established-in-samegrelo-egrisi-national-park.page ### სომხეთის გნდასარში ახალი ლეოპარდი დააფიქსირეს: მას მცველის პატივსაცემად „აღასი“ დაარქვეს - URL: https://reptiles.ge/news/leopard-aghasy-gndasar-armenia-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/leopard-aghasy-gndasar-armenia-2026 - Published: 2026-10-21T10:14:19+04:00 - Updated: 2026-10-21T10:14:19+04:00 - English title: New leopard recorded in Armenia’s Gndasar, named Aghasy after the area’s caretaker - ფოტოხაფანგებმა ლეოპარდი 9 და 13 ოქტომბერს გადაიღეს. WWF-Armenia-ს ცნობით, ეს ტერიტორიაზე 2025 წლიდან დაფიქსირებული მეორე ლეოპარდია. - English summary: Camera traps photographed the leopard on 9 and 13 October. According to WWF-Armenia, it is the second leopard recorded in the area since 2025. - Sources: - Armenpress — New leopard recorded in Armenian conservation area, 2026 წლის 20 ოქტომბერი: https://armenpress.am/en/article/1263265 - სომხეთის საზოგადოებრივი რადიო — New leopard spotted in Armenia’s Gndasar Community Conserved Area, 2026 წლის 20 ოქტომბერი: https://en.armradio.am/2026/10/20/new-leopard-caught-on-camera-in-armenias-gndasar-community-conserved-area/ - IUCN Red List — Panthera pardus ssp. tulliana (2023): https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T15961A50660903.en ### თბილისის ეროვნულ პარკში ასფეხას ახალი სახეობა აღწერეს - URL: https://reptiles.ge/news/schendyla-megobroba-new-centipede-tbilisi-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/schendyla-megobroba-new-centipede-tbilisi-2026 - Published: 2026-10-21 - Updated: 2026-10-21 - English title: A new centipede species described from Tbilisi National Park - Schendyla megobroba მეცნიერებისთვის ახალი ასფეხაა, რომელიც თბილისის ეროვნულ პარკში შეგროვებული ეგზემპლარებით აღწერეს. ამავე აღმოჩენით Schendylidae-ს ოჯახი საქართველოში პირველად დადასტურდა. - English summary: Schendyla megobroba is a centipede new to science, described from specimens collected in Tbilisi National Park. The same find is the first record of the family Schendylidae in Georgia. - Sources: - Zootaxa — original description of Schendyla megobroba: https://doi.org/10.11646/zootaxa.5857.1.9 - Caucasiana — Checklist of Georgian centipedes (2023): https://doi.org/10.3897/caucasiana.2.e108535 ### საქართველოს მღვიმეებში ღამურის 20 სახეობაა აღრიცხული - URL: https://reptiles.ge/news/sakartvelos-mghvimeebi-20-ghamuris-sakheoba - EN: https://reptiles.ge/en/news/sakartvelos-mghvimeebi-20-ghamuris-sakheoba - Published: 2026-10-19 - English title: Twenty bat species recorded in Georgia’s caves - საქართველოში ცნობილი ღამურის 30 სახეობიდან 20 მღვიმეებსა და სხვა მიწისქვეშა ადგილებშია ნანახი. ღამურებისთვის კი ასეთი ადგილების მხოლოდ დაახლოებით 15%-ია შესწავლილი. - English summary: Twenty of the 30 bat species known from Georgia have been found in caves and other underground sites. Yet only about 15% of those sites have been surveyed for bats. - Sources: - Natradze et al. 2024 — Subterranean Biology 50: 65–77: https://doi.org/10.3897/subtbiol.50.134613 ### რეკორდული ღამე რიონზე: ზუთხის 117 მოზარდი ერთ ღამეში - URL: https://reptiles.ge/news/rioni-117-zutkhis-mozardi-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/rioni-117-zutkhis-mozardi-2026 - Published: 2026-10-19 - English title: A record night on the Rioni: 117 juvenile sturgeons - ზუთხის ამდენი მოზარდი რიონზე ერთ ღამეში აქამდე არ დაუჭერიათ. 2026 წელს გუნდმა მეტი ზუთხი დაიჭირა, ვიდრე წინა რვა წელიწადში ერთად. - English summary: Never before had so many juvenile sturgeons been caught on the Rioni in one night. In 2026 the team caught more sturgeons than in the previous eight years combined. - Sources: - Fauna & Flora — Little fish, big deal, 13 ოქტომბერი 2026: https://www.fauna-flora.org/news/little-fish-big-deal-record-haul-of-baby-sturgeons-offers-hope-for-the-future/ - საქართველოს პარლამენტი — მესამე მოსმენა, 28 მაისი 2026: https://parliament.ge/en/media/news/parlamentma-kolkhetis-datsuli-teritoriebis-shekmnisa-da-martvis-shesakheb-kanonshi-tsvlilebebi-mesame-mosmenit-miigho - თამარ ბერიძე — სადოქტორო ნაშრომი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი (2023): https://nsm.iliauni.edu.ge/wp-content/uploads/2026/07/thamar-beridze.pdf ### ბორჯომ-ხარაგაულში 100 კაკაბი და 100 გნოლი გაუშვეს - URL: https://reptiles.ge/news/borjomi-kakabi-gnoli-gashveba - EN: https://reptiles.ge/en/news/borjomi-kakabi-gnoli-gashveba - Published: 2026-10-18 - English title: 100 chukars and 100 grey partridges released in Borjomi-Kharagauli - დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ცნობით, 9 ოქტომბერს ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში 200 ფრინველი გაუშვეს. ისინი ფონდმა „ქართუმ“ გორის მუნიციპალიტეტს აჩუქა. - English summary: According to the Agency of Protected Areas, 200 birds were released in Borjomi-Kharagauli National Park on 9 October. The Cartu foundation had donated them to Gori Municipality. - Sources: - Sputnik საქართველო — ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში ათობით კაკაბი და გნოლი ველურ ბუნებაში გაუშვეს, 9 ოქტომბერი 2026: https://sputnik-georgia.com/20261009/borjom-xaragaulis-erovnul-parksi-atobit-kakabi-da-gnoli-velur-bunebasi-gausves-301075433.html ### შაჰდაღში 2026 წელს დომბის 8 ხბო დაიბადა - URL: https://reptiles.ge/news/shahdagi-dombis-8-khbo - EN: https://reptiles.ge/en/news/shahdagi-dombis-8-khbo - Published: 2026-10-18 - English title: Eight European bison calves born in Shahdag in 2026 - WWF აზერბაიჯანის ცნობით, შაჰდაღის ეროვნულ პარკში ამ წელს დომბის რვა ხბო დაიბადა. ორი მათგანი უკვე აზერბაიჯანში დაბადებული დომბების შთამომავალია. - English summary: According to WWF Azerbaijan, eight bison calves were born in Shahdag National Park this year. Two of them are the offspring of bison already born in Azerbaijan. - Sources: - AzerNews — Eight bison calves born in Shahdag National Park this year (7 August 2026): https://www.azernews.az/culture/262081.html - UNEP — The great herbivores of the Caucasus stage a comeback (2 June 2026): https://www.unep.org/news-and-stories/story/great-herbivores-caucasus-stage-comeback - IUCN — The return of the bison to Azerbaijan (25 November 2024): https://iucn.org/story/202411/return-bison-azerbaijan - ქართული ენციკლოპედია — დომბი: https://georgianencyclopedia.ge/ka/pdf-export/26541 ### მილიონი მტაცებელი ბათუმის თავზე და 39 სამართალდარღვევა სეზონის პირველ თვეში - URL: https://reptiles.ge/news/batumi-milioni-mtatsebeli-39-darghveva - EN: https://reptiles.ge/en/news/batumi-milioni-mtatsebeli-39-darghveva - Published: 2026-10-18 - English title: A million raptors over Batumi and 39 violations in the season’s first month - AFP-ის რეპორტაჟის მიხედვით, ამ შემოდგომას ბათუმის დერეფანში მილიონზე მეტი მტაცებელი ფრინველი გადაფრინდა. სეზონის პირველ თვეში რეგიონში ნადირობის 39 დარღვევა დარეგისტრირდა. - English summary: According to an AFP report, more than a million raptors have passed through the Batumi corridor this autumn. In the first month of the season, 39 hunting violations were recorded in the region. - Sources: - AFP / France 24 — One million migrating raptors dodge illegal hunters above Georgia’s Black Sea coast: https://www.france24.com/en/live-news/20261018-one-million-migrating-raptors-dodge-illegal-hunters-above-georgia-s-black-sea-coast - AFP / Kuwait Times — Million migrating raptors run gauntlet of hunters on Georgia’s Black Sea coast: https://kuwaittimes.com/article/51816/world/million-migrating-raptors-run-gauntlet-of-hunters-on-georgias-black-sea-coast/ - Batumi Raptor Count — One million raptors counted: https://batumiraptorcount.org/news/2026/9/one-million-raptors-counted - Batumi Raptor Count — Batumi’s second biggest day ever: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/10/second-biggest-day-ever - Batumi Raptor Count — Call for counters, autumn 2026: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/4/call-for-counters-2026 ### ლაგოდეხი IUCN-ის „მწვანე სიის“ კანდიდატია: დაცული ტერიტორიების მსოფლიო კომისია საქართველოში იკრიბება - URL: https://reptiles.ge/news/lagodekhi-iucn-mwvane-sia - EN: https://reptiles.ge/en/news/lagodekhi-iucn-mwvane-sia - Published: 2026-10-17 - English title: Lagodekhi is an IUCN Green List candidate as the World Commission on Protected Areas meets in Georgia - საქართველოს უძველესი დაცული ტერიტორია ერთი კვირის განმავლობაში IUCN-ის დაცული ტერიტორიების მსოფლიო კომისიის მმართველ კომიტეტს მასპინძლობს. ლაგოდეხი „მწვანე სიისა“ და ევროპის დიპლომის კანდიდატია. - English summary: Georgia’s oldest protected area is hosting the steering committee of the IUCN World Commission on Protected Areas for a week. Lagodekhi is a candidate for both the Green List and the European Diploma. - Sources: - GHN — ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები ბუნების დაცვის სფეროში მნიშვნელოვან საერთაშორისო ღონისძიებას მასპინძლობს, 15 ოქტომბერი 2026: https://ghn.ge/news/355275-lagodekhis-datsuli-teritoriebi-bunebis-datsvis-sferoshi-mnishvnelovan-saertashoriso-ghonisdziebas-maspindzlobs - IUCN — დაცული ტერიტორიების მსოფლიო კომისია: https://iucn.org/our-union/commissions/world-commission-protected-areas - IUCN-ის დაცული და შენარჩუნებული ტერიტორიების მწვანე სია: https://iucngreenlist.org/ - ევროპის საბჭო — ევროპის დიპლომი დაცული ტერიტორიებისთვის: როგორ მუშაობს: https://www.coe.int/web/bern-convention/how-it-works ### COP17 ერევანში: საქართველოს დაცული ტერიტორიები მილიონ ჰექტარს აღემატება - URL: https://reptiles.ge/news/cop17-erevani-saqartvelos-daculi-teritoriebi - EN: https://reptiles.ge/en/news/cop17-erevani-saqartvelos-daculi-teritoriebi - Published: 2026-10-17 - English title: COP17 in Yerevan: Georgia’s protected areas exceed one million hectares - გაეროს ბიომრავალფეროვნების კონფერენციის ლიდერთა სამიტზე პრემიერმა ირაკლი კობახიძემ თქვა, რომ დაცული ტერიტორიები ქვეყნის 15%-ზე მეტს ფარავს და საქართველო მხარს უჭერს მიზანს „30% 2030-ისთვის“. - English summary: At the leaders’ summit of the UN biodiversity conference, Prime Minister Irakli Kobakhidze said protected areas cover more than 15% of the country and that Georgia supports the “30 by 2030” goal. - Sources: - მეტრონომი — კობახიძე COP17-ის ლიდერთა სამიტზე, 16 ოქტომბერი 2026: https://mix.metronome.ge/news/341941 - Armenpress — საქართველო საერთო ბუნებრივი მემკვიდრეობის დაცვის ერთგულია, 16 ოქტომბერი 2026: https://armenpress.am/en/article/1263014 - ინტერპრესნიუსი — კობახიძე COP17-ისთვის სომხეთში ჩავიდა, 15 ოქტომბერი 2026: https://www.interpressnews.ge/ka/article/882251-irakli-kobaxize-gaeros-biologiuri-mravalperovnebis-shesaxeb-konvenciis-mxareta-me-17-konperenciashi-monacileobis-misagebad-somxetshi-chavida - ინტერპრესნიუსი — COP17-ის ლიდერთა სამიტის გახსნა, 16 ოქტომბერი 2026: https://www.interpressnews.ge/ka/article/882288-irakli-kobaxize-cop17-is-liderta-samitis-gaxsnis-ceremonias-daescro - FPWC — COP17-ის თარიღები: 19–30 ოქტომბერი 2026, ერევანი: https://fpwc.org/contents/newsPress/cop17-dates-confirmed-1930-october-2026-yerevan ### სომხეთში ელექტროხაზებზე 252 ფრინველი დაიღუპა, უმეტესი შირაკში - URL: https://reptiles.ge/news/armenia-power-line-bird-electrocution - EN: https://reptiles.ge/en/news/armenia-power-line-bird-electrocution - Published: 2026-10-16 - English title: 252 birds electrocuted on power lines in Armenia, most of them in Shirak - სომხეთში საშუალო ძაბვის ხაზების დაახლოებით 114 კმ-ის შემოწმებისას დენით დაღუპული 252 ფრინველი იპოვეს. უმეტესობა ყვავისებრები და მცირე და საშუალო ზომის მტაცებლები იყვნენ; 228 შემთხვევა შირაკზე მოდის, საქართველოს მეზობლად, შემოდგომის მიგრაციისას. - English summary: A pilot survey along about 114 km of medium-voltage lines in Armenia found 252 electrocuted birds. Most were corvids and small to medium-sized raptors; 228 were found in Shirak, next to Georgia, during autumn migration. - Sources: - Harutyunyan et al. 2026 — Avian mortality associated with medium-voltage distribution lines in Armenia (Caucasiana): https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e188959 - Harutyunyan et al. 2026 — Article page: https://caucasiana.pensoft.net/article/188959/ ### შავი ეირენისი: მელანისტი გველი პირველად ანატოლიის ხმელეთზე - URL: https://reptiles.ge/news/melanistic-eirenis-modestus-anatolia - EN: https://reptiles.ge/en/news/melanistic-eirenis-modestus-anatolia - Published: 2026-10-16 - English title: Black Ring-headed Dwarf Snake: first melanistic record on the Anatolian mainland - თურქმა ჰერპეტოლოგებმა ანტალიის პროვინციიდან მთლიანად შავი წყნარი ეირენისი აღწერეს. აქამდე ამ ჩვეულებრივ ღია ფერის გველის შავი ინდივიდები მხოლოდ კუნძულებიდან იყო ცნობილი. - English summary: Turkish herpetologists describe an entirely black Ring-headed Dwarf Snake from Antalya Province. Until now, black individuals of this normally pale snake were known only from islands. - Sources: - Korkmaz et al. 2026 — A melanistic Eirenis modestus from the Anatolian mainland (Caucasiana): https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e204607 - Korkmaz et al. 2026 — PDF: https://caucasiana.pensoft.net/article/204607/download/pdf/1772746 - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia’s amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 ### ბათუმში 54 ქოჩორა ბოლოკარკაზი: საშუალოზე თითქმის ორჯერ მეტი - URL: https://reptiles.ge/news/crested-honey-buzzard-batumi-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/crested-honey-buzzard-batumi-2026 - Published: 2026-10-16 - English title: 54 Crested Honey Buzzards at Batumi: almost twice the average - Batumi Raptor Count-მა ამ შემოდგომაზე 54 ქოჩორა ბოლოკარკაზი დაითვალა — საშუალოზე, 28-ზე, თითქმის ორჯერ მეტი. ბათუმი დასავლეთ პალეარქტიკაში ერთადერთი ადგილია, სადაც ეს აზიური მტაცებელი მიგრაციისას რეგულარულად ჩანს. - English summary: Batumi Raptor Count has counted 54 Crested Honey Buzzards this autumn — almost twice its average of 28. Batumi is the only place in the Western Palearctic where this Asian raptor is reliably seen on migration. - Sources: - Batumi Raptor Count — Crested Honey Buzzards!: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/9/crested-honey-buzzards - Batumi Raptor Count — One million raptors counted: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/9/one-million-raptors-counted - Batumi Raptor Count — Call for counters, autumn 2026: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/4/call-for-counters-2026 ### სამფეხა ლეოპარდი არენი: 250 კმ სომხეთიდან ალგეთამდე - URL: https://reptiles.ge/news/three-legged-leopard-aren-algeti - EN: https://reptiles.ge/en/news/three-legged-leopard-aren-algeti - Published: 2026-10-14T16:53:23+04:00 - Updated: 2026-10-14T16:53:23+04:00 - English title: Three-legged leopard Aren: 250 km from Armenia to Algeti - სამფეხა სპარსული ლეოპარდი, რომელსაც სომხეთიდან იცნობენ, 2025 წლის სექტემბერში ალგეთის ეროვნულ პარკში დაფიქსირდა. 2026 წლის აპრილის ბოლოსთვის იქაურ კამერებზე აღარ ჩანდა. - English summary: A three-legged Persian leopard known from Armenia reached Algeti National Park in September 2025. By late April 2026, the cameras there no longer showed him. - Sources: - Mongabay — Endangered Persian leopards persist across borders despite hunters and landmines, 2026 წლის მაისი: https://news.mongabay.com/2026/05/endangered-persian-leopards-persist-across-borders-despite-hunters-and-landmines/ - WWF Caucasus — Rare Persian Leopard Recorded in Georgia: https://wwfcaucasus.org/?19447441%2FRare-Persian-Leopard-Recorded-in-Georgia= - ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო — ალგეთის ჩანაწერი, 2025 წლის 17 სექტემბერი: https://wla.gov.ge/En/News/61 - NACRES: https://www.nacres.org/home/29/_en/ - Armenpress — ხოსროვის ნაკრძალის ლეოპარდის ვიდეო, 2026 წლის 22 ივლისი: https://armenpress.am/en/article/1256126 - IUCN Red List — Panthera pardus ssp. tulliana (2023): https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T15961A50660903.en - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — საქართველოს წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983 ### პარლამენტმა რიონზე ზუთხისთვის 554-ჰექტრიანი ტერიტორია დაამტკიცა - URL: https://reptiles.ge/news/rioni-strict-nature-reserve-sturgeon-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/rioni-strict-nature-reserve-sturgeon-2026 - Published: 2026-10-14 - English title: Parliament approves a 554-hectare Rioni area to protect sturgeon - ახალი ტერიტორია რიონის იმ მონაკვეთს მოიცავს, სადაც ზუთხი ქვირითობს. მკვლევრების დასკვნით, რიონში, სავარაუდოდ, ჯარღალას ბოლო ველური პოპულაცია ცხოვრობს მსოფლიოში. - English summary: The new area covers the stretch of the Rioni where sturgeon spawn. Researchers consider the river’s ship sturgeon likely the last surviving wild population of the species. - Sources: - საქართველოს პარლამენტი — მესამე მოსმენა, 28 მაისი 2026: https://parliament.ge/en/media/news/parlamentma-kolkhetis-datsuli-teritoriebis-shekmnisa-da-martvis-shesakheb-kanonshi-tsvlilebebi-mesame-mosmenit-miigho - საქართველოს პარლამენტი — პირველი მოსმენა, 27 მაისი 2026: https://www.parliament.ge/en/media/news/parlamentma-kolkhetis-datsuli-teritoriebis-shekmnisa-da-martvis-shesakheb-kanonshi-tsvlilebebi-pirveli-mosmenit-miigho - თამარ ბერიძე — სადოქტორო ნაშრომი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი (2023): https://nsm.iliauni.edu.ge/wp-content/uploads/2026/07/thamar-beridze.pdf - Beridze et al. 2022 — Diversity 14: 1102: https://doi.org/10.3390/d14121102 - Beridze et al. 2022 — Conservation Genetics 23: 211–216: https://doi.org/10.1007/s10592-021-01413-7 - Fauna & Flora — Saving the last sturgeon: https://fauna-flora.org/news/saving-last-sturgeon - Georgia Today — 29 May 2026: https://georgiatoday.ge/?p=104475 ### „ციდან“: ახალი ფილმი ბათუმში მტაცებლებზე ბრაკონიერობის შესახებ - URL: https://reptiles.ge/news/from-the-sky-raptor-poaching-film-batumi - EN: https://reptiles.ge/en/news/from-the-sky-raptor-poaching-film-batumi - Published: 2026-10-14 - English title: From the Sky: a new film on raptor poaching at Batumi - Fauna & Flora-ს მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი ბათუმის დერეფანში მტაცებელ ფრინველებზე ბრაკონიერობასა და მის აღკვეთაზე მომუშავე ადამიანებზე მოგვითხრობს. ფილმი ქართულ ენაზეც არის ხელმისაწვდომი. - English summary: A short Fauna & Flora documentary follows the people working to end raptor poaching in the Batumi bottleneck. It is available in English and Georgian. - Sources: - Batumi Raptor Count — From the Sky: a new film about Georgia’s migrating raptors: https://batumiraptorcount.org/news/2026/10/from-the-sky-ffi - Fauna & Flora — Conserving migrating raptors in western Georgia: https://www.fauna-flora.org/projects/conserving-migrating-raptors-western-georgia/ - Batumi Raptor Count — Second biggest day ever: https://batumiraptorcount.org/news/2026/10/second-biggest-day-ever ### ბათუმში დღეში 239 735 მტაცებელი: შავი ძერისა და არწივების რეკორდები - URL: https://reptiles.ge/news/batumi-239735-raptors-record-day-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/batumi-239735-raptors-record-day-2026 - Published: 2026-10-14 - English title: 239,735 raptors in one day at Batumi: new Black Kite and eagle records - ერთკვირიანი ცივი წვიმის შემდეგ ბათუმის ბოთლის ყელმა ისტორიაში მეორე ყველაზე დიდი დღე დააფიქსირა. შავმა ძერამ და დიდმა არწივებმა ახალი რეკორდები დაამყარეს. - English summary: After a week of cold rain, the Batumi bottleneck had its second-biggest day on record. Black Kites and large eagles set new records. - Sources: - Batumi Raptor Count — Batumi’s second biggest day ever: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/10/second-biggest-day-ever - Batumi Raptor Count — Count data, 4 October 2026: https://www.batumiraptorcount.org/data?date=20261004 - Batumi Raptor Count — One million raptors counted: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/9/one-million-raptors-counted - Batumi Raptor Count — African-Eurasian day record from Batumi: 264,891 raptors: https://www.batumiraptorcount.org/news/2014/10/african-eurasian-day-record-from-batumi-264891-raptors - Batumi Raptor Count — Call for counters, autumn 2026: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/4/call-for-counters-2026 ### ჯავახეთში ნიამორის პოპულაციის აღდგენის პროექტი იწყება - URL: https://reptiles.ge/news/bezoar-goat-restoration-javakheti-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/bezoar-goat-restoration-javakheti-2026 - Published: 2026-09-23T15:25:26+04:00 - Updated: 2026-09-23T15:25:26+04:00 - English title: Bezoar goat restoration project starts in Javakheti - სამინისტროს ცნობით, თეთრობის აღკვეთილში ნიამორის აღდგენის პროექტი იწყება. ამ ეტაპზე წყაროები ცხოველების ბუნებაში გაშვებას არ ადასტურებს. - English summary: The ministry says a bezoar goat restoration project is starting in Tetrobis Managed Reserve. It has not reported a release of animals at this stage. - Sources: - საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო — 21 სექტემბერი 2026, დავით სონღულაშვილი: „ჩვენი მიზანია, დაცული ტერიტორიების განვითარება ბუნების დაცვის პრინციპებთან სრულ შესაბამისობაში წარიმართოს": https://mepa.gov.ge/Ge/News/Details/27600 - აჭარის საზოგადოებრივი მაუწყებელი — 21 სექტემბერი 2026, ჯავახეთის ბუნებრივი მემკვიდრეობის დაცვის მიმართულებით, თეთრობის აღკვეთილში ნიამორის აღდგენის პროექტი იწყება: https://www.ajaratv.ge/news/166474-media-turi-javakhetis-datsul-teritoriebze - ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზა — Capra aegagrus: https://biodiversity.iliauni.edu.ge/en/species/2356 - დაცული ტერიტორიების სააგენტო — ჯავახეთის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაცია: https://www.apa.gov.ge/ge/protected-areas/cattestone/djavaxetis-daculi-teritoriebis-administracia - IUCN Red List — Capra aegagrus: https://www.iucnredlist.org/species/3786/22145942 ### კავკასიური გომბეშოს სტატუსი გადასახედია — რას აჩვენებს ახალი გენომური კვლევა - URL: https://reptiles.ge/news/caucasian-toad-bufo-verrucosissimus-taxonomy-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/caucasian-toad-bufo-verrucosissimus-taxonomy-2026 - Published: 2026-09-22 - English title: Caucasian toad status is under review - what the new genomic study shows - Molecular Phylogenetics and Evolution-ში გამოქვეყნებული გენომური კვლევა კავკასიური გომბეშოს ცალკე სახეობის სტატუსს ეჭვქვეშ აყენებს, მაგრამ ტაქსონომიური ცვლილება ჯერ დასრულებული გადაწყვეტილება არ არის. - English summary: A genomic study in Molecular Phylogenetics and Evolution questions the separate-species status of the Caucasian toad, but the taxonomic change is not a settled decision yet. - Sources: - Dufresnes et al. 2026 - Molecular Phylogenetics and Evolution, DOI 10.1016/j.ympev.2026.108738: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2026.108738 - PubMed - Recurrent hybridization shapes the diversification of Western Palearctic common toads: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42722318/ - Amphibian Species of the World - 2026 changes and additions: https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Newly-described-species-changes-and-additions-2026 - Amphibian Species of the World - Bufo verrucosissimus: https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Amphibia/Anura/Bufonidae/Bufo/Bufo-verrucosissimus ### ახალი კვლევა: რამდენად ზუსტად ვიცით, სად არიან საქართველოს გველები? - URL: https://reptiles.ge/news/georgian-snakes-area-of-occupancy-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/georgian-snakes-area-of-occupancy-2026 - Published: 2026-09-22 - English title: New study: how accurately do we know where Georgia's snakes occur? - Ecology and Evolution-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევა აჩვენებს, როგორ შეიძლება არასრულმა ჩანაწერებმა საქართველოს გველების Area of Occupancy-ის შეფასება შეცვალოს. - English summary: A new Ecology and Evolution study shows how incomplete records can change estimates of the Area of Occupancy for snakes in Georgia. - Sources: - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2026 - Ecology and Evolution, DOI 10.1002/ece3.74292: https://doi.org/10.1002/ece3.74292 - PubMed - Estimating Area of Occupancy From Incomplete Occurrence Records: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42694863/ ### მსოფლიოს ყველაზე დიდი ზღვის კუ პირველად დაადასტურეს თურქეთის შავ ზღვაში - URL: https://reptiles.ge/news/leatherback-turtle-first-turkish-black-sea-records-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/leatherback-turtle-first-turkish-black-sea-records-2026 - Published: 2026-09-17 - Updated: 2026-09-17 - English title: World's largest sea turtle confirmed for the first time in Turkey's Black Sea - ახალი კვლევა ტყავისებრი ზღვის კუს თურქეთის შავი ზღვის სანაპიროზე პირველ დადასტურებულ ჩანაწერებს აღწერს. ერთი ინდივიდი 2025 წელს საკარიაში მკვდარი იპოვეს, მეორე კი 2026 წლის აპრილში რიზეს სანაპიროსთან ცოცხლად ნახეს. - English summary: A new paper describes the first confirmed records of the leatherback turtle on Turkey's Black Sea coast. One animal was found dead in Sakarya in 2025, and another was seen alive off Rize in April 2026. - Sources: - Journal of the Black Sea / Mediterranean Environment — original study: https://blackmeditjournal.org/volumes-archive/vol-32-2026/vol-32-2026-no-1/first-records-of-leatherback-turtle-dermochelys-coriacea-in-the-black-sea-turkiye/ - Journal of the Black Sea / Mediterranean Environment — 2024 İstanbul Strait record: https://blackmeditjournal.org/wp-content/uploads/5-2024-2_152-159.pdf - NOAA Fisheries — species biology: https://www.fisheries.noaa.gov/species/leatherback-turtle ### მეცნიერებმა ობობის ახალი სახეობა აღწერეს — ის საქართველოშიც გვხვდება - URL: https://reptiles.ge/news/theridion-huseynovi-new-spider-species-georgia-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/theridion-huseynovi-new-spider-species-georgia-2026 - Published: 2026-09-17 - Updated: 2026-09-17 - English title: Scientists described a spider species new to science — Theridion huseynovi also occurs in Georgia - 2026 წლის აგვისტოში მეცნიერებმა Theridion huseynovi მეცნიერებისთვის ახალ სახეობად აღწერეს. სახეობა საქართველოდან, აზერბაიჯანიდან და ირანიდანაა ცნობილი, ხოლო ქართული მასალა მანამდე სხვა სახეობად იყო მიჩნეული. - English summary: In August 2026, scientists described Theridion huseynovi as a species new to science. It is known from Georgia, Azerbaijan, and Iran, and the Georgian material had previously been treated as another species. - Sources: - Zootaxa — original description: https://doi.org/10.11646/zootaxa.5866.2.2 - World Spider Catalog — taxonomy and current distribution: https://wsc.nmbe.ch/spec-data/73992/species - Caucasiana — earlier Georgian material: https://doi.org/10.3897/caucasiana.3.e120883 ### სომხეთში უცელის კლდის ხვლიკი პირველად დაადასტურეს - URL: https://reptiles.ge/news/darevskia-uzzelli-armenia-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/darevskia-uzzelli-armenia-2026 - Published: 2026-09-02 - Updated: 2026-09-02 - English title: Uzzell’s lizard confirmed in Armenia for the first time - ოთხი პართენოგენეტიკური Darevskia uzzelli ერთ ადგილას — სახეობა, რომელიც საქართველოში ამ ეტაპზე დადასტურებული არ არის. - English summary: Four parthenogenetic Darevskia uzzelli at one site — a species not confirmed in Georgia at this stage. - Sources: - Arakelyan et al. 2026 — Unique sympatric population of Darevskia uzzelli: https://doi.org/10.3390/ani16142140 - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia’s amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 ### საქართველოში 56 ქვეწარმავალი და 12 ამფიბიაა — ახალი ჩამონათვალი - URL: https://reptiles.ge/news/georgia-herpetofauna-checklist-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/georgia-herpetofauna-checklist-2026 - Published: 2026-09-02 - Updated: 2026-09-07 - English title: Georgia has 56 reptiles and 12 amphibians — the 2026 checklist - ნაშრომი საქართველოში დაფიქსირებულ სახეობებს დადასტურებულ და კანდიდატ ტაქსონებად ყოფს — ეს ახალი აღმოჩენების სია არ არის. - English summary: The paper divides species recorded in Georgia into confirmed and candidate taxa — this is not a list of new discoveries. - Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia’s amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili et al. 2026 — PDF: https://caucasiana.pensoft.net/article/189214/download/pdf/ - Caucasus Barcoding of Life (CaBOL): https://ggbc.eu/ ### სარფიდან ანაკლიამდე ორ თვეში 40-მდე დელფინი გამორიყა - URL: https://reptiles.ge/news/georgia-dolphin-strandings-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/georgia-dolphin-strandings-2026 - Published: 2026-09-02 - Updated: 2026-09-02 - English title: About 40 dolphins washed ashore from Sarpi to Anaklia in two months - გუჩმანიძის 17-წლიანი დაკვირვების მიხედვით, ეს ბოლო ათწლეულის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. დელფინების გამორიყვის მიზეზი სააგენტოს ამ ეტაპზე არ დაუსახელებია. - English summary: According to Guchmanidze’s 17-year record, this is the highest figure of the past decade. The agency has not named a cause for the strandings at this stage. - Sources: - Batumelebi — 4 May 2026, Archil Guchmanidze interview: https://batumelebi.netgazeti.ge/news/614881/ - Batumelebi — 1 June 2026, National Environmental Agency reply: https://batumelebi.netgazeti.ge/news/618640/ ### ბორჯომის ხეობაში გველგესლას იშვიათი ჰიბრიდი დააფიქსირეს - URL: https://reptiles.ge/news/vipera-pontica-hybrid-georgia-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/vipera-pontica-hybrid-georgia-2026 - Published: 2026-09-01 - Updated: 2026-09-01 - English title: A rare viper hybrid recorded in the Borjomi valley - Herpetology Notes-ში აღწერილია ბორჯომის ხეობაში აღმოჩენილი ზრდასრული გველგესლა შუალედური ნიშნებით. ავტორების შეფასებით, ეს ჰიბრიდია და არა საქართველოს გველგესლების ახალი, მესამე სახეობა. - English summary: Herpetology Notes describes an adult viper found in the Borjomi valley with intermediate characters. The authors assess it as a hybrid, not a new, third viper species in Georgia. - Sources: - Raaijmakers et al. 2026 — Finding Vipera pontica (Herpetology Notes): https://herpetologynotes.org/index.php/hn/article/view/341 - Raaijmakers et al. 2026 — PDF: https://herpetologynotes.org/index.php/hn/article/download/341/202 - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia’s amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 ### ბათუმში ერთ დღეში თითქმის 19 300 მტაცებელი ფრინველი დაითვალეს - URL: https://reptiles.ge/news/batumi-19300-raptors-2026 - EN: https://reptiles.ge/en/news/batumi-19300-raptors-2026 - Published: 2026-08-27 - Updated: 2026-09-01 - English title: Nearly 19,300 raptors counted in one day at Batumi - წვიმისა და ნისლის შემდეგ ბათუმის დერეფანმა სეზონის პირველი 10 000-იანი დღე დააფიქსირა. ჯამში თითქმის 19 300 ფრინველი აღირიცხა. - English summary: After rain and fog, the Batumi bottleneck recorded the season’s first 10,000-plus day. Nearly 19,300 birds were counted in total. - Sources: - Batumi Raptor Count — First 10,000+ day of the season: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/8/first-10000-day-of-the-season/ - Batumi Raptor Count — Call for counters, autumn 2026: https://www.batumiraptorcount.org/news/2026/4/call-for-counters-2026 ## Snakes ### Coronella austriaca — სპილენძა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/spilendza - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/coronella-austriaca - Catalog id: coronella-austriaca - Updated: 2026-10-18T03:07:11+04:00 - English name: Smooth snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae სპილენძა (Coronella austriaca) უშხამო გველია, მაგრამ შეფერილობის გამო ხშირად [გველგესლაში ურევენ](https://reptiles.ge/gvelebi/shxamiani-gvelis-amocnoba). საქართველოში გვხვდება და ჩვეულებრივ დაახლოებით 50–70 სმ სიგრძისაა, 90 სმ-მდე კი იშვიათად იზრდება. მსოფლიოში გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. ამოსაცნობად მხოლოდ ფერს ნუ ენდობით: დააკვირდით გლუვ ქერცლს, თვალის მრგვალ გუგასა და თავზე ნახატს. English summary: The smooth snake (Coronella austriaca) is nonvenomous, but because of its coloring it is often [mistaken for a viper](https://reptiles.ge/en/snakes/identify-venomous). It is found in Georgia and is usually about 50–70 cm long, rarely growing to 90 cm. Worldwide, it faces little threat of extinction, and it is not included in Georgia’s 2014 Red List. Do not rely on color alone to identify it: look at its smooth scales, round pupils and the pattern on its head. Facts: - ჰაბიტატი: ტყის პირი–მთა - სიგრძე: ჩვეულებრივ 50–70 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: LC - გამრავლება: კვერცხცოცხლადმშობი - ოჯახი: Colubridae - 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების ნდობა საშუალოა. ამ გვერდის რუკაზე გამოიყოფა მხოლოდ ჩანაწერების ცხრილში საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონები. - საფრთხისას თავს აბრტყელებს და გველგესლას ჰგავს — ეს თავდაცვაა და არა შხამის ნიშანი. Identification: სპილენძა ანკარების ოჯახის გველია და ადამიანისთვის უვნებელია. გარეგნულად კი ზოგჯერ გველგესლას ჰგავს. გასარჩევად სამ რამეს დააკვირდით: ქერცლს, თვალის გუგის ფორმასა და თავზე ნახატს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა სპილენძა საქართველოში? A: დიახ, სპილენძა საქართველოში გვხვდება. ამას 2026 წლის მონაცემები ადასტურებს. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: სპილენძა ნახეს აჭარაში, მცხეთა-მთიანეთში, სამცხე-ჯავახეთში, კახეთში, ქვემო ქართლსა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში. გურიიდან, შიდა ქართლიდან, იმერეთიდან და აფხაზეთიდან კი მასზე ცოტა დაკვირვებაა. - Q: შხამიანია თუ არა და საშიშია ადამიანისთვის? A: არა. სპილენძას შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ. ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Boulenger 1913 — On the geographical races of Vipera ammodytes (lookalike source: Vipera ammodytes): https://doi.org/10.1080/00222931308693322 - Reading & Jofré 2013 — Diet composition of Coronella austriaca: https://doi.org/10.1163/15685381-00002899 - Valkonen et al. 2011 — Antipredatory Function of Head Shape for Vipers and Their Mimics: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0022272 - Crnobrnja-Isailović et al. 2017 — IUCN Red List account for Coronella austriaca: https://www.iucnredlist.org/species/157284/748852 ### Dolichophis schmidti — წითელმუცელა მცურავი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/tsitelmutsela-mtsuravi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/dolichophis-schmidti - Catalog id: dolichophis-schmidti - Updated: 2026-10-18T15:36:00+04:00 - English name: Red-bellied racer - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae წითელმუცელა მცურავი (Dolichophis schmidti) დიდი, სწრაფი და უშხამო გველია, წითელი ან ნარინჯისფერი მუცლით. ზოგი 120 სმ-ზე გრძელია. საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის მშრალ, ქვიან და ბალახოვან ადგილებში ცხოვრობს და მთელ ქვეყანაში გავრცელებულად არ ითვლება. 2017 წლის მსოფლიო შეფასებით, გადაშენების მცირე საფრთხე ემუქრება. ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საშიში არ არის. ანკარასებრთა ოჯახს (Colubridae) მიეკუთვნება. ადრე Coluber jugularis-ის ქვესახეობად მიიჩნევდნენ, 2026 წლის ქართულ სიაში კი ცალკე სახეობადაა შეტანილი. English summary: The red-bellied racer (Dolichophis schmidti) is a large, fast, non-venomous snake with a red or orange belly. Some are longer than 120 cm. In Georgia, it lives mainly in dry, rocky and grassy places in the east and is not considered widespread across the whole country. According to the 2017 global assessment, it faces a low risk of extinction. It poses no danger to human health. It belongs to the family Colubridae. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი ქვიანი / აღმ. საქ. - სიგრძე: საქ. 82–158 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ზღვის დონიდან: სახეობა ~0–2,000 მ - ოჯახი: Colubridae - აღწერა 1909 წელს (Nikolsky), თავდაპირველად Coluber schmidti. ლექტოტიპის ადგილი მუღანის სტეპია (აზერბაიჯანი). ძველ ქართულ ლიტერატურაში ხშირად Coluber jugularis schmidti ან C. j. erythrogaster იწერებოდა. - 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას კანდიდატად ტოვებს: შედის D. jugularis-ის კომპლექსის აღმოსავლეთ ჯგუფში და ნომინალური ფორმისგან გეოგრაფიულად სრულად იზოლირებული არ არის. - 2026 წლის ჩამონათვალის COI შტრიხკოდი თბილისიდანაა (CaBOL-ID 1027412; BOLD:AGI6555). იმავე ნაშრომში თავის ფოტოები თბილისიდანაა. - 2026 წელს საქართველოში დაფიქსირდა 133 ინდივიდის ზამთრის აგრეგაცია ადამიანის ნაგებობაში — სახეობისთვის ყველაზე დიდი დოკუმენტირებული ჯგუფი და კავკასიაში პირველი სახეობათაშორისი გველების ჰიბერნაკულუმი. Identification: წითელმუცელა მცურავის ამოცნობის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანი წითელი ან ნარინჯისფერი მუცელია. უშხამო გველია, წვრილი და სწრაფი, თვალის გუგები კი მრგვალი აქვს. გველგესლა არ არის და გიურზაში არ უნდა აგერიოთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა წითელმუცელა მცურავი საქართველოში? A: დიახ. წითელმუცელა მცურავი საქართველოში ნამდვილად ცხოვრობს. ძირითადად აღმოსავლეთის მშრალ ადგილებში გვხვდება და მთელ ქვეყანაში გავრცელებულად არ ითვლება. ბოლო წლებში თბილისშიც ნახეს, ეს კი გენების შესწავლით დადასტურდა. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: წითელმუცელა მცურავი უმეტესად აღმოსავლეთ საქართველოში ცხოვრობს, მშრალ, ქვიან და ბალახიან ადგილებში. გვხვდება მშრალ ველებზე, კლდოვან ფერდობებზე, ვენახებში და დასახლებებთან ახლოს. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. წითელმუცელა მცურავი შხამიანი არ არის და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საფრთხის დროს, როგორც წესი, გაქცევას ცდილობს. თუმცა დიდი გველია და თუ დაიჭერთ ან შეაწუხებთ, შეიძლება მტკივნეულად გიკბინოთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2026 — estimating area of occupancy from Georgian snake records: https://doi.org/10.1002/ece3.74292 - Iankoshvili et al. 2026 — communal hibernaculum of Dolichophis schmidti in Georgia: https://doi.org/10.33256/36.2.125130 - Nagy et al. 2004 — Molecular systematics of racers, whipsnakes and relatives: https://doi.org/10.1111/j.1439-0469.2004.00249.x - Tok et al. 2017 — IUCN Red List account for Dolichophis schmidti: https://www.iucnredlist.org/species/164595/92254626 ### Eirenis collaris — საყელოიანი ეირენისი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/saqeloiani-eirenisi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/eirenis-collaris - Catalog id: eirenis-collaris - Updated: 2026-10-19T12:00:00+04:00 - English name: Collared Dwarf Snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae საყელოიანი ეირენისი (Eirenis collaris) პატარა გველია, კისერზე მუქი საყელოთი. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. ზრდასრული ჩვეულებრივ 40 სმ-ზე მოკლეა, ყველაზე გრძელი გაზომილი გველი კი დაახლოებით 40 სმ იყო. სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალით, საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია, ამ ჩამონათვალში ნახსენები გველი კი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის თარიბანიდანაა. ანკარასებრთა ოჯახის (Colubridae) გველია, საქართველოში კი მისი ქვესახეობა E. c. collaris გვხვდება. English summary: The Collared Dwarf Snake (Eirenis collaris) is a small snake with a dark collar on its neck. It has no venom and is harmless to people. Adults are usually under 40 cm long, and the longest one ever measured was about 40 cm. It is found in southeastern Georgia. The 2026 Georgian list treats its presence in the country as confirmed, and the snake mentioned in that list comes from Taribana in Dedoplistskaro Municipality. Facts: - ჰაბიტატი: ქვიანი მშრალი / სამხ.-აღმ. - სიგრძე: ჩვეულებრივ <40 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Colubridae - აღწერა 1832 წელს (Ménétries) როგორც Coluber collaris. ტიპის ადგილი კასპიისპირა ბეშბარმაყია (აზერბაიჯანი) და არა საქართველო. ძველ კატალოგებში ზოგჯერ E. modestus-თან ერთად ირეოდა. - 2026 წლის ჩამონათვალის ფიგურაზე ნიმუში თარიბანიდანაა (დედოფლისწყარო); იქვე მითითებულია ბარკოდი CaBOL-ID 1007176. საქართველოში გამოიყენება E. c. collaris. - ქართული სახელი საყელოიანი ეირენისი კისრის მუქ ზოლს ასახავს; ინგლისური collared dwarf snake / dwarf racer — იმავე ნიშანსა და პატარა ზომას. Identification: პატარა, წვრილი, უშხამო გველია, კისერზე მუქი საყელოთი. ზურგი ზეთისხილისფერი ან ღია ყავისფერი აქვს, გუგები კი მრგვალი. არც გველგესლაა და არც ჭიის მსგავსი გველბრუცა. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საყელოიანი ეირენისი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალით, საყელოიანი ეირენისის არსებობა სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში დადასტურებულია. კონკრეტულ ადგილად თარიბანაა დასახელებული, დედოფლისწყაროში. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება, მშრალ და ქვიან ადგილებში. ხშირად ქვების ქვეშ პოულობენ. ატლასის რუკა საკმარისი ჩანაწერით მხოლოდ კახეთს ითვლის; ქვემო ქართლიდან მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა, შხამი არ აქვს. საფრთხის დროს, ჩვეულებრივ, გარბის. თუ გველს ვერტიკალური გუგა აქვს, ეს გველგესლაზე ან გიურზაზე მიანიშნებს. პატარა გველმაც შეიძლება გიკბინოთ, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Mahlow et al. 2013 — Annotated checklist of the genus Eirenis: https://doi.org/10.3897/vz.63.e31413 - Tuniyev et al. 2010 — IUCN Red List account for Eirenis collaris: https://www.iucnredlist.org/species/164639/5914518 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Eirenis&species=collaris ### Eirenis modestus — წყნარი ეირენისი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/tsqnari-eirenisi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/eirenis-modestus - Catalog id: eirenis-modestus - Updated: 2026-10-18T15:52:30+04:00 - English name: Ring-headed Dwarf Snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae წყნარი ეირენისი (Eirenis modestus) პატარა უშხამო გველია აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში. ანკარასებრთა ოჯახისაა (Colubridae). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვესახეობა აქ ნომინოტიპურია — E. m. modestus. ჩამონათვალში ნაჩვენები ნიმუში თბილისიდანაა. 2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას მშრალი კლიმატის, ქვიანი ან ბალახოვანი ადგილის სახეობებს მიაკუთვნებს და ძირითადად აღმოსავლეთს უკავშირებს. დასავლეთ საქართველოსა და კოლხეთში დასახელებული ჩანაწერი ამ გვერდზე არ არის. English summary: The ring-headed dwarf snake (Eirenis modestus) is a small, non-venomous snake of eastern and central Georgia. It belongs to the colubrid family (Colubridae). The 2026 Georgian checklist treats it as biologically confirmed; the subspecies here is nominotypical E. m. modestus. The checklist's illustrated specimen is from Tbilisi. The 2021 Georgian snake survey places it among dry-climate species of rocky or grassland settings, mostly in the east. This page has no named western or Colchic locality. Facts: - ჰაბიტატი: ქვიანი მშრალი / აღმ.–ცენტრი - სიგრძე: ჩვეულებრივ <70 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Colubridae - აღწერა 1838 წელს (Martin) როგორც Coronella modesta; გვარის Eirenis ტიპის სახეობაა. ტიპის მასალა ევფრატის ექსპედიციასა და ტრაპიზონს უკავშირდება და არა საქართველოს. - 2026 წლის ჩამონათვალის ფიგურაზე ნიმუში თბილისიდანაა. იგივე ქალაქიდან მუზეუმის ნიმუშებიც არსებობს. გვარი გადასინჯვას საჭიროებს; საქართველოში ამჟამად E. modestus და E. m. modestus გამოიყენება. - ქართული სახელი წყნარი ეირენისი პატარა, მალულ გველს ასახავს; ინგლისური ring-headed dwarf snake — თავისა და კისრის მუქ ზოლებს, რომლებიც ახალგაზრდაში უფრო ნათელია. Identification: პატარა, გამხდარი უშხამო გველია მრგვალი გუგით. ზრდასრულის ტანი ხშირად ერთგვაროვანი მოყავისფრო ან რუხია. ახალგაზრდას კი თავსა და კისერზე მუქი ზოლები უფრო მკაფიოდ აქვს. გველგესლა არ არის, არც ჭიასავითი გველბრუცა. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა წყნარი ეირენისი საქართველოში? A: დიახ, წყნარი ეირენისი აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში ცხოვრობს. 2026 წლის ჩამონათვალში საქართველოს დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. ჩამონათვალში ნაჩვენები ნიმუში თბილისიდანაა, თუმცა სხვა ადგილებშიც უნახავთ. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში, მშრალ ქვიან ან ბალახოვან ადგილებში ცხოვრობს. ხშირად ქვის ქვეშ იმალება. ნანახია თბილისში, კახეთში, ქვემო ქართლსა და სამცხე-ჯავახეთში, თბილისში კი კუს ტბასთანაც გადაუღიათ. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. შხამი არ აქვს და საფრთხისას ჩვეულებრივ გარბის. თუ გველს ვერტიკალური გუგა აქვს, ეს წყნარი ეირენისი არ არის: შეიძლება გველგესლა, გიურზა ან კატისთვალა იყოს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Mahlow et al. 2013 — Annotated checklist of the genus Eirenis: https://doi.org/10.3897/vz.63.e31413 - Bowles 2024 — IUCN Red List account for Eirenis modestus: https://www.iucnredlist.org/species/157292/137861955 - Çiçek & Mermer 2007 — Food of Eirenis modestus in western Turkey: https://journals.tubitak.gov.tr/zoology/vol31/iss4/13/ - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Elaphe dione — სახეებიანი მცურავი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/saxeebiani-mtsuravi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/elaphe-dione - Catalog id: elaphe-dione - Updated: 2026-10-18T16:01:32+04:00 - English name: Steppe ratsnake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae სახეებიანი მცურავი (Elaphe dione) უშხამო, ნახატიანი გველია და ადამიანისთვის უვნებელია. ანკარასებრთა ოჯახს (Colubridae) ეკუთვნის და ჩვეულებრივ დაახლოებით 0,7–1,2 მ სიგრძისაა; ეს ზომა მთელ სახეობას ეხება. მისი არეალი კავკასიიდან წყნარ ოკეანემდე გადაჭიმულა. საქართველოში მშრალი კლიმატი სჭირდება და ქვიან ან ბალახოვან ადგილებში ცხოვრობს, ძირითადად აღმოსავლეთში: კახეთში, ქვემო ქართლსა და თბილისში. კახეთში ბოლო დროს ყვარელსა და კაჭრეთში დაადასტურეს: ყვარელში დნმ-ით, კაჭრეთში თავის ფოტოებით. English summary: The steppe ratsnake (Elaphe dione) is a patterned, non-venomous snake and harmless to people. It belongs to the family Colubridae and is usually about 0.7–1.2 m long; this size applies to the species as a whole. Its range stretches from the Caucasus to the Pacific Ocean. In Georgia it needs a dry climate and lives in stony or grassy places, mainly in the east: in Kakheti, Kvemo Kartli and Tbilisi. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი აღმ. საქართველო - სიგრძე: სახეობა ~0.7–1.2 მ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Colubridae - აღწერა 1773 წელს (Pallas), თავდაპირველად Coluber dione. 2026 წლის ჩამონათვალის ქართული სახელია სახეებიანი მცურავი; ინგლისური — Steppe Rat Snake. - ყვარელის COI შტრიხკოდი (CaBOL-ID 1010929) და კაჭრეთის თავის ფოტოები გამოქვეყნებულია 2026 წლის ჩამონათვალში. - ისტორიული ქართული ჩანაწერები 1913, 1970 და 1977 წლების ლიტერატურაშია; თანამედროვე არეალის სურათი 2021 წლის კვლევამ მნიშვნელოვნად გააფართოვა. Identification: სახეებიანი მცურავი უშხამო, ნახატიანი გველია მრგვალი გუგით. საქართველოში მას ყველაზე კარგად წვრილი განივი ლაქები გამოარჩევს, ხშირად კი სიგრძეზე ოთხი ზოლიც გასდევს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა სახეებიანი მცურავი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა მიჩნეული. თუმცა მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება, ამიტომ მას ყველგან ნუ ეძებთ. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ მხარეში. კახეთში ყვარელსა და კაჭრეთშია ნანახი, ასევე გვხვდება ქვემო ქართლსა და თბილისში. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: სახეებიან მცურავს შხამი არ აქვს: მსხვერპლს სხეულით შემოეხვევა და ახრჩობს. საფრთხისას უპირატესად გარბის. დიდ გველს მაინც შეუძლია უკბინოს, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - EUNIS — Elaphe dione (European IUCN status Least Concern): https://eunis.eea.europa.eu/species/10630 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 - Hofmann, Fritzsche & Miehe 2016 — high-altitude record of Elaphe dione in Sichuan: https://www.salamandra-journal.com/salamandra/52-2016/52-3/52-3,%207%20Sylvia%20Hofmann,%20Peter%20Fritzsche%20%26%20Georg%20Miehe,%20A%20new%20record%20of%20Elaphe%20dione%20from%20high%20altitude%20in%20Western%20Sichuan%20reveals%20high%20intraspecific%20differentiation.pdf - Klenina 2013 — reproductive biology of Elaphe dione in the Volga basin: https://sciup.org/148202187 ### Elaphe urartica — ურარტუს მცურავი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/urartus-mtsuravi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/elaphe-urartica - Catalog id: elaphe-urartica - Updated: 2026-10-18T16:14:30+04:00 - English name: Urartian ratsnake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae ურარტუს მცურავი (Elaphe urartica) დიდი, ლაქებიანი გველია, მაგრამ ადამიანისთვის შხამიანი არ არის. თავიდან კუდის ბოლომდე ჩვეულებრივ დაახლოებით 80–120 სმ-ია. საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის მშრალ და ნახევრად მშრალ ადგილებშია ცნობილი. შორიდან შეიძლება გიურზაში აგერიოთ, ამიტომ უცნობ დიდ გველს უსაფრთხო მანძილიდან დააკვირდით. ურარტუს მცურავი ანკარასებრთა ოჯახის (Colubridae) გველია. 2019 წელს Elaphe sauromates-ისგან ცალკე სახეობად გამოყვეს, თუმცა გარეგნობით ეს ორი გველი ერთმანეთს ძალიან ჰგავს. English summary: The Urartian ratsnake (Elaphe urartica) is a large, spotted snake, but it is not venomous to humans. From head to tail tip it is usually about 80–120 cm long. In Georgia, it is known mainly from dry and semi-dry areas in the east. From a distance it can be mistaken for the Levantine viper, so watch any unfamiliar large snake from a safe distance. The Urartian ratsnake belongs to the family Colubridae. In 2019 it was split from Elaphe sauromates as a separate species, although the two snakes look very much alike. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი აღმ. საქართველო - სიგრძე: ჩვეულებრივ 1.2 მ-მდე - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: გლობალურად Least Concern - ზღვის დონიდან: სახეობა −25–2,600 მ - ოჯახი: Colubridae - სახელი უკავშირდება უძველეს სამეფო ურარტუს (სომხეთის მაღლობი, ვანის ტბის მიდამოები). აღწერილია 2019 წელს; ტიპის ადგილია ბითლისის პროვინცია, თურქეთი — არა საქართველო. - 2026 წლის ჩამონათვალის ქართული სახელია „ურარტუს ხალებიანი მცურავი“; ამ ატლასში მოკლე ფორმაა ურარტუს მცურავი. - ქართული ბარკოდები ჩანქანიდან უახლოვდება დაღესტნის Elaphe-ის თანმიმდევრობებს და არა ბალკანურ E. quatuorlineata-ს. Identification: ურარტუს მცურავი დიდი, უშხამო გველია. ზურგზე მსხვილი, მომრგვალებული ლაქები აქვს, თავი კი მუქი. საქართველოში მის ამოცნობაში განსაკუთრებით დაგეხმარებათ ეს ლაქები და ისიც, თუ გველი აღმოსავლეთის მშრალ ადგილას ნახეთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ურარტუს მცურავი საქართველოში? A: დიახ. ურარტუს მცურავი საქართველოში დადასტურებულია და 2026 წლის ქართულ სიაშიც შეტანილია. თუმცა ამ სიაში ჯერ კანდიდატ სახეობად ითვლება. ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება და მთელ ქვეყანაში გავრცელებული არ არის. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოში, მშრალ და შედარებით მშრალ ადგილებში გვხვდება. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. ურარტუს მცურავს შხამი არ აქვს. თავის დასაცავად შეიძლება იკბინოს, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. რადგან გიურზაში შეიძლება აგერიოთ, უცნობ დიდ, ლაქებიან გველს უსაფრთხო მანძილიდან დააკვირდით. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Jablonski et al. 2019 — Description of Elaphe urartica: https://doi.org/10.7717/peerj.6944 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Jablonski 2025 — IUCN Red List account for Elaphe urartica: https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T200129680A200129695.en - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Elaphe&species=urartica ### Eryx jaculus — დასავლური მახრჩობელა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/dasavluri-maxrchobela - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/eryx-jaculus - Catalog id: eryx-jaculus - Updated: 2026-10-18T19:54:24+04:00 - English name: Javelin Sand Boa - Risk to humans: Harmless - Family: Boidae დასავლური მახრჩობელა (Eryx jaculus) უშხამო ქვიშიანი ბოაა, რომელიც საქართველოში მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ზონაში გვხვდება. 2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვესახეობად უთითებს E. j. turcicus. 2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას ათავსებს იმავე ლანდშაფტში, რაშიც გიურზა და ურარტუს მცურავი — არა მთელ ქვეყანაში. დასახელებული ბარკოდი და ჩამონათვალის ფიგურა თბილისიდანაა. English summary: The javelin sand boa (Eryx jaculus) is a non-venomous burrowing boa found in Georgia only in the semi-arid south-east. The 2026 checklist treats it as biologically confirmed and lists the subspecies E. j. turcicus. The 2021 Georgian snake survey places it in the same landscape as the Levantine viper and Urartian ratsnake — not across the whole country. A named barcode and a checklist figure are from Tbilisi. Facts: - ჰაბიტატი: სამხრ.-აღმ. მშრალი - სიგრძე: ჩვეულ. <50 სმ - შხამი: არა - კონსერვაცია: VU (ეროვნული) - აქტიურობა: ღამის - ოჯახი: Boidae - უშხამო ქვიშიანი ბოაა; ნადირს ხრჩობით იკლავს. - საქართველოში მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ზონაშია. - ღამის მიწისმთხრელია; დღისით იშვიათად ჩანს. Identification: დასავლური მახრჩობელა მოკლე, მსხვილი და უშხამო ბოაა, პატარა თვალებითა და ბლაგვი კუდით. გველბრუცასგან ორი რამით გაარჩევთ: უფრო დიდია და თვალები უჩანს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა დასავლური მახრჩობელა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი მას საქართველოში დადასტურებულ სახეობად მიიჩნევს. თუმცა მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება: მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ მხარეში ცხოვრობს. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში, მშრალ და ღია ადგილებში, სადაც მიწა ფხვიერია. ატლასის რუკაზე საკმარისი ჩანაწერებით ქვემო ქართლი და თბილისია მონიშნული; კახეთიდან მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია. - Q: არის თუ არა შხამიანი და საშიში ადამიანისთვის? A: არა. დასავლური მახრჩობელა უშხამო ბოაა და ადამიანის ჯანმრთელობას საფრთხეს არ უქმნის. ნადირს შხამით კი არა, ხრჩობით კლავს. მაინც ნუ აიყვანთ ხელში: წითელ ნუსხაშია, თან შეიძლება გველგესლაში აგერიოთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Faraone et al. 2021 — Food habits of Eryx jaculus in Sicily: https://doi.org/10.1670/20-047 - IUCN Red List — Eryx jaculus: https://www.iucnredlist.org/species/157244/743082 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Eryx&species=jaculus ### Hemorrhois ravergieri — ნაირფერი მცურავი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/nairferi-mtsuravi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/hemorrhois-ravergieri - Catalog id: hemorrhois-ravergieri - Updated: 2026-10-18T20:23:33+04:00 - English name: Spotted Whip Snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae ნაირფერი მცურავი (Hemorrhois ravergieri) ჭრელი გველია, რომელსაც შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. საქართველოში მშრალ, ქვიან ან ბალახოვან ადგილებში ცხოვრობს, ძირითადად აღმოსავლეთში. 2026 წლის მონაცემებით, ქვეყანაში მისი არსებობა დადასტურებულია, 2021 წლისთვის კი ამ სახეობაზე ცოდნა საგრძნობლად გაიზარდა. ზუსტად დასახელებული ადგილი სამცხე-ჯავახეთშია, ასპინძაში, თმოგვთან, და იქიდანაა მისი დნმ-ის ნიმუშიც. საველე ჩანაწერები კახეთიდან, თბილისიდან, შიდა ქართლიდან და სამცხე-ჯავახეთიდანაა. მთელ ქვეყანაში მას ნუ ეძებთ. English summary: The Spotted Whip Snake (Hemorrhois ravergieri) is a blotched snake with no venom, harmless to people. In Georgia it lives in dry, stony or grassy places, mostly in the east. As of 2026, its presence in the country is confirmed, and by 2021 knowledge of this species had grown considerably. The precisely named locality is in Samtskhe-Javakheti, near Tmogvi in Aspindza, and its DNA sample comes from there too. Field records come from Kakheti, Tbilisi, Shida Kartli and Samtskhe-Javakheti. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი ქვიანი / აღმოსავლეთ საქართველო - სიგრძე: სახეობა ~1–1.3 მ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Colubridae - აღწერა 1832 წელს (Ménétries); ტიპის ადგილი ჩვეულებრივ ბაქოა და არა საქართველო. ძველ ლიტერატურაში ხშირად Coluber ravergieri ან Zamenis ravergieri იწერებოდა. თანამედროვე გვარი Hemorrhois 2004 წლის შემდეგ დამკვიდრდა. - 2026 წლის ჩამონათვალის ნიმუში და COI შტრიხკოდი თმოგვიდანაა (ასპინძა). - ქართული სახელი ნაირფერი მცურავი ზურგის ჭრელ ნახატს ასახავს. Identification: ნაირფერი მცურავი გამხდარი, უშხამო გველია, მრგვალი გუგითა და ჭრელლაქებიანი ზურგით. საქართველოში მშრალ, ქვიან ადგილებში ცხოვრობს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ნაირფერი მცურავი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალით, ნაირფერი მცურავის არსებობა საქართველოში დადასტურებულია. ჩამონათვალის ნიმუში ასპინძიდანაა, თმოგვიდან, საველე ჩანაწერები კი ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოდანაა. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოში, მშრალ, ქვიან ან ბალახოვან ადგილებში. საველე ჩანაწერების უმეტესობა კახეთიდანაა: დედოფლისწყაროს მიდამოებიდან, ვაშლოვანიდან და დავით გარეჯიდან. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა, ნაირფერ მცურავს შხამი არ აქვს. საფრთხის დროს უმეტესად გარბის. დიდ გველს მაინც შეუძლია უკბინოს, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. ვერტიკალური გუგა კი შეიძლება გველგესლას, გიურზას ან კატისთვალას ჰქონდეს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Nagy et al. 2004 — Molecular systematics of racers, whipsnakes and relatives: https://doi.org/10.1111/j.1439-0469.2004.00249.x - Amr & Disi 1998 / Disi et al. 2001 — diet and clutch size outside Georgia (cited in Amr et al. 2021): https://doi.org/10.3897/vz.61.e31150 - Disi et al. 2017 — IUCN Red List account for Hemorrhois ravergieri: https://www.iucnredlist.org/species/157285/749241 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Macrovipera lebetinus — გიურზა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/giurza - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/macrovipera-lebetina - Catalog id: macrovipera-lebetina - Updated: 2026-10-14T20:23:02+04:00 - English name: Levantine viper - Risk to humans: High - Family: Viperidae გიურზა (Macrovipera lebetinus) საქართველოს ყველაზე დიდი [შხამიანი გველგესლაა](https://reptiles.ge/gvelebi/shxamiani-gvelebi) და ერთადერთი, რომელიც კვერცხს დებს. ძირითადად აღმოსავლეთის მშრალ და ნახევრად მშრალ ადგილებში ცხოვრობს, შირაქიდან და გარეჯიდან ქვემო ქართლის მთისწინეთამდე. ბოლო ათწლეულებში ალაზნის ხეობამდე და თბილისამდეც მიაღწია. მისი ნაკბენი ჩვენს გველებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე საშიშია. შორიდან ლაქებიანი ზურგის გამო შეიძლება ურარტუს ან ნაირფერ მცურავს ჰგავდეს. English summary: The Levantine viper, or gyurza (Macrovipera lebetinus), is Georgia's largest [venomous viper](https://reptiles.ge/en/venomous-snakes) and the only one that lays eggs. It lives mainly in dry and semi-dry parts of eastern Georgia, from Shiraki and Gareji to the foothills of Kvemo Kartli. In recent decades it has reached the Alazani Valley and Tbilisi. Its bite is among the most dangerous of any snake in Georgia. From a distance, its spotted back may make it look like an Urartian ratsnake or a spotted whip snake. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი კლდოვანი ადგილები - სიგრძე: ჩვეულებრივ 70–90 სმ - შხამი: მაღალი რისკი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ზღვის დონიდან: 0–1,500 მ - ოჯახი: Viperidae Identification: გიურზა სქელი ტანის გველგესლაა, ფართო, სამკუთხა თავით. გუგა ვერტიკალურად წაგრძელებული აქვს, ყოველ ქერცლს კი შუაში ამობურცული ზოლი გასდევს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა გიურზა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის მონაცემებით, საქართველოში გიურზას ყოფნა დადასტურებულია. ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ და ნახევრად მშრალ ადგილებში ცხოვრობს. მთელ ქვეყანაში კი გავრცელებული არ არის. - Q: „გიუზა“ და „გიურზა“ ერთი და იგივე გველია? A: დიახ, ეს ერთი და იგივე გველია. „გიუზა“ იმავე სახელის ხალხში გავრცელებული ფორმაა. ქართულად სახეობას Macrovipera lebetinus „გიურზა“ ჰქვია. ამიტომ თუ ვინმე „გიუზას“ ახსენებს, გიურზაზეა ლაპარაკი. - Q: გვხვდება თუ არა გიურზა თბილისში ან რუსთავში? A: დიახ, მაგრამ იშვიათად. უმეტესად მშრალ, ღია ან კლდოვან ადგილებში გვხვდება. თბილისში გიურზა ნახეს ბოტანიკურ ბაღში, თაბორზე, ნაძალადევსა და საბურთალოზე, რუსთავის მხარეს კი რუსთავში, გარდაბანსა და ჯანდარის წყალსაცავთან. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Jablonski et al. 2019 — Original description of Elaphe urartica (lookalike source: Elaphe urartica): https://doi.org/10.7717/peerj.6944 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Avella et al. 2025 — The biology and toxinology of blunt-nosed vipers: https://doi.org/10.1038/s44185-025-00090-w - Aghasyan et al. 2021 — IUCN Red List account for Macrovipera lebetina: https://www.iucnredlist.org/species/157295/750117 - Tuniyev et al. 2009 — Snakes of the Caucasus: https://npsochi.ru/upload/iblock/66c/s9h0y1hiq6y97kyvumnwl9wy5vd4ymdf.pdf ### Malpolon insignitus — ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/chveulebrivi-xvlikichamia-gveli - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/malpolon-insignitus - Catalog id: malpolon-insignitus - Updated: 2026-10-18T21:59:47+04:00 - English name: Eastern Montpellier Snake - Risk to humans: Moderate - Family: Psammophiidae ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი (Malpolon insignitus) დიდი დღის გველია და გველგესლა არ არის: შხამიანი კბილები პირის უკანა ნაწილში აქვს. აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ მხარეში ცხოვრობს. 2021 წლის მონაცემებით, მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ადგილებში გვხვდება, ამიტომ მას მთელ ქვეყანაში ნუ ეძებთ. დნმ-ით შემოწმებული ნიმუში კახეთიდან, ჩაჩუნას აღკვეთილიდანაა. ადამიანისთვის ჩვეულებრივ გველგესლაზე ნაკლებ საფრთხეს ქმნის, მაგრამ ნაკბენი მაინც სერიოზულად აღიქვით. English summary: The Eastern Montpellier Snake (Malpolon insignitus) is a large daytime snake, but it is not a viper: its venomous fangs sit at the back of the mouth. It lives in the dry east of Georgia. According to 2021 data, it occurs only in the semi-arid south-east, so do not look for it all over the country. A DNA-checked specimen comes from Chachuna Managed Reserve in Kakheti. It is usually less dangerous to people than a viper, but take any bite seriously. Worldwide it is listed as of least concern. Facts: - ჰაბიტატი: სამხრ.-აღმ. მშრალი - სიგრძე: სახეობა ~1–2 მ - შხამი: საშუალო რისკი - კონსერვაცია: VU (ეროვნული) - ოჯახი: Psammophiidae - აღწერა 1827 წელს (Geoffroy Saint-Hilaire), თავდაპირველად Coluber insignitus; ტიპის ადგილი ეგვიპტეა. ძველ ქართულ და საბჭოთა ლიტერატურაში ხშირად Malpolon monspessulanus იწერებოდა. - 2026 წლის ჩამონათვალის ბარკოდირებული ნიმუში ჩაჩუნადანაა (CaBOL-ID 1027416). - ქართული სახელი ხვლიკებზე ნადირობას ასახავს. ინგლისური eastern Montpellier snake დასავლურ M. monspessulanus-სგან განასხვავებს. არ არის კობრა: წინა ტანის აწევა თავდაცვითი იერია. Identification: დიდი და სწრაფი გველია, დღისით აქტიური. პირველად თვალს ამოწეული „წარბები“ და მრგვალი გუგა იპყრობს. გიურზასგან თავის ფორმით და გუგით განსხვავდება. გველგესლა არ არის: შხამიანი კბილები პირის უკანა ნაწილში აქვს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ხვლიკიჭამია გველი საქართველოში? A: დიახ. ეს გველი 2026 წლის ჩამონათვალშია შეტანილი. დნმ-ით შემოწმებული ნიმუში ჩაჩუნას აღკვეთილიდანაა. მთელ ქვეყანაში კი არ გვხვდება, ამიტომ მას ყველგან ნუ ეძებთ. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: საქართველოში მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ, ღია ადგილებში ცხოვრობს. ბოლო დროის ნახვებიდან ზუსტად ცნობილი ადგილი კახეთშია, ჩაჩუნას მიდამოებში. სხვა რეგიონებიდან ასეთი ადგილი დასახელებული არ არის. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: ადამიანისთვის საშუალოდ საშიშია, მაგრამ გველგესლა არ არის: შხამიანი კბილები პირის უკანა ნაწილში აქვს. ნაკბენი ჩვეულებრივ ნაკბენის ადგილზე მოქმედებს და გველგესლას ნაკბენზე მსუბუქია. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Carranza, Arnold & Pleguezuelos 2006 — phylogeny of Malpolon: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2006.03.028 - Weinstein et al. 2024 — local envenoming by Malpolon insignitus fuscus: https://doi.org/10.1016/j.toxicon.2024.107856 - Dibiasi & Lüddecke 2023 — first documented envenomation by M. insignitus: https://doi.org/10.1016/j.toxicon.2023.107255 - Aghasyan et al. 2021 — IUCN Red List account for Malpolon insignitus: https://www.iucnredlist.org/species/157253/744783 ### Natrix natrix — ჩვეულებრივი ანკარა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/chveulebrivi-ankara - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/natrix-natrix - Catalog id: natrix-natrix - Updated: 2026-10-20T16:49:09+04:00 - English name: Grass snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae ჩვეულებრივი ანკარა (Natrix natrix) უშხამო გველია, რომელიც წყალშიც გვხვდება და ხმელეთზეც. ყველაზე ადვილად მას თავის უკან ყვითელი, თეთრი ან კრემისფერი „საყელოთი“ ამოიცნობთ, თუმცა მუქ გველებში „საყელო“ შეიძლება მკრთალად ჩანდეს. საქართველოში მისი არსებობა 2026 წლის ჩამონათვალით დადასტურებულია: აფხაზეთიდან კახეთამდე ბევრ რეგიონში ნახეს, თბილისშიც. გადაშენების საფრთხე დაბალად ითვლება, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. English summary: The grass snake (Natrix natrix) is a non-venomous snake found both in water and on land. You can recognise it most easily by the yellow, white or cream “collar” behind its head, though in dark snakes the collar may be faint. Its presence in Georgia is confirmed in the 2026 checklist: it has been seen in many regions from Abkhazia to Kakheti, and in Tbilisi too. Its risk of extinction is considered low, and it is not on Georgia’s 2014 Red List. Facts: - ჰაბიტატი: ჭაობი, ტბა, ტენიანი ტყე - სიგრძე: ჩვეულ. 0.7–1.2 მ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - გავრცელება: ცხრილში ჩანაწერების მქონე რეგიონები - ოჯახი: Colubridae - უშხამოა და ადამიანისთვის უვნებელი; საფრთხისას სუნიან სეკრეტს გამოყოფს ან „მკვდარს თამაშობს“. - ყვითელი საყელო თავის უკან მთავარი ველური ნიშანია — წყლის ანკარას კუბიკური ლაქებისგან განსხვავებით. - ამ გვერდზე გავრცელებად ითვლება რეგიონი, სადაც ჩანაწერების ცხრილში სულ მცირე ერთი ჩანაწერია. - დიეტის უმეტესობა ამფიბიებია; თევზს ნაკლებად ეყრდნობა, ვიდრე წყლის ანკარა. Identification: ჩვეულებრივი ანკარა უშხამო გველია, რომელიც დროს წყალშიც ატარებს და ხმელეთზეც. ყველაზე ადვილად თავის უკან ყვითელი ან ღია ფერის „საყელოთი“ და მრგვალი გუგით იცნობთ. FAQ: - Q: ანკარა გველი შხამიანია? A: არა. ეს გველი უშხამოა და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საფრთხის დროს შეიძლება მძაფრი სუნის სითხე გამოყოს, თავი გააბრტყელოს ან მკვდრად მოაჩვენოს თავი. ხელში მაინც ნუ აიყვანთ, განსაკუთრებით დასავლეთ საქართველოში. - Q: რით განსხვავდება წყლის ანკარასგან? A: პირველ რიგში „საყელოს“ მოძებნეთ. ჩვეულებრივი ანკარის თავის უკან ხშირად ღია ფერის „საყელო“ ჩანს, წყლის ანკარას კი ასეთი „საყელო“ არ აქვს. სამაგიეროდ, წყლის ანკარას ზურგზე ხშირად ჭადრაკის დაფის მსგავსი ლაქები აქვს. - Q: როგორ ამოვიცნო გველგესლასგან? A: სამ ნიშანს დააკვირდით: „საყელოს“, თვალის გუგას და ტანს. ჩვეულებრივ ანკარას თავის უკან ყვითელი, თეთრი ან კრემისფერი „საყელო“ აქვს, თვალის გუგა მრგვალი, ტანი კი შედარებით წვრილი. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Kindler et al. 2013 — Phylogeography and taxonomy of grass snakes: https://doi.org/10.1111/zsc.12018 - Kindler et al. 2017 — Hybridization patterns in two contact zones of grass snakes reveal a new Central European snake species: https://doi.org/10.1038/s41598-017-07847-9 - Denk, Frotzler & Davitashvili 2001 — Relict taxa in humid forests and wetlands of Georgia: https://doi.org/10.1111/j.1095-8312.2001.tb01318.x - IUCN Red List: https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2024-1.RLTS.T165594334A207658588.en ### Natrix tessellata — წყლის ანკარა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/tsklis-ankara - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/natrix-tessellata - Catalog id: natrix-tessellata - Updated: 2026-10-20T17:02:58+04:00 - English name: Dice snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae წყლის ანკარა (Natrix tessellata) უშხამო გველია და ადამიანისთვის საშიში არ არის. წყალშიც ცხოვრობს და ხმელეთზეც, განსაკუთრებით კი მდინარეებთან, ტბებთან, წყალსაცავებთან და სხვა წყლიან ადგილებთან გვხვდება. ზურგზე ხშირად მუქი, კვადრატული ლაქები აქვს. ყვითელი „საყელო“ კი, რომლითაც [ჩვეულებრივი ანკარა](https://reptiles.ge/gvelebi/chveulebrivi-ankara) (Natrix natrix) გამოირჩევა, როგორც წესი, არ აქვს. ზრდასრული გველი დაახლოებით 70–110 სმ სიგრძისაა, დიდი მდედრი კი შეიძლება 1,2 მ-ზე გრძელიც იყოს. English summary: The dice snake (Natrix tessellata) is non-venomous and harmless to people. It lives both in water and on land and is found especially near rivers, lakes, reservoirs and other wet places. Its back often has dark, square-shaped spots. It usually lacks the yellow “collar” that sets the [grass snake](https://reptiles.ge/en/snakes/natrix-natrix) (Natrix natrix) apart. Adults are about 70–110 cm long, and a large female may grow longer than 1.2 m. The 2026 Georgian list confirms that it occurs in Georgia. Facts: - ჰაბიტატი: მდინარეები, ტბები, ნაპირი - სიგრძე: ჩვეულ. 70–110 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - გავრცელება: ცხრილში ჩანაწერების მქონე რეგიონები - ოჯახი: Colubridae - უშხამოა და ადამიანისთვის უვნებელი; საფრთხისას სუნიან სეკრეტს გამოყოფს ან მკვდარს თამაშობს. - ზურგისა და მუცლის მუქი ლაქები ხშირად კამათლის მსგავს შთაბეჭდილებას ქმნის. - საქართველოში წყლის ჰაბიტატების უმეტესობაშია; ნახევრადმშრალ აღმოსავლეთში ხშირად ჩვეულებრივ ანკარაზე მეტია. - დიეტის უმეტესობა თევზია; ამფიბიებსაც იჭერს. ერთ-ერთი ყველაზე წყლისმოყვარე გველია ქვეყანაში. Identification: წყლის ანკარა უშხამო გველია, რომელიც წყალშიც ცხოვრობს და ხმელეთზეც. მისი ამოცნობა შეიძლება ზურგის მუქი, კვადრატული ლაქებით და იმით, რომ ხშირად წყალთან ახლოს ჩანს. FAQ: - Q: წყლის ანკარა შხამიანია? A: არა. წყლის ანკარას შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ხელში აიყვანთ, შეიძლება უსიამოვნო სუნის სითხე გამოყოს ან მკვდარივით გაირინდოს. ხელში ნუ აიყვანთ: სჯობს, მოშორებით დააკვირდეთ და იქვე დატოვოთ. - Q: რით განსხვავდება ჩვეულებრივი ანკარასგან? A: წყლის ანკარას ზურგზე ხშირად ჭადრაკის დაფის მსგავსი მუქი ლაქები აქვს, ჩვეულებრივ ანკარას კი — თავის უკან ყვითელი ან ღია ფერის „საყელო“. წყალთან ახლოს წყლის ანკარა უფრო მეტად გვხვდება, ვიდრე ჩვეულებრივი ანკარა. - Q: გვხვდება თუ არა წყლის ანკარა საქართველოში? A: დიახ. წყლის ანკარა საქართველოში დადასტურებულად გვხვდება, 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალშიც დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. მისი გავრცელების ადგილებად მხოლოდ ის რეგიონები ითვლება, სადაც საკმარისი ჩანაწერი არსებობს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Weiperth et al. 2014 — Global diet overview of Natrix tessellata: https://doi.org/10.1186/s40555-014-0042-2 - IUCN Red List — Natrix tessellata: https://www.iucnredlist.org/species/157256/745071 - Frotzler, Davitashvili & Mebert 2011 — Distribution of the dice snake in Georgia: https://www.caucasus-mt.net/distribution-of-the-dice-snake.html - Tuniyev et al. 2011 — Notes on the dice snake from the Caucasian Isthmus: https://www.researchgate.net/publication/273258967_Notes_on_the_dice_snake_Natrix_tessellata_from_the_Caucasian_Isthmus ### Platyceps najadum — წენგოსფერი მცურავი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/tsengosferi-mtsuravi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/platyceps-najadum - Catalog id: platyceps-najadum - Updated: 2026-10-21T21:02:46+04:00 - English name: Dahl's whip snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae წენგოსფერი მცურავი (Platyceps najadum) უშხამო, ძალიან წვრილი გველია და ადამიანისთვის საშიში არ არის. მშრალ ჰავასთანაა დაკავშირებული. საქართველოში უმეტესად აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მშრალ, ქვიან ადგილებში გვხვდება, აღმოსავლეთ საქართველოში კი ძირითადად ქვიან და ბალახიან ადგილებშია ცნობილი. ზრდასრული გველი ჩვეულებრივ დაახლოებით 70–100 სმ სიგრძისაა, 1 მეტრს კი იშვიათად სცდება. 2026 წლის მონაცემებით, საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია, თანამედროვე ნიმუში კი ასპინძის მუნიციპალიტეტის თმოგვიდანაა. English summary: Dahl's whip snake (Platyceps najadum) is a non-venomous, very slender snake and is not dangerous to people. It is linked to dry climates. In Georgia it is found mostly in dry, rocky places in the east and south. In eastern Georgia it is mainly known from rocky and grassy places. Adults are usually about 70–100 cm long and rarely exceed 1 metre. According to 2026 data, its presence in Georgia is confirmed, and a modern specimen comes from Tmogvi in Aspindza Municipality. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი ქვიანი - სიგრძე: დაახლ. 70–100 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ზღვის დონიდან: სახეობა ~0–2,000 მ - ოჯახი: Colubridae - აღწერა 1831 წელს (Eichwald), თავდაპირველად Tyria najadum; ტიპის ადგილი ბაქოა და არა საქართველო. ძველ ლიტერატურაში ხშირად Coluber najadum ან Zamenis dahlii იწერებოდა. - 2026 წლის ჩამონათვალის ნიმუში და COI შტრიხკოდი თმოგვიდანაა (ასპინძა; CaBOL-ID 1027410). - ქართული სახელი წენგოსფერი მცურავი ზურგის ზეთისხილისფერ–მოყავისფრო ტონს ასახავს. ინგლისური სახელი whip snake გამხდარ, მათრახისებრ სხეულზე მიუთითებს. კისრის ღია კიდეებიანი მუქი ლაქები საველე ამოცნობაში მთავარი ნიშანია. Identification: წენგოსფერი მცურავი უშხამო გველია და ძალიან წვრილი, მათრახის მსგავსი ტანი აქვს. ყველაზე ადვილად კისერსა და სხეულის წინა ნაწილზე მუქი ლაქებით იცნობა, რომლებსაც ღია კიდეები აქვს. FAQ: - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. წენგოსფერ მცურავს შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საშიში არ არის. როცა საფრთხეს გრძნობს, ჩვეულებრივ, გაქცევას ცდილობს, მაგრამ თუ ხელში აიყვანთ, შეიძლება გიკბინოთ. - Q: გვხვდება თუ არა წენგოსფერი მცურავი საქართველოში? A: დიახ, წენგოსფერი მცურავი საქართველოში ცხოვრობს: საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. ჩვენს დროში ის თმოგვის მიდამოებში ნახეს. თუმცა ქვეყანაში ყველგან ერთნაირად არ გვხვდება. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: წენგოსფერი მცურავი ძირითადად აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოში გვხვდება, მშრალ, ქვიან ან ბალახიან ადგილებში. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Iankoshvili et al. 2026 — communal hibernaculum of Dolichophis schmidti in Georgia: https://doi.org/10.33256/36.2.125130 - Schätti, Stutz & Charvet 2005 — Morphologie, Verbreitung und Systematik der Schlanknatter: https://doi.org/10.5962/bhl.part.80315 - Schätti 2004 — Platyceps najadum and Coluber atayevi: https://doi.org/10.5962/bhl.part.80249 - Schätti & Monsch 2004 — whip snakes and the genus Platyceps: https://doi.org/10.5962/bhl.part.80237 ### Telescopus fallax — კატისთვალა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/katistvala - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/telescopus-fallax - Catalog id: telescopus-fallax - Updated: 2026-10-21T21:33:15+04:00 - English name: European cat snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae კატისთვალა (Telescopus fallax) წვრილი გველია, რომელიც ძირითადად ღამით აქტიურობს. საქართველოში უმეტესად აღმოსავლეთის მშრალ და ქვიან ადგილებში გვხვდება. ის ანკარასებრთა ოჯახს (Colubridae) ეკუთვნის. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში სახეობის არსებობა დადასტურებულია, თუმცა მისი გავრცელების მონაცემების სიზუსტე საშუალოდ არის შეფასებული. 2021 წლის ქართული კვლევის მიხედვით, კატისთვალა მშრალი ჰავის ქვიან ან ბალახიან ადგილებში გვხვდება. ამ გვერდზე დასავლეთ საქართველოდან და კოლხეთიდან მისი აღმოჩენის კონკრეტული ჩანაწერი არ არის. English summary: The cat snake (Telescopus fallax) is a slender snake that is active mainly at night. In Georgia, it is found mostly in dry, rocky places in the east. It belongs to the Colubridae family. A 2026 Georgian checklist confirms the species’ presence, though the accuracy of information about its range is rated as moderate. According to a 2021 Georgian study, the cat snake is found in rocky or grassy places with a dry climate. This page does not provide a specific record of the snake from western Georgia or Colchis. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი ქვიანი - სიგრძე: სახეობა ~60–100 სმ - შხამი: ხახის სიღრმეში — უვნებელი - აქტიურობა: ბინდი და ღამე - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Colubridae - აღწერა 1831 წელს (Fleischmann), თავდაპირველად Tarbophis fallax; აღწერის მასალა აღმოსავლეთ ადრიატიკიდანაა. - ვერტიკალური გუგა ანკარასებრებში იშვიათია. საქართველოს გველგესლებსაც ვერტიკალური გუგა აქვთ — ამიტომ მხოლოდ თვალით ამოცნობა საკმარისი არ არის. - 2019 წლის ფილოგენეტიკური კვლევა აღნიშნავს, რომ T. fallax-ის ჯგუფს რევიზია სჭირდება; პრაქტიკაში საქართველოსთვის რჩება Telescopus fallax. - რუკის რეგიონული ცხრილის მიხედვით ის დაფიქსირებულია კახეთში, ქვემო ქართლში, მცხეთა — მთიანეთსა და თბილისში; შიდა ქართლში ამ ეტაპზე მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია. დასახელებული ფოტოებია მთაწმინდა და იაღლუჯას მთა რუსთავთან. Identification: კატისთვალას წვრილი სხეული და დიდი თვალები აქვს, აქტიური კი ძირითადად ღამითაა. გუგები ვერტიკალური აქვს, ამიტომ შეიძლება გველგესლაში აგერიოთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კატისთვალა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში კატისთვალა საქართველოში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. დასავლეთ საქართველოდან და კოლხეთიდან კი მისი ნახვის კონკრეტული ჩანაწერი არ არის. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ატლასის რუკაზე მონიშნულია კახეთი, ქვემო ქართლი, მცხეთა-მთიანეთი და თბილისი. შიდა ქართლიდან ჯერჯერობით მხოლოდ ცალკეული შემთხვევებია ცნობილი, რაც რუკაზე მოსანიშნად საკმარისი არ არის. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: კატისთვალას შხამი აქვს, მაგრამ ადამიანისთვის სერიოზულ საფრთხედ არ ითვლება. შხამიანი კბილები პირის უკანა ნაწილში აქვს. საფრთხისას უმეტესად გაქცევას ან დამალვას ცდილობს. მაინც ხელში ნუ აიყვანთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Šmíd et al. 2019 — phylogeny of Old World cat snakes: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2018.12.004 - Di Nicola et al. 2024 — field characters of European vipers vs colubrids: https://doi.org/10.3390/toxins16060255 - Agasyan et al. 2009 — IUCN Red List account for Telescopus fallax: https://www.iucnredlist.org/species/157258/5062870 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Vipera ammodytes — ცხვირრქოსანი გველგესლა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/tsxvirrkosani-gvelgesla - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/vipera-transcaucasiana - Catalog id: vipera-transcaucasiana - Updated: 2026-10-24T19:37:28+04:00 - English name: Nose-horned viper - Risk to humans: High - Family: Viperidae ცხვირრქოსანი გველგესლა (Vipera ammodytes) საქართველოს ერთადერთი გველგესლაა, რომელსაც ცხვირზე ნამდვილი რქა აქვს. ეს კარგად შესამჩნევი რქა მისი მთავარი ამოსაცნობი ნიშანია. საქართველოში ძირითადად მცირე კავკასიონის მშრალ, კლდოვან ადგილებში ცხოვრობს: მესხეთში, თრიალეთსა და მტკვრის ზემო დინების მიდამოებში. ნოტიო კოლხურ ტყეებსა და დიდი კავკასიონის მაღალ მთებში კი, ჩვეულებრივ, არ ცხოვრობს. შხამიანია და მისი ნაკბენი ადამიანისთვის ძალიან საშიშია. [თუ გიკბინათ](https://reptiles.ge/gvelebi/gvelis-nakbeni), დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე. English summary: The nose-horned viper (Vipera ammodytes) is the only viper in Georgia with a true horn on its nose. This clearly visible horn is its main identifying feature. In Georgia it lives mainly in dry, rocky areas of the Lesser Caucasus: in Meskheti, Trialeti and along the upper Mtkvari River. It does not usually live in the humid forests of Colchis or in the high mountains of the Greater Caucasus. The snake is venomous, and its bite is very dangerous to people. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი კლდოვანი ფერდობი - სიგრძე: ჩვეულებრივ 75 სმ-მდე - შხამი: მაღალი რისკი - კონსერვაცია: IUCN 2009: NT (ცალკე სახეობა) - ოჯახი: Viperidae Identification: ცხვირრქოსანი გველგესლა მსხვილტანიანი გველია, ცხვირზე კარგად შესამჩნევი რქით. საქართველოს გველგესლებიდან ცხვირზე ნამდვილი რქა მხოლოდ მას აქვს. გუგა ვერტიკალური აქვს, ქერცლებს კი შუაში ამობურცული ხაზი გასდევს. FAQ: - Q: არის თუ არა შხამიანი და საშიში ადამიანისთვის? A: დიახ. ცხვირრქოსანი გველგესლა შხამიანია და ადამიანისთვის ძალიან საშიში. მისმა ნაკბენმა შეიძლება მძიმე სიმპტომები გამოიწვიოს როგორც ნაკბენის ადგილას, ისე მთელ სხეულში. - Q: რა უნდა გავაკეთო ნაკბენის შემთხვევაში? A: დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე. დაზარალებული დააწვინეთ, დაამშვიდეთ და ეცადეთ, რაც შეიძლება ნაკლებად იმოძრაოს. ნაკბენის ადგილი არ გაჭრათ, შხამი არ გამოწოვოთ და მჭიდრო სახვევი არ დაადოთ. მას საავადმყოფოში უნდა უმკურნალონ. - Q: გვხვდება თუ არა ცხვირრქოსანი გველგესლა საქართველოში? A: დიახ, დადასტურებულია, რომ ცხვირრქოსანი გველგესლა საქართველოში გვხვდება. აქ მცხოვრები გველები ამ სახეობის ცალკე ჯგუფს, ქვესახეობა Vipera ammodytes transcaucasiana-ს მიეკუთვნებიან. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Boulenger 1913 — On the geographical races of Vipera ammodytes: https://doi.org/10.1080/00222931308693322 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List account for Vipera transcaucasiana: https://www.iucnredlist.org/species/164708/114549008 - Tomović 2006 — Systematics of the nose-horned viper: https://www.thebhs.org/publications/the-herpetological-journal/volume-16-number-2-april-2006/438-11-systematics-of-the-nose-horned-viper-i-vipera-ammodytes-i-linnaeus-1758/file - Göçmen et al. 2015 — Vipera ammodytes transcaucasiana morphology and records: https://biozoojournals.ro/swjhbe/v6n2/02_swjhbe_v6n2_Gocmen.pdf ### Vipera darevskii — დარევსკის გველგესლა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/darevskis-gvelgesla - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/vipera-darevskii - Catalog id: vipera-darevskii - Updated: 2026-10-22T11:59:33+04:00 - English name: Darevsky's viper - Risk to humans: Moderate - Family: Viperidae დარევსკის გველგესლა (Vipera darevskii) პატარა შხამიანი გველია. საქართველოში მცირე კავკასიონის მაღალ მთებში ცხოვრობს, ქვიან და ბალახიან ფერდობებზე, 2000 მეტრზე მაღლა. გვხვდება ჯავახეთის ქედზე, ერუშეთსა და ახალციხის მაღლობზე, ასევე აბულ-სამსარის ქედსა და დასავლეთ თრიალეთში. დღევანდელი შეფასებით, მას გადაშენების უკიდურესად მაღალი საფრთხე ემუქრება. ეს შეფასება იმ დროის მონაცემებს ეყრდნობა, როცა გველი გაცილებით მცირე ტერიტორიაზე იყო ცნობილი. მას შემდეგ ახალ ადგილებშიც აღმოაჩინეს, შეფასება კი ჯერ არ შეცვლილა. English summary: Darevsky's viper (Vipera darevskii) is a small venomous snake. In Georgia, it lives in the high mountains of the Lesser Caucasus, on stony, grassy slopes above 2,000 metres. It is found on the Javakheti Range, in Erusheti and the Akhaltsikhe Highlands, and on the Abul-Samsari Range and in western Trialeti. Under the current assessment, it faces an extremely high risk of extinction. That assessment is based on data from a time when the snake was known from a much smaller area. Facts: - ჰაბიტატი: ქვიანი მაღალმთიანი მდელო - სიგრძე: ჩვეულებრივ 50 სმ-ზე ნაკლები - შხამი: შხამიანი - კონსერვაცია: კრიტიკული (CR) - ზღვის დონიდან: საქართველოში 2,000 მ-ზე მაღლა - ოჯახი: Viperidae - სახელი ეწოდა ჰერპეტოლოგ ილია სერგეევიჩ დარევსკის პატივსაცემად. - ნაშიერებს ცოცხლად შობს და მაღალმთიან კლდოვან მდელოებზე ბინადრობს. - IUCN-ის სტატუსი კვლავ კრიტიკულია (CR), მაგრამ მისი ძველი არეალის შეფასება ახალ ჩანაწერებს აღარ ასახავს. - საქართველოში დაფიქსირებულია ჯავახეთის ქედზე, ერუშეთში, ახალციხის მაღლობზე, აბულ-სამსარის ქედსა და დასავლეთ თრიალეთში. Identification: დარევსკის გველგესლა პატარა შხამიანი გველია, რომელიც საქართველოში მცირე კავკასიონის მაღალ მთებში ცხოვრობს. ზურგზე ხშირად მუქი ზიგზაგი აქვს. FAQ: - Q: საშიშია თუ არა დარევსკის გველგესლა ადამიანისთვის? A: დიახ, შხამიანია. წინასწარ ვერ გაიგებთ, რამდენად მძიმე იქნება ნაკბენი. ამიტომ, თუ გიკბინათ, მაშინვე დარეკეთ 112-ზე. - Q: სად გვხვდება საქართველოში? A: საქართველოში მთებში, 2000 მეტრზე მაღლა გვხვდება. სამცხე-ჯავახეთში ნაპოვნია ჯავახეთის ქედზე, მადათაფასთან, ერუშეთსა და ახალციხის მაღლობზე. უფრო ახალი ცნობებით, აბულ-სამსარის ქედსა და დასავლეთ თრიალეთშიც ცხოვრობს. - Q: რით განსხვავდება დინიკის გველგესლასგან? A: ეს ორი გველგესლა სხვადასხვა მთაში ცხოვრობს. დარევსკის გველგესლა მცირე კავკასიონის მაღალ მთებში გვხვდება, [დინიკის გველგესლა](https://reptiles.ge/gvelebi/dinikis-gvelgesla) კი დიდ კავკასიონზე. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - IUCN Red List: https://www.iucnredlist.org/details/23000/0 - GBIF: https://www.gbif.org/species/5960852 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Vipera&species=darevskii - Mebert et al. 2025 — Darevsky’s viper distribution and conservation, pp. 448–451, fig. 4: https://www.herpconbio.org/Volume_20/Issue_2/Mebert_etal_2025b.pdf ### Vipera dinniki — დინიკის გველგესლა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/dinikis-gvelgesla - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/vipera-dinniki - Catalog id: vipera-dinniki - Updated: 2026-10-14T20:40:11+04:00 - English name: Dinnik's viper - Risk to humans: Moderate - Family: Viperidae დინიკის გველგესლა (Vipera dinniki) პატარა შხამიანი გველია, რომელიც დიდი კავკასიონის მაღალ მთებში ცხოვრობს. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 40–55 სმ სიგრძისაა. საქართველოში ნამდვილად გვხვდება, მაგრამ არა მთელ ქვეყანაში. მისი ერთი ფორმა ძირითადად ტყის ზედა საზღვარს ზემოთ ცხოვრობს. მსოფლიო მასშტაბით მოწყვლად სახეობად ითვლება, ანუ გადაშენების საფრთხე ემუქრება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც შეტანილია. 2026 წლის ჩამონათვალში [Vipera kaznakovi](https://reptiles.ge/gvelebi/kavkasiuri-gvelgesla)-ს ჯგუფში შესაძლო ცალკე სახეობადაა განხილული. English summary: Dinnik’s viper (Vipera dinniki) is a small venomous snake that lives in the high mountains of the Greater Caucasus. Adults are usually about 40–55 cm long. It does occur in Georgia, but not across the whole country. One form lives mainly above the upper edge of the forest. Globally, it is considered vulnerable, meaning it faces a risk of extinction. It is also listed in Georgia’s 2014 Red List. A 2026 list treats it as a possible separate species within the [Vipera kaznakovi](https://reptiles.ge/en/snakes/vipera-kaznakovi) group. Facts: - ჰაბიტატი: სუბალპური მდელო - სიგრძე: დაახლ. 40–55 სმ - შხამი: საშუალო რისკი - კონსერვაცია: მოწყვლადი (VU) - ზღვის დონიდან: 1,500–2,800 მ - ოჯახი: Viperidae Identification: დინიკის გველგესლა მაღალ მთაში მცხოვრები პატარა შხამიანი გველია. ზურგზე ხშირად მუქი ზიგზაგი ან თითქმის სწორი ზოლი აქვს. თვალის გუგა ვერტიკალურია, ქერცლს კი შუაში ამობურცული ხაზი გასდევს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა დინიკის გველგესლა საქართველოში? A: დიახ, დინიკის გველგესლა საქართველოში ნამდვილად გვხვდება, მაგრამ არა მთელ ქვეყანაში. მისი გავრცელება დიდი კავკასიონის მაღალ მთებს უკავშირდება. 2026 წლის ჩამონათვალში ის შესაძლო ცალკე სახეობადაა განხილული. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: დინიკის გველგესლა საქართველოში დიდი კავკასიონის მაღალ მთებში ცხოვრობს: მთის მდელოებზე, ტყის ზედა საზღვართან და კლდოვან ადგილებში. ნახეს სვანეთში, ხევსურეთში, სტეფანწმინდის მიდამოებში, თრუსოსა და თუშეთში. - Q: არის თუ არა შხამიანი და საშიში ადამიანისთვის? A: დიახ, დინიკის გველგესლა შხამიანია. ადამიანისთვის საფრთხე საშუალოდაა შეფასებული და [გიურზაზე](https://reptiles.ge/gvelebi/giurza) ნაკლებია. ნაკბენის შემთხვევაში კი სამედიცინო დახმარება მაინც საჭიროა. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List account for Vipera dinniki: https://www.iucnredlist.org/species/23001/114547350 - Orlov & Tuniyev 1990 — Three species in the Vipera kaznakowi complex: https://biostor.org/reference/310295 - Schmid et al. 2023 — Melanism in Vipera dinniki in Georgia: https://www.biotaxa.org/hn/article/view/76087 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Vipera kaznakovi — კავკასიური გველგესლა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/kavkasiuri-gvelgesla - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/vipera-kaznakovi - Catalog id: vipera-kaznakovi - Updated: 2026-10-14T20:56:58+04:00 - English name: Caucasus viper - Risk to humans: Moderate - Family: Viperidae კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi) შხამიანი და ადამიანისთვის საშუალოდ საშიში გველია. მას გადაშენების საფრთხეც ემუქრება: ასე შეაფასეს 2008 წელს მსოფლიო მასშტაბით და 2014 წელს საქართველოს წითელ ნუსხაში. საქართველოში ძირითადად დასავლეთის ნოტიო კოლხურ ტყეებსა და შავი ზღვის სანაპიროსთან ახლოს გვხვდება. ზრდასრული გველი ჩვეულებრივ დაახლოებით 45–60 სმ სიგრძისაა. სხეული შედარებით მსხვილი აქვს, გუგა ვერტიკალურად წაგრძელებული, ფერი კი ხშირად მკვეთრი წითელ-ნარინჯისფერი. თუ ასეთ გველს დაინახავთ, ახლოს ნუ მიხვალთ. English summary: Vipera kaznakovi is a venomous snake that is moderately dangerous to people. It is also endangered: it was assessed this way globally in 2008 and in Georgia’s 2014 Red List. In Georgia, it is found mainly in the humid Colchic forests of the west and near the Black Sea coast. Adults are usually about 45–60 cm long. The body is relatively thick, the pupils are vertically elongated, and it is often bright red-orange. If you see a snake like this, do not go near it. Facts: - ჰაბიტატი: კოლხური ტყე - სიგრძე: დაახლ. 45–60 სმ - შხამი: საშუალო რისკი - კონსერვაცია: საფრთხეში (EN) - ზღვის დონიდან: 0–1000 მ ზღვის დონიდან - ოჯახი: Viperidae Identification: კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi) შედარებით პატარა, მსხვილტანიანი გველია, ხშირად მკვეთრი წითელ-ნარინჯისფერი, თუმცა შეფერილობა შეიძლება განსხვავდებოდეს. FAQ: - Q: არის თუ არა შხამიანი და საშიში ადამიანისთვის? A: დიახ, კავკასიური გველგესლა შხამიანია და ადამიანისთვის საშუალოდ საშიშია. თუ გიკბინათ, სამედიცინო დახმარება დაგჭირდებათ. გველი ადამიანს არ დასდევს და, როგორც წესი, თავს მაშინ იცავს, როცა საფრთხეს გრძნობს. - Q: რა უნდა გავაკეთო ნაკბენის შემთხვევაში? A: დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე. დაზარალებული დაამშვიდეთ, დააწვინეთ და ეცადეთ, რაც შეიძლება ნაკლებად იმოძრაოს. ნაკბენის ადგილი არ გაჭრათ, შხამის ამოწოვა არ სცადოთ და მჭიდრო ლახტი არ დაადოთ. - Q: როგორ ამოვიცნო ანკარასგან? A: კავკასიური გველგესლა პატარა, მსხვილტანიანი გველია, თვალის გუგა კი ვერტიკალურად წაგრძელებული აქვს. ფერი ხშირად წითელ-ნარინჯისფერია, ზურგზე კი ჩვეულებრივ მუქი ზიგზაგისებრი ზოლი გასდევს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Tuniyev et al. 2021 — Pelias (kaznakovi) complex in the middle Kura basin: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2021.325.1.3 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List account for Vipera kaznakovi: https://www.iucnredlist.org/species/22990/114546825 - Orlov & Tuniyev 1990 — Three species in the Vipera kaznakowi complex: https://biostor.org/reference/310295 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Vipera renardi — ველის გველგესლა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/velis-gvelgesla - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/vipera-renardi - Catalog id: vipera-renardi - Updated: 2026-10-22T12:08:40+04:00 - English name: Eastern steppe viper - Risk to humans: Moderate - Family: Viperidae ველის გველგესლა (Vipera renardi) პატარა, შხამიანი გველია, რომელიც საქართველოში იშვიათია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპიდან ცენტრალურ აზიამდე გვხვდება, ამიერკავკასიაში კი — სომხეთში, აზერბაიჯანსა და საქართველოში. ატლასის რუკაზე მონიშნულია კახეთი და შიდა ქართლი: რეგიონის მოსანიშნად ერთი ჩანაწერიც საკმარისია, შიდა ქართლის წერტილები კი მიახლოებითია, რადგან საჯარო კოორდინატები დაფარულია. კახეთში შირაქის პლატოსა და დედოფლისწყაროს მიდამოებიდანაა ცნობილი, აქაურ გველებს კი შემახის ჯგუფს, kakhetiensis-ს, მიაკუთვნებენ. English summary: The eastern steppe viper (Vipera renardi) is a small venomous snake that is rare in Georgia. It ranges from south-eastern Europe to Central Asia, and in the South Caucasus it lives in Armenia, Azerbaijan and Georgia. The atlas map marks Kakheti and Shida Kartli: one record is enough to mark a region, and the Shida Kartli points are approximate because public coordinates are hidden. Facts: - ჰაბიტატი: კახეთი / შიდა ქართლი - სიგრძე: დაახლ. 40–60 სმ - შხამი: შხამიანი - კონსერვაცია: მოწყვლადი (VU) - ზღვის დონიდან: 0–2,500 მ - ოჯახი: Viperidae - სახელი renardi ეწოდა რუსი ნატურალისტის შარლ (კარლ) რენარის (1809–1886) პატივსაცემად. - გველგესლები ხშირად ორთოპტერებით იკვებებიან — ეს გველგესლებს შორის იშვიათი სპეციალიზაციაა. - საქართველოში აღმოსავლური პოპულაციები 2010-იან წლებში ხელახლა აღმოაჩინეს 75-წლიანი ხარვეზის შემდეგ. - ტაქსონომია დინამიკურია: ტრანსკავკასიური ფორმები ხშირად V. r. eriwanensis ან ცალკე სახეობებად (Pelias eriwanensis / shemakhensis) განიხილება; ეს ატლასი მიჰყვება IUCN-ის ფართო კონცეფციას. Identification: ველის გველგესლა პატარა, შხამიანი სტეპის გველია, საქართველოში კი იშვიათია. ამოსაცნობად სამი ნიშანი გამოგადგებათ: მცირე ზომა, დაახლოებით 40–60 სმ, მუქი ზიგზაგი ზურგზე და ღია სტეპი, სადაც ცხოვრობს. FAQ: - Q: რამდენად საშიშია ველის გველგესლას ნაკბენი? A: დიახ, შხამიანია, თუმცა მისი საშიშროება საშუალოდ ფასდება. გიურზასა და ცხვირრქოსანზე ნაკლებად საშიშია. თავს ძირითადად მაშინ ესხმის, როცა საფრთხეს გრძნობს. - Q: სად გვხვდება საქართველოში? A: ატლასის რუკაზე მონიშნულია კახეთი და შიდა ქართლი. კახეთში ის შირაქის პლატოზე, დედოფლისწყაროსა და ხორნაბუჯის მიდამოებში ნახეს. სამცხე-ჯავახეთიდან მისი ჩანაწერები არ არის. - Q: რით განსხვავდება გიურზასა და ცხვირრქოსანი გველგესლასგან? A: ზომით, საცხოვრებელი ადგილით და ცხვირით. ველის გველგესლა უფრო პატარაა, დაახლოებით 40–60 სმ, და ღია სტეპი ურჩევნია. გიურზა დიდი გველია, კვერცხს დებს და აღმოსავლეთის მშრალ დაბლობებზე ცხოვრობს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tuniyev et al. 2018 — Rediscovery of the steppe viper in Georgia: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2018.322.2.87 - IUCN Red List: https://www.iucnredlist.org/species/157268/5066267 - GBIF: https://www.gbif.org/species/8568628 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Vipera&species=renardi - Mebert et al. 2025 — Steppe vipers of Western Asia: https://www.herpconbio.org/Volume_20/Issue_2/Mebert_etal_2025a.pdf ### Xerotyphlops vermicularis — გველბრუცა - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/gvelbrutsa - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/xerotyphlops-vermicularis - Catalog id: xerotyphlops-vermicularis - Updated: 2026-10-24T19:48:50+04:00 - English name: European Blind Snake - Risk to humans: Harmless - Family: Typhlopidae გველბრუცა (Xerotyphlops vermicularis) პატარა, უშხამო ბრმა გველია, რომელიც ცხოვრების უმეტეს ნაწილს მიწის ქვეშ ატარებს. წვრილი სხეულით ჭიას ჰგავს, თვალები კი ქერცლების ქვეშ მუქ წერტილებად უჩანს. აღმოსავლეთ საქართველოშია ნანახი. ადამიანისთვის საშიში არ არის. English summary: The European blind snake (Xerotyphlops vermicularis) is a small, nonvenomous blind snake that spends most of its life underground. Its slender body looks like a worm's, and its eyes show as dark dots beneath its scales. It has been recorded in eastern Georgia. It is not dangerous to people. Facts: - ჰაბიტატი: მიწისქვეშა - სიგრძე: ჩვეულებრივ 18–30 სმ - შხამი: არა - ოჯახი: Typhlopidae Identification: პატარა, ძალიან წვრილი ბრმა გველია და სხეულით ჭიას ჰგავს. ქერცლები გლუვი და მბზინავი აქვს, თავი კი კისრისგან თითქმის არ გამოირჩევა. თვალები ქერცლების ქვეშ იმალება და მხოლოდ პატარა მუქ წერტილებად ჩანს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა გველბრუცა საქართველოში? A: დიახ. გველბრუცა [2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში](https://reptiles.ge/news/georgia-herpetofauna-checklist-2026) დადასტურებულ სახეობებს შორისაა. ნიმუში, რომელიც შეისწავლეს, ჩაჩუნას აღკვეთილიდანაა. - Q: სად შეიძლება მისი ნახვა საქართველოში? A: აღმოსავლეთ საქართველოში. 2026 წლის მონაცემებით, ჩაჩუნას აღკვეთილიდან ცნობილია ნიმუში. დალის მთის წყალსაცავის მიდამოებსა და თბილისში კი ფოტოზე გადაიღეს. - Q: არის თუ არა შხამიანი? A: არა. გველბრუცა უშხამო ბრმა გველია და ადამიანისთვის საშიში არ არის. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Ismailova & Rabadanova 2024 — Morphology of Xerotyphlops vermicularis in Dagestan: https://doi.org/10.18500/1814-6090-2024-24-1-2-55-60 - Kornilios et al. 2020 — Multilocus species-delimitation in the Xerotyphlops vermicularis complex: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2020.106922 - IUCN Red List 2017 — Xerotyphlops vermicularis: https://www.iucnredlist.org/species/157274/747386 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Xerotyphlops&species=vermicularis ### Zamenis hohenackeri — ამიერკავკასიური მცურავი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/amierkavkasiuri-mtsuravi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/zamenis-hohenackeri - Catalog id: zamenis-hohenackeri - Updated: 2026-10-24T20:15:18+04:00 - English name: Transcaucasian Ratsnake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae ამიერკავკასიური მცურავი (Zamenis hohenackeri) უშხამო, ლაქებიანი გველია. საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია და აქ ქვესახეობა Z. h. hohenackeri გვხვდება. უმეტესად მშრალ, კლდოვან და ბალახიან ადგილებში ცხოვრობს. ზრდასრული გველი ხშირად მეტრზე მოკლეა. ლაქების გამო შეიძლება სხვა გველში, მათ შორის გველგესლაში, აგერიოთ. ამიტომ მხოლოდ ლაქებს ნუ ენდობით. English summary: The Transcaucasian ratsnake (Zamenis hohenackeri) is a nonvenomous, spotted snake. Its presence in Georgia has been confirmed, and the subspecies Z. h. hohenackeri is found here. It lives mostly in dry, rocky and grassy places. Adults are often less than a metre long. Because of its spots, you may mistake it for another snake, including a viper. So don't rely on the spots alone. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი კლდე / ბალახი - სიგრძე: ხშირად 1 მ-ზე მოკლე - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: IUCN LC / 2014 წლის ნუსხაში არა - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებული - ოჯახი: Colubridae - Strauch-მა სახეობა 1873 წელს აღწერა როგორც Coluber hohenackeri. ძველ ქართულ და საბჭოთა წიგნებში ის Elaphe hohenackeri-დაც გვხვდება. - 2026 წლის ჩამონათვალი თბილისის ძველ, დაუდასტურებელ ცნობას Elaphe situla-ს შესახებ ამიერკავკასიურ ან სახეებიან მცურავთან შესაძლო აღრევად მიიჩნევს. Identification: შედარებით წვრილი გველია. ზურგზე ჩვეულებრივ მუქი ლაქების ორი რიგი აქვს, მათ შორის კი ღია ფერის ხაზი გასდევს. ეს ლაქები ზრდასრულ გველსაც უნარჩუნდება. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ამიერკავკასიური მცურავი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალით, ამიერკავკასიური მცურავის არსებობა საქართველოში დადასტურებულია. აქ მისი ქვესახეობა, Z. h. hohenackeri, გვხვდება. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: უმეტესად მშრალ, კლდოვან და ბალახიან ადგილებში ცხოვრობს. მისი ნახვის ცნობები არსებობს ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომაროდან, ბოშურიდან და დასავლეთ საქართველოდან. - Q: არის თუ არა შხამიანი? A: არა, შხამი არ აქვს. ანკარების ნათესავი გველია. მაინც ხელში ნუ აიყვანთ, რადგან შეიძლება სხვა გველში აგერიოთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Jandzik, Avcı & Gvoždík 2013 — Lineages within Zamenis hohenackeri: https://doi.org/10.1163/15685381-00002911 - Hraoui-Bloquet et al. 2009 — IUCN Red List, Zamenis hohenackeri: https://www.iucnredlist.org/species/157251/5060528 - Tuniyev et al. 2019 — Snakes of the Caucasus, pp. 239–240: https://npsochi.ru/upload/iblock/66c/s9h0y1hiq6y97kyvumnwl9wy5vd4ymdf.pdf - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Zamenis&species=hohenackeri ### Zamenis longissimus — ესკულაპის მცურავი - URL: https://reptiles.ge/gvelebi/eskulapis-mtsuravi - EN: https://reptiles.ge/en/snakes/zamenis-longissimus - Catalog id: zamenis-longissimus - Updated: 2026-10-24T20:19:45+04:00 - English name: Aesculapian Snake - Risk to humans: Harmless - Family: Colubridae ესკულაპის მცურავი (Zamenis longissimus) უშხამო, ადამიანისთვის უვნებელი გველია, რომელიც ხეზეც ადის. დასავლეთ საქართველოს ნოტიო ტყეებსა და მთისწინეთში ცხოვრობს. 2021 წლის კვლევით, ნოტიო კლიმატის გველია, ისევე როგორც კავკასიური გველგესლა და სპილენძა. სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრად მშრალ დაბლობს არ უკავშირდება, ამიტომ მთელ საქართველოში ნუ ეძებთ. 2026 წლის ჩამონათვალში საქართველოსთვის დადასტურებული სახეობაა, თუმცა მისი გავრცელების სანდოობა საშუალოა. English summary: The Aesculapian snake (Zamenis longissimus) is a non-venomous snake that is harmless to people and also climbs trees. It lives in the humid forests and foothills of western Georgia. A 2021 study classes it as a humid-climate snake, like the Caucasian viper and the smooth snake. It is not linked to the semi-arid lowlands of the south-east, so do not look for it all over Georgia. The 2026 checklist lists it as confirmed for Georgia, with medium confidence in its range. Facts: - ჰაბიტატი: ნოტიო ტყე–მთისწინეთი - სიგრძე: ხშირად 0.7–1.6 მ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: LC - გამრავლება: კვერცხისმდები - ოჯახი: Colubridae - აღწერა ლაურენტიმ 1768 წელს; ტიპის ადგილი ავსტრიაა და არა საქართველო. დიდი ხანი Elaphe longissima ერქვა. გვარი Zamenis 2002 წლიდან იხმარება. იტალიური Zamenis lineatus ცალკე სახეობაა და ქართულ ჩამონათვალში არ არის. - ქართულად ესკულაპის მცურავი; ასევე გრძელი მცურავი. სახელი ასკლეპიოსის კვერთხს უკავშირდება — ანტიკურ სიმბოლოში გველი მკურნალობასთან იყო დაკავშირებული, არა შხამთან. - 2010 წლის კვლევაში სახეობაში რამდენიმე მიტოქონდრიული კლადაა გამოყოფილი. „აზიური კლადა“ აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთისაა; კვლევის ნიმუშში ერთი ინდივიდი ქუთაისიდან / სათაფლიიდანაა. - 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების ნდობა საშუალოა. გალერეის ფოტოები ევროპულია და საქართველოში გადაღებულად არ უნდა ჩაითვალოს. Identification: გრძელი, უშხამო მცურავია მრგვალი გუგით. ზრდასრული ხშირად ზეთისხილისფერი ან მოყავისფროა და შედარებით ერთფეროვანი, ახალგაზრდა კი ლაქებიანია. უფრო დასავლეთ საქართველოს ნოტიო ტყის გველია, ვიდრე აღმოსავლეთის მშრალი დაბლობის. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ესკულაპის მცურავი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ის დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. 2021 წლის კვლევით, ნოტიო კლიმატის გველია. მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება, ამიტომ ყველგან ნუ ეძებთ. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ესკულაპის მცურავი ნოტიო ტყეში, ტყის პირსა და მთისწინეთში ცხოვრობს. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. ესკულაპის მცურავს შხამი არ აქვს, მსხვერპლს სხეულის რგოლებით ახრჩობს. დასავლეთ საქართველოში ვერტიკალური გუგა კავკასიურ გველგესლაზე მიუთითებს. თავად ესკულაპის მცურავიც, თუ დაიჭერენ, შეიძლება უკბინოს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - Musilová et al. 2010 — Phylogeography of the Aesculapian snake: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2010.09.017 - Luiselli & Rugiero 1993 — Food habits of Elaphe longissima in central Italy: https://doi.org/10.2307/1564922 - Agasyan et al. 2017 — IUCN Red List account for Zamenis longissimus: https://www.iucnredlist.org/species/157266/49063773 - Edgar & Bird 2006 — Council of Europe action plan for Zamenis longissimus: https://rm.coe.int/1680746d1b ## Lizards ### Ablepharus pannonicus — შიშველთვალა სცინკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/shishveltvala-stsinki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/ablepharus-pannonicus - Catalog id: ablepharus-pannonicus - Updated: 2026-10-18T02:14:47+04:00 - English name: Asian Snake-Eyed Skink - Risk to humans: Harmless - Family: Scincidae შიშველთვალა სცინკი (Ablepharus pannonicus) უშხამო, ძალიან პატარა სცინკია შერწყმული ქუთუთოებით; საქართველოში მხოლოდ ვაშლოვანის 1973 წლის ჩანაწერია და შემდგომი დადასტურება არ არის. სცინკების ოჯახისაა (Scincidae). 2014 წლის წითელ ნუსხაში იწერება აზიური შიშველთვალა — CR D2, წერტილოვანი არეალის გამო. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს, მაგრამ ბარკოდირებული ნიმუში არ აქვს. გლობალურად IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern); ეს არ ცვლის საქართველოს კრიტიკულ სტატუსს. English summary: The Asian snake-eyed skink (Ablepharus pannonicus) is a tiny harmless skink with fused eyelids, known in Georgia only from a 1973 Vashlovani record. No later confirmation is available. It belongs to the skink family (Scincidae). Georgia’s 2014 Red List names it აზიური შიშველთვალა and lists it as Critically Endangered (CR D2) because the national range is a point locality. The 2026 Georgian checklist treats the species as biologically confirmed but has no barcoded specimen. Facts: - ჰაბიტატი: ვაშლოვანი (1973) - სიგრძე: თავ-ტანი ~3.5–6 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: CR D2 (საქ.) - ჩამონათვალი: დადასტურებული - ოჯახი: Scincidae Identification: შიშველთვალა სცინკი ძალიან პატარა ხვლიკია, წვრილი სხეულით, მოკლე ფეხებითა და გლუვი ქერცლით. ქუთუთოები შერწყმული აქვს და თვალს ვერ ახამხამებს, ამიტომ მისი თვალი გველისას ჰგავს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: შიშველთვალა სცინკი 2026 წლის ჩამონათვალში ისევ შედის. ამის საფუძველი ვაშლოვანის ნაკრძალის 1973 წლის ჩანაწერია. მას შემდეგ ეს ჩანაწერი არავის დაუდასტურებია, მაგრამ ამის გამო სახეობა ჩამონათვალიდან არ ამოუღიათ. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: ვაშლოვანში, კახეთში. ეს ერთადერთი ადგილია, რომელიც ამ სცინკისთვის დასახელებულია, და სხვა რეგიონი ნახსენები არ არის. დღეს კი იქაც მისი ნახვა დადასტურებული არ არის. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან ადამიანისთვის საშიში? A: არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. პატარა ცხოველია და ადვილად ზიანდება, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Heirani, Karamiani & Azadbakht 2026 — Female reproductive system of Ablepharus pannonicus: https://doi.org/10.36253/a_h-16392 - Karamiani, Rastegar-Pouyani & Rastegar-Pouyani 2018 — Habitat suitability of A. grayanus and A. pannonicus: https://doi.org/10.16373/j.cnki.ahr.170064 - IUCN Red List — Ablepharus pannonicus: https://www.iucnredlist.org/species/164747/1072569 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Ablepharus&species=pannonicus ### Anguis colchica — ბოხმეჭა - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/boxmecha - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/anguis-colchica - Catalog id: anguis-colchica - Updated: 2026-10-18T02:34:00+04:00 - English name: Colchis Slow Worm - Risk to humans: Harmless - Family: Anguidae ბოხმეჭა (Anguis colchica) გველს ჰგავს, მაგრამ უფეხო ხვლიკია და ადამიანისთვის უვნებელია. საქართველოში მას ხშირად გველში ან გველხოკერაში ერევათ, ამიტომ თუ ნახავთ, გველი ნუ გეგონებათ. ბოხმეჭასებრთა ოჯახს ეკუთვნის და A. fragilis-ის ახლო ნათესავების ჯგუფის წევრია, რომელიც დასავლეთ ევრაზიაში ფართოდაა გავრცელებული. კავკასიური ფორმა (A. f. colchica) ცალკე სახეობად 2010 წელს გამოყვეს. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში კი კანდიდატ სახეობად რჩება: ცალკე სახეობად საბოლოოდ დადასტურებული არ არის. English summary: The Colchis slow worm (Anguis colchica) looks like a snake, but it is a legless lizard and harmless to people. In Georgia it is often mistaken for a snake or a European glass lizard, so if you see one, don't take it for a snake. It belongs to the anguid family and is part of a group of close relatives of A. fragilis that is widespread in western Eurasia. The Caucasian form (A. f. colchica) was split off as a separate species in 2010. Facts: - ჰაბიტატი: საქართველო - შხამი: არა — უვნებელი - ლოკალიტეტები: ნიგოეთი, ბანისხევი, ლანჩხუთი - ფეხები: არ აქვს — უფეხო ხვლიკი - ქუთუთოები: მოძრავი - სტატუსი: კანდიდატი Identification: ბოხმეჭა გველს ჰგავს, მაგრამ უფეხო ხვლიკია და, გველისგან განსხვავებით, მოძრავი ქუთუთოები აქვს. [გველხოკერასგან გასარჩევად](https://reptiles.ge/xvlikebi/xvlikis-da-gvelxokeras-gansxvaveba) მხოლოდ ფერს ნუ ენდობით. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ბოხმეჭა საქართველოში? A: დიახ. ბოხმეჭა საქართველოს ქვეწარმავლებისა და ამფიბიების ჩამონათვალშია, ოღონდ კანდიდატ სახეობად. ეს ნიშნავს, რომ ცალკე სახეობად საბოლოოდ დადასტურებული არ არის. - Q: ბოხმეჭა გველია? A: არა, ბოხმეჭა უფეხო ხვლიკია. გველისგან განსხვავებით, მოძრავი ქუთუთოები აქვს, ანუ თვალის დახუჭვა შეუძლია. თუ დარწმუნებული არ ხართ, შესამოწმებლად ხელში აყვანა საჭირო არ არის. - Q: როგორ ამოვიცნო ბოხმეჭა? A: ბოხმეჭას ამოსაცნობად სამ ნიშანს დააკვირდით: მოძრავ ქუთუთოებს, გლუვ უფეხო სხეულს და იმას, რომ გვერდზე გამოკვეთილი ნაოჭი არ უჩანს. მხოლოდ ფერით მას სანდოდ ვერ ამოიცნობთ. ამიტომ ფერი ამ ნიშნებთან ერთად შეაფასეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Gvoždík et al. 2010 — Anguis fragilis as a species complex: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2010.01.007 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - Tarkhnishvili et al. 2026 — Anguis colchica taxon treatment, open text: https://zenodo.org/records/21269033 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Anguis&species=colchica ### Darevskia adjarica — აჭარული კლდის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/acharuli-kldis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-adjarica - Catalog id: darevskia-adjarica - Updated: 2026-10-18T11:13:27+04:00 - English name: Ajarian Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae აჭარული კლდის ხვლიკი (Darevskia adjarica) საქართველოში აჭარაში ცხოვრობს. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ფოტოდაკვირვებები აჭარის სანაპიროდან, ბათუმის მიდამოებიდან, მთიან ხულომდეა. სამცხე-ჯავახეთიდან, აბასთუმნის მიდამოებიდან, მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია ცნობილი. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ საქართველოში გვხვდება. სახეობა აბასთუმანში, დაახლოებით 1400 მ სიმაღლეზე ნაპოვნი ხვლიკის მიხედვით აღწერეს. English summary: The Ajarian rock lizard (Darevskia adjarica) lives in Georgia, in Adjara. It has no venom and is not dangerous to people. Photo observations range from the Adjara coast around Batumi to the mountains of Khulo. From Samtskhe-Javakheti, around Abastumani, only isolated records are known. This does not mean it occurs throughout Georgia. Facts: - ჰაბიტატი: აჭარა - ზომა: თავ-ტანი ~4.5–6 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: LC (parvula, 2009) - ჩამონათვალი: კანდიდატი Identification: საშუალო ზომის კლდის ხვლიკია, შედარებით ბრტყელი თავითა და კარგად განვითარებული ფეხებით. სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში გვხვდება, ქვებსა და კლდის ნაპრალებში. მხოლოდ ფერით მას ვერ ამოიცნობთ. FAQ: - Q: არის თუ არა აჭარული კლდის ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატ სახეობადაა შეტანილი, ანუ ცალკე სახეობად ჯერ დადასტურებული არ არის. ეს სახეობა აბასთუმანში ნაპოვნი ხვლიკის მიხედვით აღწერეს. მისი დნმ-ის ჩანაწერები და თავის სურათი კი შუახევიდანაა. - Q: სად შეიძლება შეხვდეთ საქართველოში? A: აჭარაში: ფოტოდაკვირვებები ბათუმის მიდამოებიდან მთიან ხულომდეა, შუახევში კი ნიმუში დაახლოებით 600 მ სიმაღლეზე აიღეს. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: საშუალო ზომის კლდის ხვლიკია, სხეულზე მუქი, მკვეთრი ნახატით. მუცელი ხშირად ნარინჯისფერი ან აგურისფერი აქვს. თუმცა მხოლოდ ფერი მის ამოსაცნობად საკმარისი არ არის. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Arribas et al. 2018 — Reevaluation of Darevskia parvula: https://doi.org/10.11646/zootaxa.4472.1.3 - Arribas et al. 2022 — A new cryptic species of the Darevskia parvula group: https://doi.org/10.1007/s13127-022-00540-4 - Darevsky & Eiselt 1980 — Lacerta parvula adjarica, original description: https://doi.org/10.1163/156853880X00042 - Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — Geographic proximity and niche overlap in Caucasian rock lizards: https://doi.org/10.1093/biolinnean/blad034 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia parvula: https://www.iucnredlist.org/species/164658/114557056 ### Darevskia alpina — აფხაზეთის კლდის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/afxazetis-kldis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-alpina - Catalog id: darevskia-alpina - Updated: 2026-10-18T11:07:56+04:00 - English name: Alpine Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae აფხაზეთის კლდის ხვლიკი (Darevskia alpina) დასავლეთ კავკასიონის მაღალი მთების კლდის ხვლიკია. შესაძლოა, კლდის ხვლიკების ორი ჯგუფის, caucasica-სა და saxicola-ს, შეჯვარებით გაჩნდა. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში კანდიდატადაა შეტანილი, მაგრამ მასზე მხოლოდ მოკლე ცნობაა. იქ არ არის არც საქართველოში ნახვის შემთხვევების სია, არც კონკრეტული ადგილი და არც დნმ-ის მონაცემი, რომლითაც სახეობას ამოიცნობენ. სხვა საერთაშორისო ნაშრომები მას დასავლეთ კავკასიონში ასახელებენ, მათ შორის აფხაზეთსა და დასავლეთ საქართველოში. English summary: The Alpine Rock Lizard (Darevskia alpina) is a rock lizard of the high mountains of the western Caucasus. It may have arisen from interbreeding between two groups of rock lizards, caucasica and saxicola. Georgia’s 2026 checklist includes it as a candidate but says little about it. The checklist gives no list of sightings in Georgia, no specific location and no DNA data for identifying the species. Other international publications place it in the western Caucasus, including Abkhazia and western Georgia. Facts: - შხამი: არა - სტატუსი: კანდიდატი - ჰაბიტატი: სუბალპური კლდე - IUCN: VU - ოჯახი: Lacertidae Identification: პატარა კლდის ხვლიკია, Darevskia-ს გვარიდან. ამ გვარის სახეობებს მხოლოდ ფერით ერთმანეთისგან ვერ გაარჩევთ. ბუნებაში მის ამოსაცნობად ქერცლი უნდა დაათვალიეროთ და იცოდეთ, სად გვხვდება. ხშირად დნმ-ის ანალიზიც საჭიროა. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა აფხაზეთის კლდის ხვლიკი საქართველოში? A: საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში აფხაზეთის კლდის ხვლიკი ჯერ კიდევ მხოლოდ კანდიდატია. ამ ჩამონათვალში არ არის არც კონკრეტული ადგილი საქართველოში, არც სახეობის ამოსაცნობი დნმ-ის მონაცემი და არც ნახვის შემთხვევების სია. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: სავარაუდოდ, დასავლეთ დიდი კავკასიონის მაღალმთიან კლდეებსა და მდელოებზე ცხოვრობს. ნაშრომების მიხედვით, ხშირად დაახლოებით 1650 მ-ზე მაღლა გვხვდება. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. გარეგნობით ეს სახეობა ბრაუნერის კლდის ხვლიკსა (D. brauneri) და კავკასიონის ხვლიკს (D. caucasica) შორის შუალედურია. ბუნებაში Darevskia-ს სახეობებს ქერცლით და იმით არჩევენ, სად ცხოვრობენ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Murphy et al. 2000 — Phylogenetic constraints on parthenogenesis in lacertid lizards: https://doi.org/10.1111/j.1096-3642.2000.tb02200.x - Doronin 2013 — New records of Darevskia in the Caucasus: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2013.317.3.282 - Doronin et al. 2021 — Phylogeography of the Darevskia (caucasica) complex: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2021.325.1.49 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia alpina: https://www.iucnredlist.org/species/11120/114549788 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 ### Darevskia armeniaca — სომხური კლდის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/somxuri-kldis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-armeniaca - Catalog id: darevskia-armeniaca - Updated: 2026-10-18T11:11:58+04:00 - English name: Armenian Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae სომხური კლდის ხვლიკი (Darevskia armeniaca) უვნებელი ხვლიკია, რომლის მდედრებსაც მამრის გარეშე გამრავლება შეუძლიათ. საქართველოში სამხრეთის კლდოვან ადგილებში გვხვდება. მთავარი ადგილებია საღამოს ტბა ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში და ახალქალაქი. 2026 წლის ნაშრომში ცალკე სახეობადაა შეტანილი და არა შესაძლო სახეობად. ამ ადგილებში მსგავსი ფერის ხვლიკი ყოველთვის D. armeniaca არ არის, რადგან Darevskia-ს სახეობები ხშირად ერთმანეთს ჰგვანან. English summary: The Armenian Rock Lizard (Darevskia armeniaca) is a harmless lizard whose females can reproduce without males. In Georgia, it lives in rocky places in the south. Its main locations are Lake Saghamo in Ninotsminda Municipality and Akhalkalaki. A 2026 study lists it as a separate species rather than a possible one. A similarly coloured lizard in these places is not always D. armeniaca, because Darevskia species often look alike. Facts: - ჰაბიტატი: სამხრეთი საქართველო - ზღვის დონიდან: ~1500–2500 მ - გამრავლება: მამრის გარეშე; 3–4 კვერცხი - შხამი: არა - კონსერვაცია: Least Concern (LC) - სტატუსი: დადასტურებული Identification: სომხური კლდის ხვლიკის ამოცნობისას ფერზე მეტს ადგილი გეტყვით: საქართველოში ის სამხრეთით, საღამოს ტბისა და ახალქალაქის მიდამოებშია ცნობილი. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: დიახ. სომხური კლდის ხვლიკი საქართველოში ნამდვილად აღრიცხულია, ასე რომ, აქ მისი არსებობა მხოლოდ ვარაუდი არ არის. ქვეყანაში სამხრეთით, მცირე ტერიტორიაზე გვხვდება. - Q: სად არის დადასტურებული? A: 2026 წლის ჩამონათვალი საქართველოდან ორ ადგილს ასახელებს: საღამოს ტბას ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში და ახალქალაქს. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: ჯერ ადგილს მიხედეთ: საქართველოში ეს ხვლიკი სამხრეთის მცირე ტერიტორიაზე გვხვდება. შემდეგ ფერის გარდა შეადარეთ სხეულის საერთო იერი და თავის ქერცლებიც. ახლო მონათესავე სახეობებიც გაითვალისწინეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Agasyan & Ananjeva 2009 — IUCN Red List, Darevskia armeniaca: https://www.iucnredlist.org/species/164706/5919215 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Darevskia&species=armeniaca - iNaturalist — Darevskia armeniaca, საქართველოს საჯარო დაკვირვებები: https://www.inaturalist.org/observations?place_id=8857&taxon_id=35390 ### Darevskia brauneri — ბრაუნერის კლდის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/brauneris-kldis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-brauneri - Catalog id: darevskia-brauneri - Updated: 2026-10-18T11:16:53+04:00 - English name: Brauner's Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae ბრაუნერის კლდის ხვლიკი (Darevskia brauneri) შხამიანი არ არის და დიდი კავკასიონის დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებს უკავშირდება. საქართველოს ადგილებიდან მასთან დაკავშირებით ნახსენებია მესტია, მარტვილი, ერწოს ტბა და სხვა. D. saxicola-ს ჯგუფში შედის და ცალკე სახეობად მას ფართოდ მიიჩნევენ. თუმცა საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში ეს საკითხი ჯერ ღიად რჩება. ბოლომდე შემოწმებული არ არის, სად გადის ზღვარი ამ ხვლიკს, D. saxicola-სა და D. szczerbaki-ს შორის და სად ხვდებიან ისინი ერთმანეთს. English summary: Brauner's Rock Lizard (Darevskia brauneri) is not venomous and is associated with the western and central Greater Caucasus. Places in Georgia mentioned in connection with it include Mestia, Martvili and Ertso Lake. It belongs to the D. saxicola group and is widely accepted as a separate species. However, Georgia's 2026 checklist still leaves this question open. It has not yet been fully checked where the boundaries lie between this lizard, D. saxicola and D. szczerbaki, or where they meet. Facts: - ჰაბიტატი: დასავლეთი–ცენტრალური დიდი კავკასიონი - შხამი: არა - სტატუსი: კანდიდატი - ოჯახი: Lacertidae Identification: ბრაუნერის კლდის ხვლიკის ამოცნობისას ჯერ ის გაითვალისწინეთ, სად ნახეთ. ეს ხვლიკი დასავლეთ და ცენტრალურ დიდ კავკასიონს უკავშირდება. ადგილებიდან განსაკუთრებით მესტია და მდინარე მანშურა, მარტვილი და ერწო სახელდება. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: დიახ, ეს ხვლიკი საქართველოდან დასახელებულია და აქ მისი ნახვის ჩანაწერებიც არსებობს. თუმცა ჯერ საბოლოოდ არ არის გადაწყვეტილი, ცალკე სახეობაა თუ არა. - Q: სად არის დადასტურებული? A: ბრაუნერის კლდის ხვლიკი დიდი კავკასიონის დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებს უკავშირდება. ცალკე დასახელებულია მესტია და მდინარე მანშურა, მარტვილიც. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ: saxicola-ს ჯგუფის ხვლიკები ერთმანეთს ჰგავს. მათ ერთმანეთისგან ქერცლის, სხეულის ზომებისა და პროპორციების შედარებით არჩევენ. ამიტომ ჯერ გაითვალისწინეთ, სად გადაიღეს ფოტო. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Darevskia&species=brauneri ### Darevskia caucasica — კავკასიონის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/kavkasionis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-caucasica - Catalog id: darevskia-caucasica - Updated: 2026-10-18T11:20:46+04:00 - English name: Caucasian Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae კავკასიონის ხვლიკი (Darevskia caucasica) პატარა, სწრაფი კლდის ხვლიკია. საქართველოში დიდი კავკასიონის კლდოვან ადგილებში ცხოვრობს, და აქ მისი აღმოჩენებიც და დნმ-ის ნიმუშებიც დადასტურებულია. სახეობის შიგნით დნმ-ით განსხვავებული ჯგუფებია, თუმცა მათი საზღვრები ჯერ კიდევ ზუსტდება. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. [მსგავსი კლდის ხვლიკებისგან](https://reptiles.ge/xvlikebi/darevskia) კი მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. English summary: The Caucasian Rock Lizard (Darevskia caucasica) is a small, fast rock lizard. In Georgia it lives in rocky areas of the Greater Caucasus, and both its finds here and DNA samples from here have been confirmed. The species contains groups that differ in their DNA, though the boundaries between them are still being clarified. It has no venom and is not dangerous to people. You cannot, however, tell it apart from [similar rock lizards](https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia) by color alone. Facts: - ჰაბიტატი: კლდე / დიდი კავკასიონი - ზომა: პატარა კლდის ხვლიკი - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - სტატუსი: კანდიდატი ტაქსონი - ოჯახი: Lacertidae Identification: კავკასიონის ხვლიკი პატარა და სწრაფი კლდის ხვლიკია. ფერი ცვალებადი აქვს, ამიტომ მსგავსი სახეობებისგან მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კავკასიონის ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. საქართველოში ეს ხვლიკი იპოვეს და მისი დნმ-ის ნიმუშებიც არსებობს. „კანდიდატი“ ნიშნავს, რომ ჯერ ბოლომდე გარკვეული არ არის, რომელი ცხოველები მიეკუთვნება ამ სახეობას. - Q: სად არის დადასტურებული საქართველოში? A: დიდი კავკასიონის კლდოვან ადგილებში გვხვდება. ნაპოვნია თრუსოს ხეობაში, თბათანასა და ლებარდეში. - Q: არის თუ არა შხამიანი? A: არა. შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საშიში არ არის. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Doronin et al. 2021 — Phylogeography of the Darevskia caucasica complex: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2021.325.1.49 - Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — The farther, the closer: geographic proximity and niche overlap versus genetic divergence in Caucasian rock lizards: https://doi.org/10.1093/biolinnean/blad034 - Gabelaia et al. 2017 — Phylogenetic signals in scale shape in Caucasian rock lizards (Darevskia species): https://doi.org/10.1016/j.jcz.2017.04.004 - Kropachev et al. 2023 — Living apart together: Morphological, spatial, and genetic differentiation of three sympatric rock lizard species (Lacertidae: Darevskia) of the Caucasus: https://doi.org/10.1016/j.jcz.2023.01.010 - Tarkhnishvili et al. 2025 — Introgression and adaptive diversity in Caucasian rock lizards: https://doi.org/10.1093/evolut/qpaf147 ### Darevskia clarkorum — თურქული ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/turkuli-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-clarkorum - Catalog id: darevskia-clarkorum - Updated: 2026-10-18T11:32:09+04:00 - English name: Clark's Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae თურქული ხვლიკი (Darevskia clarkorum) სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, აჭარაში მცხოვრები კლდის ხვლიკია. 2009 წლის მსოფლიო შეფასებით გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობაა, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც იმავე კატეგორიითაა შეტანილი. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის. საქართველოს სახეობების 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობად არის მიჩნეული. დნმ-ის ახალი მონაცემები და თავის ქერცლის სურათები ჭარნალის ხეობიდანაა, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტიდან. English summary: Clark's rock lizard (Darevskia clarkorum) is a rock lizard that lives in Adjara, in southwestern Georgia. A 2009 global assessment classed it as endangered, and Georgia's 2014 Red List places it in the same category. It has no venom and is not dangerous to people. It belongs to the true lizard family (Lacertidae). Georgia's 2026 species checklist treats it as a confirmed species. The new DNA data and images of its head scales come from the Charnali Valley in Khelvachauri Municipality. Facts: - ჰაბიტატი: აჭარის ხეობები - ზომა: თავ-ტანი ~4,5–7 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: Endangered (EN) - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: თურქული ხვლიკი პატარა კლდის ხვლიკია, რომელიც აჭარის ხეობებში გვხვდება. ბუნებაში მას Darevskia-ს სხვა სახეობებისგან მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. ამიტომ ყურადღება მიაქციეთ ქერცლს, სხეულის ფორმას და იმასაც, სად ნახეთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა თურქული ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ეს ბიოლოგიური მონაცემებით დადასტურებულია. ჩამონათვალში მოყვანილი დნმ-ის მონაცემები და სურათები აჭარიდან, ჭარნალის ხეობიდანაა. ამიტომ ნუ ივარაუდებთ, რომ მთელ საქართველოში გვხვდება. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: აჭარაში, სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში ცხოვრობს. ახალი ცნობებით, ჭარნალის ხეობაში გვხვდება, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში. 2009 წლის შეფასებაში მტირალას დასავლეთი კალთებიც არის ნახსენები, ბათუმის მიდამოებში. - Q: არის თუ არა ეს Darevskia dryada? A: dryada ფორმა თურქული ხვლიკის ქვესახეობაა (D. c. dryada), ანუ იმავე სახეობის ნაწილი, და არა ცალკე ქართული სახეობა. ზოგ ნაშრომში დღემდე მსჯელობენ, შეიძლება თუ არა ის ცალკე სახეობად ჩაითვალოს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Darevsky & Tuniyev 1997 — Lacerta dryada and comments on L. clarkorum: https://doi.org/10.30906/1026-2296-1997-4-1-1-7 - Arribas, Ilgaz & Kumlutaş 2021 — status of Darevskia dryada: https://doi.org/10.11646/zootaxa.4990.1.1 - Bülbül et al. 2016 — body size and age structure in Turkey: https://doi.org/10.1163/15685381-00003073 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia clarkorum: https://www.iucnredlist.org/species/11117/3251827 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia dryada: https://www.iucnredlist.org/species/164722/5920819 ### Darevskia daghestanica — დაღესტნური ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/daghestnuri-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-daghestanica - Catalog id: darevskia-daghestanica - Updated: 2026-10-18T11:41:12+04:00 - English name: Daghestanian Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae დაღესტნური ხვლიკი (Darevskia daghestanica) ნამდვილი ხვლიკების ოჯახის (Lacertidae) უშხამო კლდის ხვლიკია და ადამიანისთვის უვნებელია. თავი და ტანი ერთად დაახლოებით 4,4–5,8 სმ სიგრძისაა, კუდი კი ხშირად ამაზე გრძელია. ფერით კავკასიონის ხვლიკისგან (Darevskia caucasica) ვერ გაარჩევთ. ადრე დაღესტნურ ხვლიკს ხშირად მის ახლო მონათესავე სახეობად ან ქვესახეობად მიიჩნევდნენ, ახლა კი ცალკე სახეობად ითვლება. საქართველოში ჩრდილო-აღმოსავლეთის მთებშია დადასტურებული: ბოლო დროს თუშეთსა და ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თბათანას მთაზე, ნახეს. English summary: The Daghestanian Rock Lizard (Darevskia daghestanica) is a rock lizard of the true lizard family (Lacertidae). It has no venom and is harmless to people. Its head and body together are about 4.4–5.8 cm long, and the tail is often longer. You cannot tell it apart from the Caucasian Rock Lizard (Darevskia caucasica) by colour. In the past, the Daghestanian Rock Lizard was often considered a close relative of that species or one of its subspecies; it is now treated as a separate species. Facts: - ჰაბიტატი: ყაზბეგი / ხევსურეთი / თუშეთი - სიგრძე: თავ-ტანი ~4.4–5.8 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: IUCN LC - ჩამონათვალი: დადასტურებული - ოჯახი: Lacertidae Identification: დაღესტნური ხვლიკი პატარა, წვრილი კლდის ხვლიკია (Darevskia) გაბრტყელებული თავით. საქართველოში ჩრდილო-აღმოსავლეთის მთებში გვხვდება. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში დაღესტნური ხვლიკი საქართველოში დადასტურებულ სახეობად ითვლება. მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ქვეყნის ყველა კუთხეში გვხვდება. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: საველე ჩანაწერების უმეტესობა მცხეთა-მთიანეთიდანაა, ყაზბეგისა და ხევსურეთის მთებიდან. 2026 წლის ჩამონათვალში დასახელებულია თუშეთი და თბათანას მთა ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუმცა კახეთიდან ჩანაწერები ჯერ ცოტაა. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან ადამიანისთვის საშიში? A: არა, შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ ხელში: კუდი ადვილად მოსწყდება. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Doronin 2014 — Review of type specimens of Darevskia (caucasica): https://doi.org/10.31610/trudyzin/2014.318.4.371 - Doronin et al. 2021 — Phylogeography of the Darevskia (caucasica) complex: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2021.325.1.49 - Doronin et al. 2022 — New records of Darevskia in the Caucasus: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2022.326.4.274 - Tarkhnishvili, Gabelaia & Adriaens 2020 — Phenotypic divergence in Caucasian rock lizards: https://doi.org/10.1093/biolinnean/blaa021 - Kidov et al. 2024 — Reproduction of Darevskia daghestanica in Intra-Mountain Dagestan: https://doi.org/10.18500/1814-6090-2024-24-1-2-61-65 ### Darevskia dahli — დალის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/dalis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-dahli - Catalog id: darevskia-dahli - Updated: 2026-10-18T11:45:03+04:00 - English name: Dahl's Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae დალის ხვლიკი (Darevskia dahli) უშხამო კლდის ხვლიკია, რომლის მდედრებიც მამრის გარეშე მრავლდებიან და კვერცხებს დებენ. საქართველოში ძირითადად თრიალეთის მთიანეთის ტყიან და კლდოვან ადგილებში ცხოვრობს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. სხვა კლდის ხვლიკებს ჰგავს, ამიტომ მხოლოდ ფერით მას ვერ ამოიცნობთ. English summary: Dahl's Rock Lizard (Darevskia dahli) is a nonvenomous rock lizard whose females reproduce without males and lay eggs. In Georgia it lives mainly in the wooded and rocky areas of the Trialeti Mountains. It is not dangerous to people. It looks like other rock lizards, so you cannot identify it by color alone. Facts: - ჰაბიტატი: მთის ტყე, კლდე - ზომა: სხეული ~5,4–5,8 სმ (კუდის გარეშე) - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: VU (საქ.) / NT (IUCN) - ზღვის დონიდან: ~830–1960 მ - ოჯახი: Lacertidae - აღწერა 1957 წელს (Darevsky), თავდაპირველად Lacerta saxicola dahli. ტიპის ადგილი შაგალის მიდამოა, ჩრდილოეთ სომხეთი. სინონიმები: Lacerta dahli. - 2026 წლის ჩამონათვალის ნიმუში და COI შტრიხკოდი ქოჯორიდანაა (CaBOL-ID 1027435). მიტოქონდრიული დნმ D. mixta-სა და D. armeniaca-ს ემთხვევა, რადგან mixta ორივეს დედობრივი წინაპარია — ბარკოდი ველზე ფერის ნაცვლად არ გამოდგება. - სახელი dahli ზოოლოგ სერგეი კონსტანტინოვიჩ დალს ეკუთვნის. ქართული სახელი დალის ხვლიკი ამავე ეპონიმს ასახავს. Identification: დალის ხვლიკი პატარა კლდის ხვლიკია, გამხდარი სხეულითა და გაბრტყელებული თავით. ზურგის ფერით მას [Darevskia-ს სხვა სახეობებისგან](https://reptiles.ge/xvlikebi/darevskia) ვერ გაარჩევთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა დალის ხვლიკი საქართველოში? A: საქართველოში დალის ხვლიკი თრიალეთის მთიანეთში გვხვდება. სხვა კლდოვან ადგილებშიც ცხოვრობს, მათ შორის ქოჯორში. - Q: სად შეიძლება შეხვდეთ საქართველოში? A: საქართველოში კლდოვან ადგილებში ცხოვრობს — მთის ტყეშიც და მის ზემოთაც. მისი არსებობა დადასტურებულია თრიალეთში, ქოჯორში, თეძამში, ატენსა და ზედაზენში. 2008–2009 წლების კვლევისას ზღვის დონიდან 830–1960 მ სიმაღლეზე იპოვეს. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. მაინც ნუ აიყვანთ ხელში: კუდი ადვილად წყდება. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili et al. 2010 — Unisexual rock lizard and its progenitors in Georgia: https://doi.org/10.1111/j.1095-8312.2010.01498.x - Tarkhnishvili, Murtskhvaladze & Anderson 2017 — genotypes at two loci in parthenogenetic Darevskia: https://doi.org/10.1093/biolinnean/blw046 - Barateli et al. 2022 — Reproductive effort of unisexual and bisexual Darevskia: https://doi.org/10.1016/j.jcz.2022.11.002 - Barateli et al. 2021 — habitat occupancy of D. portschinskii and D. dahli near Tbilisi: https://doi.org/10.3897/herpetozoa.34.e63072 - Petrosyan et al. 2020 — niche partitioning of D. dahli and parental species: https://doi.org/10.3390/math8081329 ### Darevskia derjugini — ართვინის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/artvinis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-derjugini - Catalog id: darevskia-derjugini - Updated: 2026-10-18T11:52:19+04:00 - English name: Derjugin's Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae ართვინის ხვლიკი (Darevskia derjugini) პატარა ტყის ხვლიკია, რომელიც მიწაზე ცხოვრობს. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში დასავლეთ ნაწილსა და აღმოსავლეთის ტყიან სარტყელში გვხვდება. თავი და ტანი ერთად, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 4–6,5 სმ-ია, კუდი კი ხშირად ტანზე თითქმის ორჯერ გრძელია. [მხოლოდ ფერით მას სანდოდ ვერ ამოიცნობთ](https://reptiles.ge/xvlikebi/identifikacia). English summary: Derjugin's Lizard (Darevskia derjugini) is a small forest lizard that lives on the ground. It has no venom and is not dangerous to people. In Georgia, it is found in the west and in the forested belt of the east. Its head and body together, without the tail, are often about 4–6.5 cm long, while the tail is often nearly twice as long as the body. [You cannot reliably identify it by color alone](https://reptiles.ge/en/lizards/identify). Facts: - ჰაბიტატი: ტყის პირი / მიწა - ტანი: კუდის გარეშე ~4–6,5 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: გლობალურად NT (IUCN, 2009) - ოჯახი: Lacertidae Identification: პატარა ტყის ხვლიკია და მიწაზე ცხოვრობს. კლდეებზე მცხოვრებ [Darevskia-ს სახეობებთან](https://reptiles.ge/xvlikebi/darevskia) შედარებით, თავი ნაკლებად ბრტყელი აქვს. მხოლოდ ფერით მისი ამოცნობა რთულია. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ართვინის ხვლიკი საქართველოში? A: დასავლეთ საქართველოში და აღმოსავლეთ საქართველოს ტყიან სარტყელში. ართვინის ხვლიკი ქვეყნის ორივე მხარეში გვხვდება, მაგრამ აღმოსავლეთში მისი ადგილი ტყიანი სარტყელია. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ტყეში და ტყის პირას ცხოვრობს. ხშირად მიწაზეა, ბალახსა და ჩამოცვენილ ფოთლებს შორის. შეიძლება ტყის გზებთან და ნაკადულების ნაპირებთანაც ნახოთ. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. ართვინის ხვლიკს შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საშიში არ არის. საფრთხის დროს, ჩვეულებრივ, გარბის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — Geographic proximity and niche overlap in Caucasian rock lizards: https://doi.org/10.1093/biolinnean/blad034 - Kropachev et al. 2023 — Morphological, spatial, and genetic differentiation of three sympatric Darevskia species: https://doi.org/10.1016/j.jcz.2023.01.010 - Tarkhnishvili et al. 2020 — Phenotypic divergence, convergence and evolution of Caucasian rock lizards: https://doi.org/10.1093/biolinnean/blaa021 - Altunışık & Eksilmez 2020 — Age and growth of Darevskia derjugini: https://doi.org/10.1163/15707563-bja10025 - Tuniyev, Koval & Vargovitsh 2021 — Amphibians and reptiles in caves of the Greater Caucasus: https://doi.org/10.24189/ncr.2021.010 ### Darevskia mixta — აჭარული ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/acharuli-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-mixta - Catalog id: darevskia-mixta - Updated: 2026-10-18T12:01:39+04:00 - English name: Mixed Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae აჭარული ხვლიკი (Darevskia mixta) პატარა კლდის ხვლიკია, რომელიც საქართველოში ძირითადად დასავლეთის ნოტიო ტყიან ხეობებში გვხვდება, აჭარაში კი არა. სხეული თავთან ერთად, კუდის გარეშე, ხშირად დაახლოებით 5–6 სმ-ია. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ბოლო დროს საირმეში, ჩხოროწყუსა და ბანისხევში ნახეს, ანუ სამეგრელო-ზემო სვანეთში, იმერეთსა და სამცხე-ჯავახეთში. ეს არ ნიშნავს, რომ მხოლოდ ამ სამ ადგილას ცხოვრობს, მაგრამ მთელ საქართველოში გავრცელებულად არც უნდა ჩათვალოთ. English summary: The Mixed Rock Lizard (Darevskia mixta) is a small rock lizard that, in Georgia, lives mainly in moist, forested valleys in the west, not in Adjara. Its body, including the head but not the tail, is often about 5–6 cm long. It is not venomous and is not dangerous to people. Recently it has been seen at Sairme, Chkhorotsku and Baniskhevi, in Samegrelo-Zemo Svaneti, Imereti and Samtskhe-Javakheti. This does not mean it lives only in those three places, but you should not assume it occurs across all of Georgia either. Facts: - ჰაბიტატი: ნოტიო ტყის ხეობა - ზომა: თავ-ტანი ~5–6 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: Near Threatened (NT) - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: პატარა კლდის ხვლიკია, რომელიც დასავლეთის ნოტიო ხეობებში ცხოვრობს, აჭარაში კი არ გვხვდება. ბუნებაში მხოლოდ ფერით მას ვერ ამოიცნობთ. ამიტომ ქერცლებსაც დააკვირდით, ზომასაც და იმასაც, სად ნახეთ ხვლიკი. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა აჭარული ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში მისი არსებობა საქართველოში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. საირმიდან მისი გამოსახულება არსებობს, საირმიდან, ჩხოროწყუდან და ბანისხევიდან კი დნმ-ის მონაცემებიც. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ნოტიო ტყის ხეობებში ცხოვრობს, კლდეებსა და ქვებზე. გვხვდება მესხეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, ბორჯომის ხეობაში და დიდი კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, რიონსა და ხობს შორის. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: ფერზე უფრო სანდოა ორი ნიშანი: სად ნახეთ ხვლიკი და აქვს თუ არა საფეთქელთან ერთი დიდი ქერცლი, რომელიც ყურის ფირფიტამდე აღწევს. ეს პატარა კლდის ხვლიკია. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Gabelaia, Tarkhnishvili & Murtskhvaladze 2015 — Phylogeography of Darevskia mixta: https://doi.org/10.1163/15685381-00002975 - Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — Geographic proximity and niche overlap in Caucasian rock lizards: https://doi.org/10.1093/biolinnean/blad034 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia mixta: https://www.iucnredlist.org/species/164638/114550849 - Tarkhnishvili 2012 — Evolutionary history and habitats of Caucasian rock lizards - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Darevskia obscura — მესხური კლდის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/mesxuri-kldis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-obscura - Catalog id: darevskia-obscura - Updated: 2026-10-18T12:06:22+04:00 - English name: Obscure Rock Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae მესხური კლდის ხვლიკი (Darevskia obscura) ადამიანისთვის უვნებელი ხვლიკია და საქართველოში ნამდვილად გვხვდება. ღიად სხვა კითხვა რჩება: ცალკე სახეობაა თუ არა. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში ამ სახელით შეიტანეს აქაური ხვლიკები, რომლებსაც ადრე D. rudis-ის უფრო ფართო ჯგუფში აერთიანებდნენ. ცალკე სახეობად მას ძირითადად დნმ-ის ერთი ტიპის მონაცემების გამო თვლიან. ჯერ არ შეუსწავლიათ, შეიძლება თუ არა ამ ორ ჯგუფს შორის გენების გაცვლა. ამიტომ ჩამონათვალში მესხური კლდის ხვლიკი შესაძლო ცალკე სახეობადაა შეტანილი. English summary: The Obscure Rock Lizard (Darevskia obscura) is harmless to people, and it definitely occurs in Georgia. The open question is a different one: whether it is a separate species. A 2026 Georgian list put local lizards that were once grouped within a broader D. rudis under this name. It is counted as a separate species mainly because of data from one type of DNA. Whether genes can pass between the two groups has not yet been studied. That is why the list includes the Obscure Rock Lizard as a possible separate species. Facts: - გავრცელება: სამცხე — ჯავახეთი, აჭარა - შხამი: არა - სახეობის სტატუსი: კანდიდატი - ოჯახი: Lacertidae Identification: მხოლოდ ფერით D. obscura-ს [Darevskia-ს სხვა სახეობებისგან](https://reptiles.ge/xvlikebi/darevskia) საიმედოდ ვერ გაარჩევთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში მის შესახებ ჩანაწერებიცაა და ნიმუშებიც. „კანდიდატი“ ნიშნავს, რომ ჯერ კიდევ შესამოწმებელია, ცალკე სახეობაა თუ არა. - Q: სად არის დაფიქსირებული? A: სამცხე-ჯავახეთსა და აჭარაში. ორივე რეგიონში ის ნახეს და აღრიცხეს. ზუსტად დასახელებული ადგილებია ახალციხის მუნიციპალიტეტში მესხეთის ქედი, ბანისხევის ხეობაში რველი, ახალქალაქთან სააღდგომოს მთა და ბორჯომის ხეობა. - Q: რატომ არის კანდიდატი სახეობა? A: D. rudis-ისგან მესხური კლდის ხვლიკს ძირითადად დნმ-ის ერთი ტიპის განსხვავებით არჩევენ. იქ, სადაც ეს ორი ფორმა ერთმანეთს ხვდება, ჯერ არ შეუსწავლიათ, შეიძლება თუ არა მათ შორის გენების გაცვლა. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Barateli et al. 2022 — Reproductive effort of unisexual and bisexual rock lizards: https://doi.org/10.1016/j.jcz.2022.11.002 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Darevskia&species=obscura - iNaturalist — Darevskia rudis obscura, საქართველოს საჯარო დაკვირვებები: https://www.inaturalist.org/observations?place_id=8857&taxon_id=35376 ### Darevskia pontica — კოლხური მდელოს ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/kolxuri-mdelos-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-pontica - Catalog id: darevskia-pontica - Updated: 2026-10-18T12:13:27+04:00 - English name: Pontic Meadow Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae კოლხური მდელოს ხვლიკი (Darevskia pontica) ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოში, შავი ზღვის მხარეში გვხვდება. მიწაზე ცხოვრობს, შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას შესაძლო ცალკე სახეობად თვლის და მდელოს ხვლიკისგან (Darevskia praticola) გამოყოფს. თუმცა ჯერ ნაჩვენები არ არის, რომ ეს ორი ჯგუფი გენეტიკურად მკაფიოდ გამიჯნულია. English summary: The Pontic Meadow Lizard (Darevskia pontica) occurs in northwestern Georgia, in the Black Sea region. It lives on the ground, has no venom and is not dangerous to people. It belongs to the true lizard family (Lacertidae). A 2026 Georgian list treats it as a possible separate species and distinguishes it from the Meadow Lizard (Darevskia praticola). However, it has not yet been shown that the two groups are clearly separated genetically. Facts: - ჰაბიტატი: აფხაზეთი, პონტური მდელო–ტყე - ზომა: თავ-ტანი ~4–6 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ცალკე IUCN არა - ჩამონათვალი: კანდიდატი Identification: კოლხური მდელოს ხვლიკი პატარაა და მიწაზე ცხოვრობს, შავი ზღვის მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ბუნებაში Darevskia-ს სხვა ხვლიკებისგან მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კოლხური მდელოს ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ის შესაძლო ცალკე სახეობადაა მიჩნეული. იმ ხვლიკის ადგილად, რომლის მიხედვითაც ეს სახეობა აღწერეს, გაგრაა მითითებული, აფხაზეთში. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოს შავი ზღვის მხარეში, აფხაზეთში. ამ მხარიდან ადგილად გაგრაა დასახელებული. ცხოვრობს მდელოებზე, ტყის პირას და ფოთლებს შორის, და არა მხოლოდ კლდეებზე. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: მხოლოდ ფერით ვერ ამოიცნობთ. კოლხური მდელოს ხვლიკი პატარაა და მიწაზე ცხოვრობს. შეადარეთ აღმოსავლეთის მდელოს ხვლიკს (D. praticola), დასავლეთის ართვინის ხვლიკს (D. derjugini) და უფრო დიდ L. agilis-ს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Doronin 2016 — Type specimens of the Darevskia (praticola) complex: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2016.320.2.158 - Freitas et al. 2016 — Cryptic diversity in Darevskia praticola: https://doi.org/10.1080/14772000.2015.1111267 - Speybroeck et al. 2020 — Species list of the European herpetofauna: https://doi.org/10.1163/15685381-bja10010 - Kidov et al. 2016 — Age, growth and reproduction of Darevskia pontica in the Northwest Caucasus: https://doi.org/10.18384/2310-7189-2016-4-17-25 - Kidov et al. 2017 — Reproduction of Darevskia pontica on the north-east of the range: https://doi.org/10.18384/2310-7189-2017-1-12-20 ### Darevskia portschinskii — მტკვრის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/mtkvris-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-portschinskii - Catalog id: darevskia-portschinskii - Updated: 2026-10-19T12:00:00+04:00 - English name: Portschinsky's Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae მტკვრის ხვლიკი (Darevskia portschinskii) დალის ხვლიკის (D. dahli) ერთ-ერთი მშობელი სახეობაა. დალის ხვლიკი მამრის გარეშე მრავლდება, მტკვრის ხვლიკს კი ბუნებაში მამრებიც ჰყავს და მდედრებიც. კლდის ხვლიკია, შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოდან აღებული ზრდასრული ხვლიკების სხეული, თავიდან კუდის ძირამდე, ჩვეულებრივ დაახლოებით 5,4–5,8 სმ-ია. მხოლოდ მცირე კავკასიონის ცენტრალურ ნაწილში ცხოვრობს, მათ შორის საქართველოში, სომხეთსა და აზერბაიჯანში. English summary: Portschinsky's lizard (Darevskia portschinskii) is one of the parent species of Dahl's rock lizard (D. dahli). Dahl's rock lizard reproduces without males, while Portschinsky's lizard has both males and females in the wild. It is a rock lizard with no venom and is not dangerous to people. Adults from Georgia usually measure about 5.4–5.8 cm from the head to the base of the tail. It lives only in the central part of the Lesser Caucasus, including Georgia, Armenia and Azerbaijan. Facts: - ჰაბიტატი: მთის ტყე, კლდე - ზომა: თავ-ტანი ~5.4–5.8 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: Least Concern (LC) - ზღვის დონიდან: დასახ. ~800–1200 მ - აღწერა 1878 წელს (Kessler), თავდაპირველად Lacerta portschinskii. ტიპის ადგილი თბილისია. გვარი Darevskia Arribas 1997-ის შემდეგ. სინონიმები: Lacerta saxicola portschinskii. - 2026 წლის ჩამონათვალის ნიმუში და COI შტრიხკოდი ქოჯორიდანაა (CaBOL-ID 1027436). უახლოესი შედარება სომხური portschinskii-ა; შემდეგი — obscura (ნიმუში ახალდაბიდან, დეპონირებული როგორც D. rudis). - ქვესახეობები ჩამონათვალში: D. p. portschinskii და D. p. nigrita (Bakradze, 1976; ტიპის ადგილი დმანისი). Identification: პატარა კლდის ხვლიკია, რომელიც თრიალეთის მთის ტყეში ცხოვრობს. ბუნებაში Darevskia-ს გვარის კლდის ხვლიკებს ერთმანეთისგან ზომით, საცხოვრებელი ადგილით, სქესითა და ქერცლის ნიშნებით არჩევენ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა მტკვრის ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია. სახეობის აღწერისას ნიმუშის ადგილად თბილისი მიუთითეს, თანამედროვე ცნობებში კი ქოჯორია დასახელებული. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: თრიალეთის მიდამოებში, მთის ტყის კლდოვან ადგილასაა ნანახი, ზღვის დონიდან დაახლოებით 800–1200 მ სიმაღლეზე. იქ დალის ხვლიკთან ერთადაც უნახავთ. თანამედროვე ცნობებში ქოჯორიცაა დასახელებული. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობას საფრთხეს არ უქმნის. მაგრამ კუდი ადვილად წყდება, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili et al. 2010 — Unisexual rock lizard and its progenitors in Georgia: https://doi.org/10.1111/j.1095-8312.2010.01498.x - Barateli et al. 2021 — habitat occupancy of D. portschinskii and D. dahli near Tbilisi: https://doi.org/10.3897/herpetozoa.34.e63072 - Barateli et al. 2022 — Reproductive effort of unisexual and bisexual Darevskia: https://doi.org/10.1016/j.jcz.2022.11.002 - Murphy et al. 2000 — phylogenetic constraints on parthenogenesis in lacertids: https://doi.org/10.1111/j.1096-3642.2000.tb02200.x - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia portschinskii: https://www.iucnredlist.org/species/164654/114556728 ### Darevskia praticola — მდელოს ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/mdelos-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-praticola - Catalog id: darevskia-praticola - Updated: 2026-10-20T00:18:17+04:00 - English name: Meadow Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae მდელოს ხვლიკი (Darevskia praticola) პატარა ხვლიკია, რომელიც აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში მიწაზე ცხოვრობს. Darevskia-ს გვარის ხვლიკების უმეტესობა კლდეზე სახლობს, ეს სახეობა კი გამონაკლისია. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თავისა და ტანის სიგრძე ჩვეულებრივ 6,5 სმ-ზე ნაკლებია. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის, საქართველოში კი მისი ქვესახეობა D. p. praticola ცხოვრობს. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა მიჩნეული და არა მხოლოდ შესაძლოდ. English summary: The meadow lizard (Darevskia praticola) is a small lizard that lives on the ground in eastern and central Georgia. Most lizards in the genus Darevskia live on rocks, but this species is an exception. It has no venom and is not dangerous to people. Its head and body are usually less than 6.5 cm long. It belongs to the true lizard family (Lacertidae), and the subspecies living in Georgia is D. p. praticola. Georgia’s 2026 species list treats it as a confirmed species, not merely a possible one. Facts: - ჰაბიტატი: ტყის პირი / მდელო - ზომა: თავ-ტანი ჩვ. <6.5 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: NT (IUCN) - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: მდელოს ხვლიკი პატარა, მიწაზე მცხოვრები ხვლიკია, რომელსაც თავი არ აქვს გაბრტყელებული. ტყის პირას და მდელოზე გვხვდება. Darevskia-ს ხვლიკებს მხოლოდ ფერით ვერ გაარჩევთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა მდელოს ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. მდელოს ხვლიკის არსებობა საქართველოში 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიური მონაცემებითაა დადასტურებული. ცხოვრობს აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებში, მაგრამ მთელ ქვეყანაში არ გვხვდება. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: საქართველოს ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში ცხოვრობს, ტყის პირას და ბალახიან გაწმენდილ ადგილებში. ბოლო დროს ნახეს სიონსა და თიანეთის თუშურებში. ლაგოდეხში, ცივ-გომბორსა და სურამის უღელტეხილზეც აღნიშნავენ. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. მდელოს ხვლიკს შხამი არ აქვს. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ, კუდიც შეიძლება მოსძვრეს. ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ და იქვე დატოვეთ, სადაც ნახეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili & Iankoshvili 2023 — Geographic proximity and niche overlap in Caucasian rock lizards: https://doi.org/10.1093/biolinnean/blad034 - Freitas et al. 2016 — Cryptic diversity in Darevskia praticola: https://doi.org/10.1080/14772000.2015.1111267 - Ćorović & Crnobrnja-Isailović 2018 — thermal ecology of the meadow lizard: https://doi.org/10.1163/15685381-17000218 - Vacheva & Naumov 2022 — diet of Darevskia praticola: https://doi.org/10.36253/a_h-12179 - Agasyan et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia praticola: https://www.iucnredlist.org/species/157245/5058913 ### Darevskia raddei — რადეს ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/rades-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-raddei - Catalog id: darevskia-raddei - Updated: 2026-10-18T15:16:23+04:00 - English name: Radde's Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae რადეს ხვლიკი (Darevskia raddei) უშხამო კლდის ხვლიკია, რომლის არსებობაც საქართველოში სამცხე-ჯავახეთში, მტკვრის ზემო დინებაშია დადასტურებული. 2026 წლის ქართულ სიაში ის სავარაუდო კი არა, დადასტურებული სახეობაა. საქართველოში დადასტურებული ცნობები ასპინძის მუნიციპალიტეტიდანაა: ფიადან, თმოგვიდან და თურქეთის საზღვართან მტკვრის ხეობიდან. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ საქართველოში გვხვდება. მსოფლიო მასშტაბით სახეობას გადაშენების მცირე საფრთხე ემუქრება. D. raddei-ს D. nairensis-ისგან გარჩევა ძნელია. English summary: Radde's Lizard (Darevskia raddei) is a nonvenomous rock lizard whose presence in Georgia has been confirmed along the upper Mtkvari River in Samtskhe-Javakheti. Georgia's 2026 list treats it as a confirmed species, not just a possible one. Confirmed records in Georgia come from Aspindza Municipality: Pia, Tmogvi and the Mtkvari valley near the Turkish border. This does not mean it occurs throughout Georgia. Worldwide, the species faces a low risk of extinction. D. raddei is hard to tell apart from D. nairensis. Facts: - ჰაბიტატი: კლდოვანი მტკვრის ხეობა - ზომა: თავ-ტანი ~6–7 სმ - აქტიურობა: დღისით - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: Least Concern (LC) - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: რადეს ხვლიკი პატარა კლდის ხვლიკია და Darevskia-ს გვარს ეკუთვნის. საქართველოში მის ამოცნობაში ყველაზე მეტად სამი რამ დაგეხმარებათ: სად ნახეთ, როგორი სხეულის აგებულება აქვს და როგორი ქერცლი აქვს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა რადეს ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ, რადეს ხვლიკი საქართველოში ნამდვილად გვხვდება. მისი არსებობა 2026 წლის ქართული ჩამონათვალით დადასტურებულია. - Q: სად შეიძლება მისი პოვნა საქართველოში? A: მტკვრის ზემო დინებაში, სამცხე-ჯავახეთში, თურქეთის საზღვართან. დადასტურებული ცნობები ასპინძის მუნიციპალიტეტიდან, ფიადან და თმოგვიდანაა. სხვა რეგიონებში მისი ნახვა დადასტურებული არ არის. - Q: არის თუ არა რადეს ხვლიკი შხამიანი? A: არა. შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობას საფრთხეს არ უქმნის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება გიკბინოთ ან კუდი მოიწყვიტოს. ამიტომ ხელში აყვანა არ ღირს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Dehghani et al. 2014 — Sexual size dimorphism in Darevskia raddei from northwestern Iran: https://doi.org/10.1080/09397140.2014.914715 - Tuniyev et al. 2009 / 2017 errata — IUCN Red List account for Darevskia raddei: https://www.iucnredlist.org/species/164753/114557658 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - Rastegar-Pouyani et al. 2011 — A new subspecies of Darevskia raddei from northwestern Iran: https://www.gallotia.de/AF/Bibliografie/BIB_6416.pdf - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Darevskia&species=raddei ### Darevskia valentini — ვალენტინის ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/valentinis-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/darevskia-valentini - Catalog id: darevskia-valentini - Updated: 2026-10-18T19:10:00+04:00 - English name: Valentin's Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae ვალენტინის ხვლიკი (Darevskia valentini) საქართველოში დადასტურებული სახეობაა; მისი დასახელებული ადგილები ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტშია. ის ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ინგლისურად მას Valentin's lizard ან Caucasian rock lizard ჰქვია. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი და არა მხოლოდ სავარაუდოდ. მისი იმავე სახელის ქვესახეობაა D. v. valentini. English summary: Valentin’s lizard (Darevskia valentini) is a confirmed species in Georgia; published biological records from Georgia name Ninotsminda Municipality. It belongs to the true lizard family (Lacertidae). It has no venom and is not dangerous to people. In English, it is called Valentin's lizard or Caucasian rock lizard. A 2026 Georgian list includes it as a confirmed species, rather than merely a possible one. Its subspecies with the same name is D. v. valentini. Facts: - ჰაბიტატი: ჯავახეთის მაღალმთიანი - ზომა: თავ-ტანი ~6–8 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: Least Concern (LC) - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: ვალენტინის ხვლიკი შედარებით დიდი კლდის ხვლიკია, რომელიც ჯავახეთის მაღალმთიანეთში გვხვდება. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ვალენტინის ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ეს ბიოლოგიური მონაცემებით დადასტურდა. იქ ნაჩვენები ხვლიკის სურათი ნინოწმინდის მხარეს, საღამოს ტბას უკავშირდება. დნმ-ის მონაცემები კი ორი ადგილიდანაა: საღამოს ტბიდან და მდინარე კირხბულაქიდან. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: გამოქვეყნებული ჩანაწერები საღამოს ტბისა და კირხბულაქის მიდამოებიდანაა, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. დაფიქსირებულია ქვიან მდელოზე, კლდეზე და ტბის ნაპირზე. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: მხოლოდ ფერით ვერ ამოიცნობთ. ვალენტინის ხვლიკი შედარებით დიდი კლდის ხვლიკია. შეადარეთ სომხურ კლდის ხვლიკს (armeniaca), რომელიც მამრის გარეშე მრავლდება და საღამოს ტბასთან ვალენტინის ხვლიკთან ერთად გვხვდება. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Barateli et al. 2022 — Reproductive effort of unisexual and bisexual Darevskia: https://doi.org/10.1016/j.jcz.2022.11.002 - Galoyan et al. 2019 — Natural history of Valentin’s rock lizard in Armenia: https://doi.org/10.24272/j.issn.2095-8137.2019.036 - Arribas et al. 2022 — Taxonomy of Darevskia valentini and D. rudis: https://doi.org/10.11646/zootaxa.5224.1.1 - Tok et al. 2009 — IUCN Red List, Darevskia valentini: https://www.iucnredlist.org/species/164707/5919336 - Petrosyan et al. 2019 — Ecological modelling of D. armeniaca and parental species: https://www.salamandra-journal.com/salamandra/55-2019/55-3/55-3,%204%20Varos%20Petrosyan,%20Analysis%20of%20geographical%20distribution%20of%20the%20parthenogenetic%20rock%20lizard%20Darevskia%20armeniaca%20and%20its%20parental%20species%20(D.%20mixta,%20D.%20valentini)%20based%20on%20ecological%20modelling.pdf ### Eremias arguta — ფერადი ფსვენი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/feradi-fsveni - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/eremias-arguta - Catalog id: eremias-arguta - Updated: 2026-10-18T16:27:35+04:00 - English name: Steppe-Runner - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae ფერადი ფსვენი (Eremias arguta) სტეპის ხვლიკია, რომელიც საქართველოში მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთში და ისიც ადგილ-ადგილ გვხვდება. სანდოდ დადასტურებულია დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში, სამუხის ველზე. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) მიეკუთვნება, ჩვენთან კი მისი ქვესახეობა E. a. transcaucasica ცხოვრობს. მსოფლიო მასშტაბით გადაშენება ნაკლებად ემუქრება, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. შხამი არ აქვს, ამიტომ ადამიანისთვის საშიში არ არის. English summary: The steppe-runner (Eremias arguta) is a steppe lizard that in Georgia lives only in the southeast, and even there only in scattered places. It has been reliably confirmed in the Samukhi Valley, in Dedoplistskaro Municipality. It belongs to the true lizard family (Lacertidae), and the subspecies found in Georgia is E. a. transcaucasica. Globally it faces little risk of extinction, and it is not on Georgia's 2014 Red List. It has no venom, so it poses no danger to people. Facts: - ჰაბიტატი: ღია სტეპი / სამხრ.–აღმ. - ზომა: თავ-ტანი ~6–8 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: ფერადი ფსვენი შედარებით მსხვილი ხვლიკია, რომელიც ღია და მშრალ ადგილებში ცხოვრობს. ზურგზე ხშირად ღია თვალაკები ან მუქი ლაქები აქვს. საქართველოში ყველაზე მეტად მარდ ფსვენსა და კოხტა გველთავას შეიძლება ჰგავდეს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ფერადი ფსვენი საქართველოში? A: დიახ. ფერადი ფსვენი საქართველოში ნამდვილად გვხვდება. სამხრეთ-აღმოსავლეთში ცხოვრობს, თუმცა იქაც მხოლოდ ადგილ-ადგილ. სანდოდ დადასტურებულია სამუხის ველზე, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში. ფერადი ფსვენი იქ მშრალ, ღია სტეპებში ცხოვრობს. ასეთი ადგილია, მაგალითად, სამუხის ველი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. ფერად ფსვენს შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობას საფრთხეს არ უქმნის. თუ დაიჭერთ, შეიძლება უკბინოს ან თავის დასაცავად კუდი მოიწყვიტოს. ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ, უბრალოდ დააკვირდით და ადგილზე დატოვეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Poyarkov, Orlova & Chirikova 2014 — Mitochondrial phylogeography of Eremias arguta: https://doi.org/10.11646/zootaxa.3895.2.4 - Aghasyan et al. 2018 — IUCN Red List, Eremias arguta: https://www.iucnredlist.org/species/157260/745511 - Muskhelishvili 1970 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - Nikolskii 1913 — Historical records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Eremias velox — მარდი ფსვენი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/mardi-fsveni - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/eremias-velox - Catalog id: eremias-velox - Updated: 2026-10-19T12:00:00+04:00 - English name: Rapid Racerunner - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae მარდი ფსვენი (Eremias velox) სწრაფი და უშხამო ხვლიკია, რომელიც საქართველოში სანდოდ მხოლოდ კახეთის მშრალ სამხრეთ ნაწილშია დადასტურებული. საქართველოს 2026 წლის სახეობების ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი და ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში საკმაოდ ჩვეულებრივად ითვლება. ნანახია ვაშლოვანის ეროვნულ პარკში, ფანტიშარას კანიონში ნაპოვნი ხვლიკები კი დნმ-ითაც შეამოწმეს. English summary: The Rapid Racerunner (Eremias velox) is a fast, non-venomous lizard that has been reliably confirmed in Georgia only in the dry south of Kakheti. Georgia's 2026 species checklist lists it as a confirmed species and considers it fairly common in the country's south-east. It has been recorded in Vashlovani National Park, and lizards found in Pantishara Canyon have also been checked by DNA. Facts: - ჰაბიტატი: მშრალი ღია გრუნტი - გავრცელება: კახეთი - ზომა: მცირე-საშუალო ხვლიკი - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა - უვნებელი - IUCN: LC, გლობალური Identification: მარდი ფსვენი თხელი, გრძელკუდა ხვლიკია Eremias-ის გვარიდან, რომელიც კახეთის მშრალ, ღია ადგილებში ცხოვრობს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: დიახ. მარდი ფსვენი საქართველოში ნამდვილად ცხოვრობს: ქვეყნის 2026 წლის სახეობების ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში საკმაოდ ჩვეულებრივ ხვლიკად ითვლება. - Q: სად გვხვდება საქართველოში? A: კახეთში. საქართველოში მარდი ფსვენის შესახებ სანდო ცნობები კახეთიდანაა: დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდან, მათ შორის ვაშლოვანის ეროვნული პარკიდან და ფანტიშარას კანიონიდან, ასევე საგარეჯოს მუნიციპალიტეტიდან. - Q: არის თუ არა შხამიანი? A: არა. მარდი ფსვენს შხამი არ აქვს და ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საფრთხეს არ ქმნის. მისი დაჭერა მაინც საჭირო არ არის. პატარა ხვლიკი ხელში შეიძლება დაშავდეს, ამიტომ სჯობს, თავი დაანებოთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tuniyev et al. 2019 - Eremias velox, The IUCN Red List of Threatened Species: https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T157286A749469.en - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Eremias&species=velox ### Eumeces schneiderii — გრძელფეხა სცინკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/grdzelfexa-stsinki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/eumeces-schneiderii - Catalog id: eumeces-schneiderii - Updated: 2026-10-18T20:15:03+04:00 - English name: Schneider's Skink - Risk to humans: Harmless - Family: Scincidae გრძელფეხა სცინკი (Eumeces schneiderii) დიდი, უშხამო სცინკია, რომელიც საქართველოში კახეთის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთშია დადასტურებული. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მის არსებობას ქვეყანაში ნამდვილად ადასტურებს: სცინკის გამოსახულებები ვაშლოვანის ეროვნული პარკიდანაა, დნმ-ით შემოწმებული ნიმუშები კი ჩაჩუნას აღკვეთილიდან. გველი არ არის და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოს სცინკები კავკასია-ირანის ფორმას, E. s. princeps-ს, განეკუთვნებიან. English summary: Schneider's skink (Eumeces schneiderii) is a large, non-venomous skink confirmed in Georgia in the far south-east of Kakheti. Georgia's 2026 checklist confirms that it truly occurs in the country: the images of the skink come from Vashlovani National Park, and the DNA-checked specimens from Chachuna Managed Reserve. It is not a snake and poses no danger to people. Georgian skinks belong to the Caucasus–Iran form E. s. princeps. Facts: - რეგიონი: კახეთი - ლოკალიტეტები: ვაშლოვანი / ჩაჩუნა - ზომა: დაახლ. 35–37 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - ოჯახი: Scincidae - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: დიდი სცინკია გლუვი ქერცლით და კარგად განვითარებული ფეხებით. ქუთუთოები აშკარად უჩანს. საქართველოში მისი არსებობა კახეთის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთშია დადასტურებული. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: დიახ. გრძელფეხა სცინკი საქართველოს უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში გვხვდება. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში მისი არსებობა ქვეყანაში ნამდვილად დადასტურებულია. - Q: არის თუ არა შხამიანი? A: არა. გრძელფეხა სცინკი ხვლიკია, შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. - Q: სად არის დადასტურებული საქართველოში? A: ვაშლოვანის ეროვნულ პარკსა და ჩაჩუნას აღკვეთილში. ორივე ადგილი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კახეთშია. საქართველოს სხვა რეგიონებიდან ეს სცინკი ცნობილი არ არის. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Eumeces&species=schneiderii - Boulenger 1890 — The Fauna of British India, Reptilia and Batrachia: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Reptilia_and_Batrachia_%28IA_reptiliabatrachi00bouliala%29.pdf ### Lacerta agilis — მარდი ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/mardi-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/lacerta-agilis - Catalog id: lacerta-agilis - Updated: 2026-10-18T20:53:26+04:00 - English name: Sand Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae მარდი ხვლიკი (Lacerta agilis) უშხამოა და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოს დასავლეთში ფართოდ გვხვდება, აღმოსავლეთში კი დაახლოებით 600–800 მ-ზე მაღლა. მკვრივი ტანი და შედარებით მოკლე თავი აქვს. გამრავლების პერიოდში მამრს გვერდები ხშირად უმწვანდება, მაგრამ [მხოლოდ ფერით მისი ამოცნობა](https://reptiles.ge/xvlikebi/identifikacia) რთულია. English summary: The Sand Lizard (Lacerta agilis) is not venomous and is not dangerous to people. It is widespread in western Georgia, while in the east it occurs above roughly 600–800 m. It has a stocky body and a relatively short head. During the breeding season, males’ sides often turn green, but [identifying it by colour alone](https://reptiles.ge/en/lizards/identify) is difficult. Facts: - ჰაბიტატი: მდელო, ბუჩქნარი, ტყის პირი - ზომა: თავ-ტანი ~7–9 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: Least Concern (LC) - ოჯახი: Lacertidae Identification: მკვრივი ტანი და შედარებით მოკლე თავი აქვს. გამრავლების პერიოდში მამრს გვერდები ხშირად უმწვანდება, მდედრი კი უმეტესად მოყავისფრო ან რუხია. მხოლოდ ფერით მას ზოლიანი და საშუალო ხვლიკისგან ვერ გაარჩევთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა მარდი ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ, საქართველოში გვხვდება. დასავლეთში ფართოდაა გავრცელებული, აღმოსავლეთში კი დაახლოებით 600–800 მ-ზე მაღლა უნახავთ. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: მკვრივი ტანი და შედარებით მოკლე თავი აქვს. გამრავლების პერიოდში მამრს გვერდები ხშირად უმწვანდება, მდედრი კი უმეტესად მოყავისფროა. მხოლოდ ფერით მას ზოლიანი ან საშუალო ხვლიკისგან ვერ გაარჩევთ. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. მარდ ხვლიკს შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ხელში აიყვანთ, შეიძლება გიკბინოთ ან კუდი მოსძვრეს. ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ და ადგილზე დატოვეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Doronin, Doronina & Bekoshvili 2019 — New data on the distribution of lizards in Caucasus: https://doi.org/10.3897/herpetozoa.32.e35615 - Doronina et al. 2023 — DNA barcoding of green Lacerta lizards: https://doi.org/10.31857/s0016675823030037 - Agasyan et al. 2010 — IUCN Red List, Lacerta agilis: https://www.iucnredlist.org/species/157288/5071439 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 - The Reptile Database — Lacerta agilis: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Lacerta&species=agilis ### Lacerta media — საშუალო ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/sashualo-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/lacerta-media - Catalog id: lacerta-media - Updated: 2026-10-18T21:04:06+04:00 - English name: Caucasian Green Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae საშუალო ხვლიკი (Lacerta media) დიდი, უშხამო ხვლიკია, რომელიც საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ადგილებში ცხოვრობს. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს (Lacertidae) ეკუთვნის და ადამიანისთვის საშიში არ არის. სახეობის სახელი საქართველოში, ბორჯომის ქვაბიშევის ხეობაში, დაახლოებით 1025 მ სიმაღლეზე აღებულ ნიმუშს ეყრდნობა. ქვესახეობას, რომელიც სახეობის სახელს ატარებს, L. m. media ჰქვია. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში ცალკე სახეობადაა შეტანილი, მაგრამ როგორც „კანდიდატი“. English summary: The Caucasian green lizard (Lacerta media) is a large, non-venomous lizard that lives in Georgia, mainly in the semi-dry east. It belongs to the true lizard family (Lacertidae) and is not dangerous to people. The species name is based on a specimen taken in Georgia, in the Kvabishevi valley near Borjomi, at about 1,025 m. The subspecies that carries the species name is L. m. media. The 2026 Georgian checklist lists it as a separate species, but only as a “candidate”. Facts: - ჰაბიტატი: აღმ. ნახევრადმშრალი - ზომა: თავ-ტანი ~10–12 სმ - აქტიურობა: დღის - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: Least Concern (LC) - ჩამონათვალი: კანდიდატი Identification: დიდი ხვლიკია, რომელიც მიწაზე ცხოვრობს. ნორჩებს ხშირად ტანის გასწვრივ სამი ზოლი აქვთ, ზრდასრულები კი ხშირად მწვანეა. კანდიდატი სახეობაა: ცალკე სახეობად აღიარება ჯერ საბოლოო არ არის. ამოსაცნობად მხოლოდ ფერს ნუ ენდობით. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საშუალო ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ, 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში შედის. თმოგვიდან ამ ხვლიკის სურათიც არის და დნმ-ის ნიმუშებიც. დნმ-ის ნიმუშები ფანტიშარას ხეობაშიც აიღეს. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: აღმოსავლეთ საქართველოს ნახევრადმშრალ მხარეში. იქ ბუჩქიან ადგილებში, ხეობებში, ყანებისა და ბაღების პირას ცხოვრობს. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: დიდი ხვლიკია, რომელიც მიწაზე ცხოვრობს. ნორჩებს ხშირად სამი ზოლი აქვთ, ზრდასრულები კი ხშირად მწვანეა. შეადარეთ ზოლიან ხვლიკს: მის ნორჩებს ჩვეულებრივ ხუთი ზოლი აქვთ. ამოსაცნობად მარტო ფერი საკმარისი არ არის. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Doronin & Doronina 2019 — Review of type specimens of Lacerta media: https://doi.org/10.31610/trudyzin/2019.323.2.85 - Ahmadzadeh et al. 2013 — Multiple dispersal out of Anatolia (Lacerta trilineata group): https://doi.org/10.1111/bij.12129 - Šmíd et al. 2014 — Annotated checklist and distribution of the lizards of Iran: https://doi.org/10.11646/zootaxa.3855.1.1 - Mazanaeva & Askenderov 2016 — Distribution and ecology of Lacerta media in Dagestan: https://doi.org/10.21638/11701/spbu03.2016.316 - Agasyan et al. 2009 — IUCN Red List, Lacerta media: https://www.iucnredlist.org/species/164749/5922769 ### Lacerta strigata — ზოლიანი ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/zoliani-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/lacerta-strigata - Catalog id: lacerta-strigata - Updated: 2026-10-18T21:22:35+04:00 - English name: Striped Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) ადამიანისთვის უვნებელია, საქართველოში კი მისი არსებობა დადასტურებულია. ძირითადად ნახევრადმშრალ ადგილებში ცხოვრობს. ახალგაზრდა ხვლიკს ზურგსა და გვერდებზე ხუთი ღია ზოლი გასდევს, ზრდასრულ მამრს კი სხეულის წინა ნაწილი ხშირად მწვანე აქვს. [სხვა მწვანე ხვლიკებისგან მხოლოდ ფერით მას ძნელად გაარჩევთ](https://reptiles.ge/xvlikebi/identifikacia). English summary: The Striped Lizard (Lacerta strigata) is harmless to people, and its presence in Georgia has been confirmed. It lives mainly in semi-arid areas. Young lizards have five light stripes along the back and sides, while adult males often have a green front part of the body. [By colour alone, you will find it hard to tell apart from other green lizards](https://reptiles.ge/en/lizards/identify). Facts: - ჰაბიტატი: ნახევრადმშრალი - ზომა: თავ-ტანი ~7–11 სმ - აქტიურობა: დღისით; თბილ სეზონზე - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: IUCN: LC (2008) - ოჯახი: Lacertidae Identification: ზოლიანი ხვლიკი საშუალო ზომისაა და კარგად განვითარებული ფეხები აქვს. ახალგაზრდა ხვლიკები ჩვეულებრივ მოყავისფროა, სხეულზე კი ხუთი ღია ზოლი გასდევთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ზოლიანი ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ. ზოლიანი ხვლიკი (Lacerta strigata) საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. - Q: სად გვხვდება საქართველოში? A: საქართველოს ნახევრადმშრალ ადგილებში. ცხოვრობს ველებსა და ნახევარუდაბნოებში, მდინარისპირა ღია ადგილებში და ბუჩქიან მინდვრებთან. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: ზოლიანი ხვლიკი საშუალო ზომისაა. ახალგაზრდა ხვლიკი ჩვეულებრივ მოყავისფროა, სხეულზე კი ხუთი ღია ზოლი გასდევს. ზრდასრულ მამრს სხეულის წინა ნაწილი ხშირად მწვანე აქვს, უკანა კი მოყავისფრო ან ზეთისხილისფერი რჩება. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Saberi-Pirooz et al. 2021 — Pleistocene climate and genetic structure of Lacerta strigata: https://doi.org/10.1002/ece3.7543 - Tuniyev et al. 2009 — IUCN Red List, Lacerta strigata (errata 2017): https://www.iucnredlist.org/species/157287/114558813 - iNaturalist — Lacerta strigata observations in Georgia: https://www.inaturalist.org/observations?place_id=8857&taxon_id=35870 - Langerwerf 1980 — The Caucasian green lizard, Lacerta strigata: https://www.thebhs.org/publications/the-herpetological-bulletin/issue-number-1-summer-1980/2074-hb001-03/file - in den Bosch & Bischoff 2004 — Remarks on the herpetofauna of Georgia: https://www.lacerta.de/AF/Bibliografie/BIB_6586.pdf ### Ophisops elegans — კოხტა გველთავა - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/koxta-gveltava - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/ophisops-elegans - Catalog id: ophisops-elegans - Updated: 2026-10-20T17:24:20+04:00 - English name: Snake-Eyed Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae კოხტა გველთავა (Ophisops elegans) პატარა ხვლიკია, რომლის თვალიც გველისას ჰგავს. ყველაზე მარტივად სწორედ თვალით ამოიცნობთ: ქუთუთოები შეზრდილი და გამჭვირვალე აქვს. სხვა მხრივ კი ნამდვილი ხვლიკების ოჯახის წევრია და ფეხები სრულად აქვს განვითარებული. საქართველოში მისი არსებობა 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულია. ტარიბანაში (დედოფლისწყარო) ნაპოვნი ხვლიკები დნმ-ით შეამოწმეს, ქვემო ქართლში კი კუმისისა და რუსთავის მიდამოებშიც ნახეს. ყველა ეს ადგილი აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ, ღია მხარეებშია. English summary: The snake-eyed lizard (Ophisops elegans) is a small lizard with eyes that look like a snake's. The eye is also the easiest way to recognise it: its eyelids are fused and transparent. In every other way it belongs to the true lizard family and has fully developed legs. The 2026 checklist confirms its presence in Georgia. Lizards found at Taribana (Dedoplistskaro) were checked by DNA, and the species has also been seen near Kumisi and Rustavi in Kvemo Kartli. Facts: - არეალი: აღმოსავლეთი — ლოკალური - ჰაბიტატი: მშრალი ღია მიწა - ზომა: სხეული ~5 სმ; კუდი გრძელი - უსაფრთხოება: უშხამო; არ შეეხოთ - ოჯახი: Lacertidae - სტატუსი: დადასტურებული Identification: კოხტა გველთავა პატარა, სწრაფი ხვლიკია ნამდვილი ხვლიკების ოჯახიდან. მთავარი ნიშანი თვალია: ქუთუთოები გამჭვირვალე და შეზრდილი აქვს, ამიტომ თვალი გველისას ჰგავს. სწორედ ამით გამოირჩევა საქართველოს ბევრი სხვა ხვლიკისგან. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: დიახ, კოხტა გველთავა საქართველოში ცხოვრობს. საქართველოს ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების 2026 წლის სიაში ის ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. - Q: სად გვხვდება საქართველოში? A: აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ მხარეებში. მისი არსებობა დადასტურებულია დედოფლისწყაროში (ტარიბანა) და ქვემო ქართლში, კუმისისა და რუსთავის მიდამოებში. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: ყველაზე მარტივად თვალით ამოიცნობთ. ქუთუთო გამჭვირვალე და შეზრდილი აქვს, ამიტომ თვალი გველისას ჰგავს. სხვა მხრივ კი პატარა, სწრაფი ხვლიკია ნამდვილი ხვლიკების ოჯახიდან, გრძელი კუდით და სრულად განვითარებული ფეხებით. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - Georgian Biodiversity Database — Ophisops elegans: https://biodiversity.iliauni.edu.ge/en/species/2561 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Ophisops&species=elegans - Akkaya & Uğurtaş 2006 — feeding biology of Bursa populations: https://www.researchgate.net/publication/292935703_The_feeding_biology_of_Ophisops_elegans_menetries_1832_Reptilia_Lacertidae_populations_of_the_Bursa_region ### Paralaudakia caucasia — ჯოჯო - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/jojo - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/paralaudakia-caucasia - Catalog id: paralaudakia-caucasia - Updated: 2026-10-21T11:35:11+04:00 - English name: Caucasian Agama - Risk to humans: Harmless - Family: Agamidae ჯოჯო (Paralaudakia caucasia) საქართველოში აგამების ოჯახის ერთადერთი ხვლიკია. დღისით აქტიურია და ადამიანისთვის უშხამოა. ნანახია კახეთში, შიდა ქართლში, ქვემო ქართლში, თბილისში, მცხეთა-მთიანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში. იმერეთსა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში მხოლოდ ცალკეულ შემთხვევებში უნახავთ და ამ რეგიონებში გავრცელებულად არ ითვლება. ტანი გაბრტყელებული აქვს, ამოსაცნობად კი კუდს დახედეთ: მასზე ეკლები რგოლებადაა განლაგებული. English summary: The Caucasian Agama (Paralaudakia caucasia) is the only lizard of the agama family in Georgia. It is active by day and is not venomous to humans. It has been recorded in Kakheti, Shida Kartli, Kvemo Kartli, Tbilisi, Mtskheta-Mtianeti and Samtskhe-Javakheti. In Imereti and Samegrelo-Zemo Svaneti it has been seen only in isolated cases, and these regions are not considered part of its range. Its body is flattened, but to identify it, look at the tail: the spines on it are arranged in rings. Facts: - ჰაბიტატი: კლდოვანი / მშრალი - ზომა: სხეული 15 სმ-მდე - შხამი: არა — უვნებელი - ოჯახი: Agamidae - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: ჯოჯო ტანმაგარი ხვლიკია, გაბრტყელებული სხეულითა და სამკუთხა თავით. კუდს დააკვირდით: ეკლიანია, ქერცლები კი მასზე მკაფიო რგოლებს ქმნის. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ჯოჯო საქართველოში? A: დიახ. ჯოჯო (Paralaudakia caucasia) საქართველოში აგამების ოჯახის ერთადერთი ხვლიკია. ამ ოჯახის სხვა ხვლიკი აქ არ გვხვდება. - Q: სად შეიძლება ნახვა საქართველოში? A: ჯოჯო ნანახია კახეთში, შიდა ქართლში, ქვემო ქართლში, თბილისში, მცხეთა-მთიანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში. ამ ადგილებს შორისაა ასპინძისა და დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტებიც. - Q: არის თუ არა ჯოჯო შხამიანი ან საშიში? A: არა, ჯოჯო უშხამოა. ხელში აყვანისას კი შეიძლება გიკბინოთ. ამიტომ ნუ შეეხებით და ბუნებაში დატოვეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Baig et al. 2012 — Morphology-based revision of Laudakia (Paralaudakia): https://doi.org/10.3897/vz.62.e31388 - Aghasyan et al. 2017 — IUCN Red List account for Paralaudakia caucasia: https://www.iucnredlist.org/species/164611/1061421 - Nikolskii 1913 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - Muskhelishvili 1970 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - Bannikov et al. 1977 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 ### Phoenicolacerta laevis — ლიბანური ხვლიკი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/libanuri-xvliki - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/phoenicolacerta-laevis - Catalog id: phoenicolacerta-laevis - Updated: 2026-10-21T12:25:05+04:00 - English name: Lebanon Lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Lacertidae ლიბანური ხვლიკი (Phoenicolacerta laevis) საქართველოში მხოლოდ ერთ ადგილასაა დადასტურებული: ანაკლიის ციხისა და მის გვერდით მდელოს მიდამოებში. ნამდვილი ხვლიკების ოჯახს ეკუთვნის და ადამიანისთვის უვნებელია. აქ სავარაუდოდ ადამიანმა შემთხვევით შემოიტანა. 2026 წლის ქართულ სახეობათა სიაში ცალკე სახეობადაა აღიარებული და საქართველოში შემოტანილადაა მითითებული. 2017 წელს ანაკლიის ხვლიკები გენეტიკურად სამხრეთ თურქეთის ხვლიკებს დაუკავშირეს. English summary: The Lebanon lizard (Phoenicolacerta laevis) is confirmed in Georgia from just one place: the area around Anaklia Castle and the meadow next to it. It belongs to the true lizard family and is harmless to people. It was probably brought here by people by accident. The 2026 Georgian species list recognises it as a separate species and lists it as introduced in Georgia. In 2017, the Anaklia lizards were genetically linked to lizards from southern Türkiye. Facts: - დადასტურებული ადგილი: ანაკლიის ციხის მიდამოები - სტატუსი საქართველოში: უნებლიედ შემოტანილი - სიგრძე: დაახლოებით 6–7 სმ SVL - ოჯახი: Lacertidae Identification: საქართველოში ლიბანური ხვლიკის ამოცნობაში სამი რამ ყველაზე მეტად გეხმარებათ: სად ნახეთ, როგორ იქცევა და როგორი ტანი აქვს. ჩვენთან მხოლოდ ანაკლიის ციხის მიდამოებშია დადასტურებული. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ლიბანური ხვლიკი საქართველოში? A: დიახ, მაგრამ მხოლოდ ანაკლიის მიდამოებშია დადასტურებული. საქართველოს სხვა კუთხეებში მისი ცხოვრება დადასტურებული არ არის. - Q: სად არის დადასტურებული საქართველოში? A: ანაკლიის ციხის მიდამოებში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, ენგურის შესართავთან ახლოს. საქართველოში ლიბანური ხვლიკის ნახვის შესახებ გამოქვეყნებული ცნობა სწორედ ამ ადგილს ეხება. - Q: ადგილობრივი სახეობაა? A: არა. ანაკლიის ხვლიკები გენეტიკურად სამხრეთ თურქეთის ხვლიკებს უკავშირდებიან. საქართველოში ისინი სავარაუდოდ ადამიანმა შემოიტანა. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili et al. 2017 — Isolated population of Phoenicolacerta laevis from the Georgian Black Sea Coast: https://doi.org/10.1080/09397140.2017.1361191 - Şahin et al. 2025 — Record of Phoenicolacerta laevis in northern Türkiye and possible human-mediated dispersal: https://doi.org/10.1080/09397140.2025.2544965 - Bülbül et al. 2021 — Body size and age structure of Phoenicolacerta laevis in a lowland Turkish population: https://acta-zoologica-bulgarica.eu/2021/002421.pdf - The Reptile Database — Phoenicolacerta laevis: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Phoenicolacerta&species=laevis ### Pseudopus apodus — გველხოკერა - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/gvelxokera - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/pseudopus-apodus - Catalog id: pseudopus-apodus - Updated: 2026-10-21T21:10:02+04:00 - English name: European glass lizard - Risk to humans: Harmless - Family: Anguidae გველხოკერა (Pseudopus apodus) გველი კი არა, Anguidae-ს ოჯახის დიდი უფეხო ხვლიკია. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის, თუმცა საქართველოში მას ხშირად გველში ურევენ. [გველისგან მისი გარჩევა](https://reptiles.ge/xvlikebi/xvlikis-da-gvelxokeras-gansxvaveba) შეიძლება მოძრავი ქუთუთოებით, ყურის ხვრელებითა და სხეულის გვერდებზე შესამჩნევი ნაოჭით. სიგრძით დაახლოებით ერთ მეტრს აღწევს, ზოგი დიდი გველხოკერა კი 1,35 მ-მდეც იზრდება. English summary: The European glass lizard (Pseudopus apodus) is not a snake but a large legless lizard of the Anguidae family. It has no venom and poses no danger to people, yet in Georgia it is often mistaken for a snake. It can be [told apart from a snake](https://reptiles.ge/en/lizards/lizard-or-glass-lizard) by its movable eyelids, ear openings and a noticeable fold along the sides of its body. Facts: - ჰაბიტატი: ღია, თბილი ადგილები - სიგრძე: დაახლ. 1–1.35 მ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Anguidae - გველი არ არის — უფეხო ხვლიკია და უშხამოა. - 2026 წლის სამეცნიერო ჩამონათვალი მის გავრცელებას მხოლოდ აღმოსავლეთ საქართველოში აღწერს. - ხშირად ეზოს, ბაღის ან ღია ფერდობის კონტექსტში ხვდება ადამიანს. - უყვარს ლოკოკინები და შლაკები. Identification: გველხოკერა გველი კი არა, დიდი, მსხვილი უფეხო ხვლიკია. სხეული ბოხმეჭაზე უფრო მსხვილი აქვს. ამოსაცნობად დააკვირდით მოძრავ ქუთუთოებს, ყურის ხვრელებსა და სხეულის გვერდებზე კარგად შესამჩნევ ნაოჭს. მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით. FAQ: - Q: გველხოკერა გველია თუ ხვლიკი? A: გველხოკერა ხვლიკია, გველი კი არა. გველისგან მას სამი ნიშანი განასხვავებს: მოძრავი ქუთუთოები, ყურის ხვრელები და სხეულის გვერდებზე კარგად შესამჩნევი კანის ნაოჭი. თუ გველი გეგონათ, სწორედ ამ ნიშნებს დააკვირდით. - Q: გვხვდება თუ არა გველხოკერა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის მონაცემებით, გველხოკერა საქართველოში გვხვდება. თუმცა მისი გავრცელება მხოლოდ აღმოსავლეთ საქართველოშია აღწერილი. - Q: საშიშია თუ არა ადამიანისთვის? A: არა. გველხოკერა შხამიანი არ არის. მწერებსა და ლოქორებს ჭამს და ამით შეიძლება სასარგებლოც იყოს. შეშინებულმა კი შეიძლება გიკბინოთ, ამიტომ ხელით ნუ დაიჭერთ და იქვე დატოვეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Jovanović Glavaš et al. 2020 — Pseudopus apodus-ის შეფერილობა და ეკოლოგია: https://doi.org/10.24272/j.issn.2095-8137.2020.025 - Kukushkin 2022 — Pseudopus apodus-ის გამრავლება და კვერცხებზე ზრუნვა: https://doi.org/10.30906/1026-2296-2022-29-3-169-186 - IUCN Red List: https://www.iucnredlist.org/details/157263/0 - Nikolskii 1913 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - Muskhelishvili 1970 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 ### Tenuidactylus caspius — კასპიური გეკონი - URL: https://reptiles.ge/xvlikebi/kaspiuri-gekoni - EN: https://reptiles.ge/en/lizards/tenuidactylus-caspius - Catalog id: tenuidactylus-caspius - Updated: 2026-10-21T21:41:57+04:00 - English name: Caspian Thick-toed Gecko - Risk to humans: Harmless - Family: Gekkonidae კასპიური გეკონი (Tenuidactylus caspius) საქართველოში დადასტურებული ერთადერთი გეკოს სახეობაა და ადამიანისთვის უვნებელია. ბუნებრივად ქვეყნის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში ცხოვრობს. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ადგილი, სადაც მისი არსებობა დადასტურებულია, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სამუხის ველია. ნიმუშები თბილისიდანაც არის შესწავლილი. ამას გარდა, ცნობილია მისი ცალკე, ქალაქური ჯგუფებიც. ეს გეკონი ნახეს აღმოსავლეთ საქართველოს ქალაქებში, ქუთაისსა და სოხუმში. English summary: The Caspian Thick-toed Gecko (Tenuidactylus caspius) is the only gecko species confirmed in Georgia, and it is harmless to people. In the wild, it lives in the country's far southeast. One important site where it has been confirmed is Samukhi Valley in Dedoplistskaro Municipality. Specimens from Tbilisi have also been studied. Separate city populations are known as well. This gecko has been seen in towns of eastern Georgia, as well as in Kutaisi and Sukhumi. Facts: - ჰაბიტატი: სამხრ.–აღმ. / ურბანული - შხამი: არა — უვნებელი - ოჯახი: Gekkonidae - ჩამონათვალი: დადასტურებული Identification: კასპიური გეკონი პატარა ხვლიკია ვერტიკალური გუგითა და გაფართოებული თითებით. საქართველოში ის შეიძლება ჯოჯოში აგერიოთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კასპიური გეკონი საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის მონაცემებით, კასპიური გეკონის არსებობა საქართველოში დადასტურებულია. ბუნებრივად ქვეყნის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში ცხოვრობს. - Q: არის თუ არა შხამიანი? A: არა. კასპიური გეკონი ადამიანისთვის უვნებელია და შხამი არ აქვს. თუ ნახავთ, მისი დაჭერა საჭირო არ არის. ჯობია, ადგილზე დატოვოთ. - Q: სად გვხვდება საქართველოში? A: კასპიური გეკონის დადასტურებული ნიმუშები თბილისიდან და დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში მდებარე სამუხის ველიდანაა ცნობილი. ცნობები არსებობს აღმოსავლეთ საქართველოს ზოგი დიდი დასახლებიდანაც, ასევე ქუთაისიდან და სოხუმიდან. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Tenuidactylus&species=caspius ## Turtles ### Emys orbicularis — ჭაობის კუ - URL: https://reptiles.ge/kuebi/chaobis-ku - EN: https://reptiles.ge/en/turtles/emys-orbicularis - Catalog id: emys-orbicularis - Updated: 2026-10-21T10:05:00+04:00 - English name: European Pond Turtle - Risk to humans: Harmless - Family: Emydidae ჭაობის კუ (Emys orbicularis) საქართველოს მშობლიური მტკნარი წყლის კუა — არც ხმელეთის კუ და არც შემოტანილი წითელყურა კუ. საქართველოში მისი ყოფნა დადასტურებულია, ქვეყნის დასავლეთისა და აღმოსავლეთისთვის კი სხვადასხვა ქვესახეობას ასახელებენ. კავკასიაში ნიჟარა ხშირად 16 სმ-ზე მოკლე აქვს. მსოფლიო მასშტაბით საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობად ითვლება, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი შეტანილი არ არის. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის. English summary: The European pond turtle (Emys orbicularis) is Georgia’s native freshwater turtle — neither a land tortoise nor the introduced pond slider. Its presence in Georgia is confirmed, and different subspecies are named for the west and the east of the country. In the Caucasus its shell is often under 16 cm long. Globally it is considered near threatened, but it is not on Georgia’s 2014 Red List. It has no venom and is not dangerous to people. Facts: - ჰაბიტატი: მტკნარი წყალი - ზომა: ხშირად <16 სმ - შხამი: არა - სტატუსი საქართველოში: მშობლიური - ოჯახი: Emydidae - კონსერვაცია: NT Identification: ჭაობის კუ საქართველოს მშობლიური წყლის კუა. ნიჟარა დაბალი და ხშირად მუქი აქვს, ყვითელი წერტილებით. მაღალი, გუმბათისებრი ნიჟარა უფრო ხმელეთის კუს აქვს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ჭაობის კუ საქართველოში? A: დიახ. ჭაობის კუ (Emys orbicularis) საქართველოს მშობლიური სახეობაა: აქ ბუნებრივად გვხვდება და ეს დადასტურებულია. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: ჭაობის კუ საქართველოში დადასტურებულია როგორც დასავლეთში, ისე აღმოსავლეთში. მტკნარ წყალში ცხოვრობს: ტბორებში, ტბებსა და ჭაობებში. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: ჭაობის კუს ამოსაცნობად სამ ნიშანს მიაქციეთ ყურადღება: დაბალ, მუქ ნიჟარას ყვითელი წერტილებით, საცურაო აპკიან თათებს და იმას, რომ ყურის უკან წითელი ზოლი არ აქვს. მაღალი, გუმბათისებრი ნიჟარა უფრო ხმელეთის კუს აქვს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Turtle Taxonomy Working Group 2021 — Turtles of the World, 9th ed.: https://doi.org/10.3854/crm.8.checklist.atlas.v9.2021 - IUCN 1996 — Emys orbicularis (global assessment): https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.1996.RLTS.T7717A12844431.en - Fritz 1998 — Introduction to zoogeography and subspecific differentiation in Emys orbicularis: https://iucn-tftsg.org/wp-content/uploads/file/Articles/Fritz_1998.pdf - Luiselli & Vamberger 2024 — IUCN Red List, Emys orbicularis (Europe): https://www.iucnredlist.org/species/7717/207667247 - The Reptile Database — Emys orbicularis: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Emys&species=orbicularis ### Mauremys caspica — კასპიური კუ - URL: https://reptiles.ge/kuebi/kaspiuri-ku - EN: https://reptiles.ge/en/turtles/mauremys-caspica - Catalog id: mauremys-caspica - Updated: 2026-10-18T22:09:16+04:00 - English name: Caspian Turtle - Risk to humans: Harmless - Family: Geoemydidae კასპიური კუ (Mauremys caspica) საქართველოს მშობლიური მტკნარი წყლის კუა — არც ხმელეთის კუა და არც შემოტანილი წითელყურა კუ. საქართველოში მისი ცხოვრება დადასტურებულია და ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს უკავშირდება. ატლასის რუკაზე მონიშნულია თბილისი, ქვემო ქართლი და კახეთი, ერთი კუ კი ლისის ტბაზეც აღმოაჩინეს. ეს ადგილები მხოლოდ იმას აჩვენებს, სად ნახეს. ისინი არც სახეობის მთელ გავრცელებას ასახავს და არც იმას ნიშნავს, რომ კუ ამ რეგიონებში ყველგან ცხოვრობს. English summary: The Caspian turtle (Mauremys caspica) is a native freshwater turtle of Georgia — neither a land tortoise nor the introduced pond slider. Its presence in Georgia is confirmed, and it is linked to the southeast of the country. The atlas map marks Tbilisi, Kvemo Kartli and Kakheti, and one turtle was also found at Lisi Lake. These places only show where it was seen. They do not show the species' full range, and they do not mean the turtle lives everywhere in these regions. Facts: - ჰაბიტატი: მტკნარი წყალი - შხამი: არა - სტატუსი საქართველოში: მშობლიური - ჩამონათვალი: დადასტურებული - ოჯახი: Geoemydidae Identification: კასპიური კუ წყლის კუა. ხმელეთის კუსთან შედარებით ნიჟარა უფრო ბრტყელი აქვს, თათებზე კი საცურაო აპკი. თუ ნიჟარა მაღალი და მკვეთრად გუმბათისებრია, უფრო სავარაუდოა, რომ [ხმელეთის კუს](https://reptiles.ge/kuebi/xmeltashuazghvetis-ku) (Testudo graeca) ხედავთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კასპიური კუ საქართველოში? A: დიახ. კასპიური კუ საქართველოს მშობლიური სახეობაა და მისი აქ ცხოვრება დადასტურებულია. მისი გავრცელება სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოს უკავშირდება. - Q: სად ცხოვრობს საქართველოში? A: სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში. ატლასის რუკაზე მონიშნულია თბილისი, ქვემო ქართლი და კახეთი. ერთი კონკრეტული კუ ლისის ტბაზეც აღმოაჩინეს. ეს არ ნიშნავს, რომ ამ რეგიონებში ყველგან ცხოვრობს. - Q: როგორ ამოვიცნო კასპიური კუ? A: დააკვირდით წყლის კუს ნიშნებს. კასპიურ კუს შედარებით ბრტყელი ნიჟარა და საცურაო აპკიანი თათები აქვს. კისერზე გრძივი ღია ზოლები გასდევს, თვალის უკან კი ფართო წითელი ზოლი არ აქვს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Vamberger et al. 2024 — Mauremys caspica species account, Chelonian Research Monographs: https://doi.org/10.3854/crm.5.125.caspica.v1.2024 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Mauremys&species=caspica - CDC — Reptiles and Amphibians, bite and scratch guidance: https://www.cdc.gov/healthy-pets/about/reptiles-and-amphibians.html - iNaturalist — Mauremys caspica public observations in Georgia: https://www.inaturalist.org/observations?place_id=8857&taxon_id=39972 ### Testudo graeca — ხმელთაშუაზღვეთის კუ - URL: https://reptiles.ge/kuebi/xmeltashuazghvetis-ku - EN: https://reptiles.ge/en/turtles/testudo-graeca - Catalog id: testudo-graeca - Updated: 2026-10-22T12:00:00+04:00 - English name: Mediterranean Tortoise - Risk to humans: Harmless - Family: Testudinidae ხმელთაშუაზღვეთის კუ (Testudo graeca) საქართველოს ერთადერთი სახმელეთო კუა. ქვეყნის მშობლიური სახეობაა: აქ ბუნებრივად ცხოვრობს და ეს დადასტურებულია. აღმოსავლეთ საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული მისი ფორმა T. g. ibera, დასავლეთ საქართველოდან აღწერილი T. g. nikolskii კი იშვიათად ითვლება. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. აღმოსავლეთ საქართველოში გაზომილ კუებს შორის მამრის ნიჟარის სიგრძე საშუალოდ დაახლოებით 18 სმ იყო, მდედრისა კი დაახლოებით 21 სმ. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში მოწყვლად სახეობად არის შეფასებული. English summary: The Mediterranean Tortoise (Testudo graeca) is Georgia's only land tortoise. It is native to the country: it lives here naturally, and this is confirmed. In eastern Georgia its form T. g. ibera is widespread, while T. g. nikolskii, described from western Georgia, is considered rare. Females are usually larger than males. Among tortoises measured in eastern Georgia, males had shells averaging about 18 cm long and females about 21 cm. Georgia's 2014 Red List assesses it as a vulnerable species. Facts: - ჰაბიტატი: ხმელეთი - შხამი: არა - ზომა: 15–25 სმ - სტატუსი საქართველოში: მშობლიური - კონსერვაცია: VU - ოჯახი: Testudinidae Identification: საქართველოს ერთადერთი სახმელეთო კუა. მაღალი, გუმბათივით ამობურცული ნიჟარა და სქელი, სვეტივით მსხვილი ფეხები აქვს. ეს ორი ნიშანი წყლის კუებისგან გარჩევაში დაგეხმარებათ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა საქართველოში? A: დიახ. ხმელთაშუაზღვეთის კუ საქართველოს მშობლიური სახეობაა, ანუ აქ ბუნებრივად ცხოვრობს, და ეს დადასტურებულია. ის ქვეყნის ერთადერთი სახმელეთო კუა. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: ხმელთაშუაზღვეთის კუ ყველაზე მეტად აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ და ღია ადგილებში გვხვდება. ის ნახეს გორში, თბილისში, ბოლნისსა და ვაშლოვანის ეროვნულ პარკში. - Q: ეს წყლის კუა? A: არა. ხმელთაშუაზღვეთის კუ ხმელეთზე ცხოვრობს. ჭაობის კუ, კასპიური კუ და წითელყურა კუ კი მტკნარ წყალთან ცხოვრობენ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Türkozan et al. 2023 — IUCN/SSC TFTSG account, eastern Testudo graeca clades: https://doi.org/10.3854/crm.5.120.eastern.graeca.v1.2023 - Van der Kuyl et al. 2005 — subspecies distinction graeca vs ibera: https://doi.org/10.1186/1471-2148-5-29 - Tortoise & Freshwater Turtle Specialist Group 1996 — IUCN Red List, Testudo graeca: https://www.iucnredlist.org/species/21646/9305693 - Nikolskii 1913 — Georgian records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - Muskhelishvili 1970 — Georgian records, size and elevation cited in Tarkhnishvili et al. 2026 and Türkozan et al. 2023 ### Trachemys scripta — წითელყურა კუ - URL: https://reptiles.ge/kuebi/tsitelqura-ku - EN: https://reptiles.ge/en/turtles/trachemys-scripta - Catalog id: trachemys-scripta - Updated: 2026-10-22T14:15:00+04:00 - English name: Pond Slider - Risk to humans: Harmless - Family: Emydidae წითელყურა კუ (Trachemys scripta) პოპულარული შინაური წყლის კუაა, მაგრამ საქართველოს მშობლიური სახეობა არ არის. ბუნებაში მაშინ ჩნდება, როცა ადამიანები გაუშვებენ ან თვითონ გაიქცევა. თბილისისა და ბათუმის მიდამოებში უკვე ბუნებაში მრავლდება, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ ქვეყანაშია დამკვიდრებული. საქართველოში ცნობილი ფორმაა T. s. elegans. ყველაზე ადვილად მას თვალის უკან ფართო წითელი ზოლით ამოიცნობთ. ადამიანისთვის შხამიანი არ არის, მაგრამ ბუნებაში მისი გაშვება არ შეიძლება. English summary: The pond slider (Trachemys scripta) is a popular pet freshwater turtle, but it is not native to Georgia. It turns up in the wild when people release it or when it escapes. Around Tbilisi and Batumi it already breeds in the wild, but that does not mean it is established across the whole country. The form known in Georgia is T. s. elegans. The easiest way to recognise it is the broad red stripe behind the eye. It is not venomous to people, but it must not be released into the wild. Facts: - ჰაბიტატი: მტკნარი წყალი - სტატუსი: შემოტანილი - შხამი: არა - ოჯახი: Emydidae - ქვესახეობა: T. s. elegans - გამრავლება საქართველოში: თბილისი და ბათუმი Identification: წითელყურა კუ საქართველოში შემოტანილი წყლის კუაა. აქ ცნობილ ფორმას, T. s. elegans-ს, თვალის უკან ფართო წითელი ზოლი აქვს და ეს მისი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა წითელყურა კუ საქართველოში? A: დიახ, მაგრამ ადგილობრივი სახეობა არ არის, საქართველოში შემოტანილია. თბილისისა და ბათუმის მიდამოებში დადასტურებულია, რომ ბუნებაში მრავლდება, ესე იგი, ამ ორ ადგილას წითელყურა კუებმა უკვე ფეხი მოიკიდეს. - Q: ადგილობრივია თუ არა საქართველოში? A: არა. წითელყურა კუ საქართველოს მშობლიური სახეობა არ არის. ეს შინაური წყლის კუაა, რომელიც ბუნებაში მოხვდა, როცა გაუშვეს ან გაიქცა, და იქ დამკვიდრდა. საქართველოს მშობლიური წყლის კუებია ჭაობის კუ და კასპიური კუ. - Q: სად ცხოვრობს საქართველოში? A: თბილისისა და ბათუმის მიდამოებში დადასტურებულია, რომ წითელყურა კუ ბუნებაში მრავლდება. რუკაზე საკმარისი ჩანაწერი აქვს თბილისს, აჭარასა და აფხაზეთს, იმერეთიდან, ქვემო ქართლიდან და გურიიდან კი მხოლოდ თითო-ოროლა ჩანაწერია. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Reshetnikov et al. 2023 — Rarely naturalized pet terrapin expansion in Eurasia: https://doi.org/10.3897/neobiota.81.90473 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Georgian herpetofauna records cited in Tarkhnishvili et al. 2026 - The Reptile Database: https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Trachemys&species=scripta ## Amphibians ### Bufo verrucosissimus — კავკასიური გომბეშო - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/kavkasiuri-gombesho - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/bufo-verrucosissimus - Catalog id: bufo-verrucosissimus - Updated: 2026-10-18T14:00:00+04:00 - English name: Caucasian Toad - Risk to humans: Harmless - Family: Bufonidae კავკასიური გომბეშო (Bufo verrucosissimus) ნოტიო ტყის უშხამო გომბეშოა და საქართველოში დადასტურებულია. შხამიანი ნაკბენი არ აქვს და ადამიანისთვის საშიში არ არის, მაგრამ თვალის უკან ჯირკვლები თავდაცვით სითხეს გამოყოფს, ამიტომ ხელში ნუ აიყვანთ. მდედრი, როგორც წესი, მამრზე დიდია: ბორჯომის ხეობაში შესწავლილ გომბეშოებში მამრი დაახლოებით 7–8,5 სმ სიგრძისაა, მდედრი კი 10–13 სმ. მსოფლიო მასშტაბით გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. გომბეშოების ოჯახს ეკუთვნის. English summary: The Caucasian toad (Bufo verrucosissimus) is a harmless toad of damp forests, confirmed in Georgia. It has no venomous bite and is not dangerous to people, but glands behind its eyes release a defensive fluid, so do not pick it up. As a rule, females are larger than males: among toads studied in Borjomi Canyon, males are about 7–8.5 cm long and females 10–13 cm. Globally it faces a low risk of extinction, and it is not on Georgia’s 2014 Red List. It belongs to the true toad family. Facts: - ჰაბიტატი: ნოტიო ტყე - ზომა: ♂ ~7–8.5 სმ, ♀ ~10–13 სმ - აქტიურობა: ხმელეთი; ქვირითობა IV–VI - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Bufonidae Identification: ტყის გომბეშოა მოკლე ტანით, მეჭეჭებიანი კანით და ყავისფერი ან რუხი ზურგით. თვალის უკან დიდი ჯირკვლები უჩანს, გუგა კი ჰორიზონტალური აქვს. საქართველოში ყველაზე ხშირად მწვანე გომბეშოს ერევა. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კავკასიური გომბეშო საქართველოში? A: დიახ. საქართველოში გვხვდება და 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალშიც შედის. 1996 წლისთვის ქვეყანაში 20 ადგილიდან იყო ცნობილი. ახალდაბიდან აღებული ნიმუში დნმ-ითაც შეამოწმეს. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ნოტიო ტყეებში ცხოვრობს. საკმარისი ჩანაწერი აქვს აჭარას, აფხაზეთს, სამეგრელო-ზემო სვანეთს, იმერეთს, რაჭა-ლეჩხუმ-ქვემო სვანეთს, სამცხე-ჯავახეთს (ბორჯომის ხეობა), შიდა ქართლს, მცხეთა-მთიანეთს (არაგვის ხეობა) და კახეთის ტყიან ნაწილს, ლაგოდეხსა და ყვარელთან. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: კავკასიურ გომბეშოს მოკლე ტანი, მეჭეჭებიანი კანი და ყავისფერი ან რუხი ზურგი აქვს. თვალის უკან დიდი ჯირკვლები უჩანს, გუგა კი ჰორიზონტალური აქვს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili 1994 — Breeding of Bufo verrucosissimus: https://doi.org/10.1163/156853894x00290 - IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2023 — Bufo verrucosissimus: https://www.iucnredlist.org/species/39421/2926184 - Tarkhnishvili 1996 — The distribution and ecology of the amphibians of Georgia and the Caucasus: http://eprints.iliauni.edu.ge/503/1/Amphibian%20biogeography%2096.pdf - Tarkhnishvili 1993 — Anurans of Borjomi Canyon: http://eprints.iliauni.edu.ge/781/ - Gokhelashvili & Tarkhnishvili 1994 — Age structure of six Georgian anuran populations: http://eprints.iliauni.edu.ge/645/ ### Bufotes viridis — მწვანე გომბეშო - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/mtsvane-gombesho - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/bufotes-viridis - Catalog id: bufotes-viridis - Updated: 2026-10-18T03:00:47+04:00 - English name: Green Toad - Risk to humans: Harmless - Family: Bufonidae მწვანე გომბეშო (Bufotes viridis) გომბეშოა, რომელსაც ზურგზე მწვანე ლაქები აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის: შხამიანი კბენა არ აქვს. საქართველოში ძირითადად ღია ადგილებში ცხოვრობს და 2026 წლის მონაცემებით, აქ მისი არსებობა დადასტურებულია. სიგრძე ჩვეულებრივ დაახლოებით 5–12 სმ-ია. ეს ზომა სახეობას ზოგადად ეხება, მდედრი კი, როგორც წესი, მამრზე დიდია. მსოფლიო მასშტაბით გადაშენების საფრთხე ნაკლებად ემუქრება, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. English summary: The green toad (Bufotes viridis) is a toad with green spots on its back. It is not dangerous to people: it has no venomous bite. In Georgia it lives mainly in open country, and 2026 data confirm that it occurs here. Its length is usually about 5–12 cm. This figure applies to the species as a whole, and females are generally larger than males. Globally it is at low risk of extinction, and it is not on Georgia’s 2014 Red List. Facts: - ჰაბიტატი: სტეპი, ღია ადგილები - ზომა: დაახლ. 5–12 სმ - აქტიურობა: ბინდი–ღამე - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Bufonidae Identification: მწვანე გომბეშოს პირველ რიგში ზურგის არათანაბარი მწვანე ან ზეთისხილისფერი ლაქებით იცნობთ. მოკლე, მეჭეჭებიანი სხეული აქვს, ჰორიზონტალური გუგა და თვალის უკან დიდი ჯირკვლები. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა მწვანე გომბეშო საქართველოში? A: დიახ, მწვანე გომბეშო საქართველოში გვხვდება — 2026 წლის მონაცემებით, ეს დადასტურებულია. 1996 წლის ცნობებით, ქვეყანაში ჩვეულებრივი სახეობაა. გამონაკლისი ნოტიო შავიზღვისპირეთია, სადაც იშვიათია. - Q: სად შეიძლება შეხვდეთ მწვანე გომბეშოს საქართველოში? A: ღია, მშრალ ან ნახევრადმშრალ ადგილებში ცხოვრობს, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოში. ასეთია სტეპი, ტყის გაწმენდილი ადგილები, ბაღები და დასახლებები. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. შხამიანი კბენა არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. თვალის უკან დიდი ჯირკვლები აქვს, მათმა სითხემ კი შეიძლება თვალი ან პირი გააღიზიანოს. ამიტომ გომბეშოს ხელში ნუ აიყვანთ, შეხების შემდეგ კი ხელები დაიბანეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Dufresnes et al. 2019 — Fifteen shades of green: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2019.106615 - Speybroeck et al. 2020 — Species list of the European herpetofauna: https://doi.org/10.1163/15685381-bja10010 - IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2023 — Bufotes viridis: https://www.iucnredlist.org/species/182530066/730332 - Tarkhnishvili 1996 — The distribution and ecology of the amphibians of Georgia and the Caucasus: http://eprints.iliauni.edu.ge/503/1/Amphibian%20biogeography%2096.pdf - Tarkhnishvili 1993 — Anurans of Borjomi Canyon: http://eprints.iliauni.edu.ge/781/ ### Hyla orientalis — აღმოსავლური ვასაკა - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/aghmosavluri-vasaka - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/hyla-orientalis - Catalog id: hyla-orientalis - Updated: 2026-10-19T13:00:00+04:00 - English name: Eastern Treefrog - Risk to humans: Harmless - Family: Hylidae აღმოსავლური ვასაკა (Hyla orientalis) უშხამო ვასაკაა და საქართველოს უმეტეს ნაწილში გვხვდება, გარდა უკიდურესი სამხრეთ-აღმოსავლეთის მშრალი მხარისა. იქ ვასაკა, როგორც წესი, მცირეაზიურია (Hyla savignyi). ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 3–5 სმ-ია ცხვირის წვერიდან სხეულის ბოლომდე და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ცხოვრობს ნათელ ტყეში, ბუჩქნარში, ბაღებსა და წყალთან, კოლხეთის დაბლობზე კი ხშირია. ნანახია ბათუმში, ფოთში, ქუთაისში, ბორჯომში, თბილისში, ყვარელსა და ლაგოდეხში. ვაშლოვანის სტეპში მას ნუ ეძებთ. English summary: The Eastern Treefrog (Hyla orientalis) is a non-venomous treefrog found across most of Georgia, except the dry far south-east. There, as a rule, a treefrog is the Yellow-Lemon Treefrog (Hyla savignyi). Adults are usually about 3–5 cm from the tip of the snout to the end of the body, and they are not dangerous to people. It lives in open woodland, scrub, gardens and near water, and is common in the Colchis lowland. It has been recorded in Batumi, Poti, Kutaisi, Borjomi, Tbilisi, Kvareli and Lagodekhi. Facts: - ჰაბიტატი: ტყე, ბაღი, წყალთან - ზომა: დაახლ. 3–5 სმ - აქტიურობა: ბინდი–ღამე - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Hylidae Identification: პატარა ვასაკაა გლუვი კანით, თითების ბოლოზე კი წებოვანი დისკები აქვს. საქართველოში ყველაზე ხშირად მცირეაზიურ ვასაკას ერევა. მათ გასარჩევად ხშირად უფრო საიმედოა ის, სად ნახეთ ბაყაყი, ვიდრე მისი ფერი. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა აღმოსავლური ვასაკა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის სახეობების ჩამონათვალში აღმოსავლური ვასაკა სახეობადაა მიჩნეული. დნმ-ნიმუშები, რომლებსაც ეს ჩამონათვალი ეყრდნობა, თბილისიდან და წყორძიდანაა. იქ გამოსახული ბაყაყი კი გაღმა დვაბზუდანაა. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: საქართველოს უმეტეს რეგიონში: კოლხეთიდან ქვემო ქართლამდე და კახეთის უფრო ნოტიო ნაწილამდე. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. მაინც ხელში ნუ აიყვანთ. თუ შეეხეთ, შემდეგ ხელები დაიბანეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Marushchak et al. 2022 — Upper Tskhenistskali basin (Lower Svanetia): https://doi.org/10.15407/zoo2022.05.385 - Stöck et al. 2008 — Mitochondrial and nuclear phylogeny of circum-Mediterranean tree frogs: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2008.09.009 - Gvoždík et al. 2008 — Geographic morphological variation in Hyla arborea and Hyla savignyi: https://doi.org/10.1111/j.1095-8312.2008.01056.x - Kaya & Simmons 1999 — Advertisement calls of Hyla arborea and Hyla savignyi in Turkey: https://doi.org/10.1080/09524622.1999.9753433 - IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2022 — Hyla orientalis: https://www.iucnredlist.org/species/82494309/174180490 ### Hyla savignyi — მცირეაზიური ვასაკა - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/mtsireaziuri-vasaka - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/hyla-savignyi - Catalog id: hyla-savignyi - Updated: 2026-10-18T20:40:17+04:00 - English name: Yellow-Lemon Treefrog - Risk to humans: Harmless - Family: Hylidae მცირეაზიური ვასაკა (Hyla savignyi) უშხამო ვასაკაა, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ მხარეში ცხოვრობს. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 3–5 სმ-ია და ადამიანისთვის საშიში არ არის. მთელ საქართველოში არ გვხვდება. ცხოვრობს ივრის ხეობაში, ვაშლოვანის მიდამოებსა და თბილისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სტეპში, ბუჩქნარსა და წყლის პირას. ნოტიო კოლხურ ტყეში მას ნუ ეძებთ, დასავლეთ საქართველოს ძველი ჩანაწერები კი შეცდომად ითვლება. ქვეყნის დანარჩენ ნაწილში ნანახი ვასაკა, როგორც წესი, აღმოსავლური ვასაკაა (Hyla orientalis). English summary: The yellow-lemon treefrog (Hyla savignyi) is a non-venomous treefrog that lives in the dry south-east of Georgia. Adults are usually about 3–5 cm long, and it is not dangerous to people. It does not occur throughout Georgia. It lives in the Iori valley, around Vashlovani and south-east of Tbilisi, in steppe, scrub and near water. Don't look for it in humid Colchic forest; old records from western Georgia are considered errors. Facts: - ჰაბიტატი: სტეპი, ბუჩქნარი, წყალთან - ზომა: დაახლ. 3–5 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Hylidae Identification: პატარა ვასაკაა გლუვი კანითა და თითების ბოლოზე წებოვანი დისკებით. საქართველოში ყველაზე ხშირად აღმოსავლურ ვასაკას ერევა. მათ გასარჩევად ადგილი ხშირად ფერზე საიმედოა, ამიტომ კარგად დაიმახსოვრეთ, სად ნახეთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა მცირეაზიური ვასაკა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობადაა მიჩნეული. დნმ-ით შემოწმებული ნიმუში დალის წყალსაცავიდანაა. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით კახეთში: ივრის ხეობაში, დალის წყალსაცავთან და ვაშლოვანში. ასევე გვხვდება თბილისის სამხრეთით. დასავლეთ საქართველოსა და ნოტიო ტყეში მას ნუ ეძებთ. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. მცირეაზიურ ვასაკას შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. მაინც ნუ აიყვანთ ხელში. თუ შეეხეთ, შემდეგ ხელები დაიბანეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Kuzmin et al. — IUCN Red List (Hyla savignyi): https://www.iucnredlist.org/species/55647/11347491 - Tarkhnishvili 1996 — The distribution and ecology of the amphibians of Georgia and the Caucasus: http://eprints.iliauni.edu.ge/503/1/Amphibian%20biogeography%2096.pdf - Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus (AmphibiaWeb species account): https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Hyla&where-species=savignyi - Frost — Amphibian Species of the World (Hyla savignyi): https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Amphibia/Anura/Hylidae/Hylinae/Hyla/Hyla-savignyi - National Geographic Georgia / National Museum — Yellow-lemon Treefrog map: https://map.nationalgeographic.ge/en/element/mcireaziuri-vasaka/ ### Lissotriton lantzi — კავკასიური ჩვეულებრივი ტრიტონი - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/kavkasiuri-chveulebrivi-tritoni - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/lissotriton-lantzi - Catalog id: lissotriton-lantzi - Updated: 2026-10-18T21:43:23+04:00 - English name: Caucasian Smooth Newt - Risk to humans: Harmless - Family: Salamandridae კავკასიური ჩვეულებრივი ტრიტონი (Lissotriton lantzi) საქართველოს ყველაზე პატარა ტრიტონია. ტყის სარტყლის გუბეებსა და ტბებში ცხოვრობს, უშხამოა და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 7–11 სმ-ია, შეწყვილებისას კი მამრი შეიძლება დაახლოებით 12 სმ-მდე იყოს. ბუნებაში პატარა ზომითა და გლუვი კანით ამოიცნობთ, ამიტომ ზოლებიან ან სავარცხლიან ტრიტონებში ნუ აურევთ. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში კანდიდატ სახეობადაა შეტანილი, ანუ ჯერ ბოლომდე დადასტურებული არ არის, რომ ცალკე სახეობაა. English summary: The Caucasian Smooth Newt (Lissotriton lantzi) is Georgia's smallest newt. It lives in ponds and lakes of the forest belt, has no venom and is not dangerous to people. Adults are usually about 7–11 cm long, and breeding males may reach about 12 cm. In the wild you can recognise it by its small size and smooth skin, so don't mistake it for banded or crested newts. The 2026 Georgian checklist lists it as a candidate species, which means it is not yet fully confirmed as a separate species. Facts: - ჰაბიტატი: ტყის გუბე, ტბა - ზომა: დაახლ. 7–11 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: კანდიდატი სახეობა - ოჯახი: Salamandridae Identification: საქართველოს ყველაზე პატარა ტრიტონია, გლუვი ან ოდნავ მარცვლოვანი კანით. გვერდზე ღია ზოლი არ აქვს, შეწყვილებისას კი მამრს დაბალი ქედი უჩნდება. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კავკასიური ჩვეულებრივი ტრიტონი საქართველოში? A: დიახ. საქართველოში დასავლეთიდან კახეთამდე ბევრ ადგილასაა ნანახი, ძველადაც და ბოლო წლებშიც. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში კანდიდატ სახეობადაა შეტანილი, ანუ ჯერ ბოლომდე დადასტურებული არ არის, რომ ცალკე სახეობაა. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: საქართველოს რამდენიმე რეგიონში გვხვდება, არა მხოლოდ თბილისში. ტყის სარტყელში ცხოვრობს, გუბეებთან, პატარა ტბებთან და ნელი დინების წყალთან. ზღვის დონიდან თრიალეთისა და ბაკურიანის სიმაღლემდე ადის. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. კავკასიურ ჩვეულებრივ ტრიტონს შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. მისი კანი ნივთიერებას გამოყოფს, რომელმაც შეიძლება გაღიზიანება გამოიწვიოს. ხელში ნუ აიყვანთ. თუ მაინც შეეხეთ, ხელები დაიბანეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Pabijan et al. 2017 — Isolation and gene flow in a speciation continuum in newts: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2017.08.003 - Wielstra et al. 2018 — Distributions of the smooth newt species complex: https://doi.org/10.1163/15685381-17000128 - Speybroeck et al. 2020 — Species list of the European herpetofauna: https://doi.org/10.1163/15685381-bja10010 - Mars et al. 2025 — Phylogenomics of Lissotriton: https://doi.org/10.1016/j.ympev.2024.108282 - IUCN Red List — Lissotriton vulgaris: https://www.iucnredlist.org/species/79078647/229006372 ### Mertensiella caucasica — კავკასიური სალამანდრა - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/kavkasiuri-salamandra - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/mertensiella-caucasica - Catalog id: mertensiella-caucasica - Updated: 2026-10-20T16:35:00+04:00 - English name: Caucasian Salamander - Risk to humans: Harmless - Family: Salamandridae კავკასიური სალამანდრა (Mertensiella caucasica) საქართველოს ერთადერთი ნამდვილი სალამანდრაა და ქვეყნის სახეობათა 2026 წლის სიაში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. [ტრიტონი](https://reptiles.ge/amfibiebi/tritoni-salamandra) ნამდვილი სალამანდრა არ არის. კავკასიური სალამანდრა ჩრდილიან მთის ნაკადულებთან ცხოვრობს, წიფლის, წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. საქართველოში ნაპოვნია მცირე კავკასიონის დასავლეთ ნაწილსა და ბორჯომი–ტაშისკრის მიდამოებში. ცნობილი ადგილებია ბახმარო, ბორჯომის ხეობა, ტაშისკარი, მტირალა და კინტრიში. ტანზე ყვითელი ლაქები აქვს. English summary: The Caucasian salamander (Mertensiella caucasica) is Georgia's only true salamander and is included as a confirmed species on the country's 2026 species list. The [newt](https://reptiles.ge/en/amphibians/newts) is not a true salamander. The Caucasian salamander lives by shaded mountain streams in beech, conifer and mixed forests. In Georgia, it has been found in the western part of the Lesser Caucasus and around Borjomi and Tashiskari. Known sites include Bakhmaro, the Borjomi Gorge, Tashiskari, Mtirala and Kintrishi. Facts: - ჰაბიტატი: მთის ნაკადული, ტყე - ზომა: დაახლ. 13–19 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: მოწყვლადი (VU) - ოჯახი: Salamandridae Identification: საქართველოს ერთადერთი ნამდვილი სალამანდრაა. ტანი წვრილი და მუქი აქვს, ყვითელი ან ნარინჯისფერი ლაქებით, კუდი კი გრძელი და მრგვალი. ამ ნიშნებით მას საქართველოში მცხოვრები ტრიტონებისგან გაარჩევთ. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კავკასიური სალამანდრა საქართველოში? A: დიახ. 2026 წლის საქართველოს სახეობათა სიაში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. საქართველოში ნაპოვნია მცირე კავკასიონის დასავლეთ ნაწილსა და ბორჯომი–ტაშისკრის მიდამოებში. ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ ქვეყანაში გვხვდება. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ჩრდილიან მთის ნაკადულებთან ცხოვრობს აჭარაში, გურიაში, ბორჯომის ხეობასა და მესხეთის ჩრდილოეთ ფერდობებზე. ასეთი ადგილებია ბახმარო, ტაშისკარი, ახალდაბა, მტირალა და კინტრიში. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა, მისი ნაკბენი შხამიანი არ არის. მაინც ხელში ნუ აიყვანთ. თუ შეეხეთ, ხელები დაიბანეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili, Thorpe & Arntzen 2000 — Pre-Pleistocene refugia and differentiation between populations of the Caucasian salamander: https://doi.org/10.1006/mpev.1999.0718 - Kaya et al. 2009 — IUCN Red List account for Mertensiella caucasica: http://eprints.iliauni.edu.ge/521/1/0 - IUCN Red List — Mertensiella caucasica: https://www.iucnredlist.org/species/13198/179333799 - Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus - Tarkhnishvili & Serbinova 1993 — The ecology of the Caucasian salamander in a local population: https://eprints.iliauni.edu.ge/608/1/05_20.pdf ### Ommatotriton ophryticus — კავკასიური ტრიტონი - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/kavkasiuri-tritoni - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/ommatotriton-ophryticus - Catalog id: ommatotriton-ophryticus - Updated: 2026-10-20T17:16:27+04:00 - English name: Northern Banded Newt - Risk to humans: Harmless - Family: Salamandridae კავკასიური ტრიტონი (Ommatotriton ophryticus) საქართველოში ერთადერთი ზოლებიანი ტრიტონია. უშხამოა და ადამიანისთვის საშიში არ არის. ბაყაყისგან განსხვავებით, კუდიანი ამფიბიაა (Caudata). ცხოვრობს მთის ტყეში და ტყის ზოლს ზემოთ, მთის ტბებთან. დასავლეთ საქართველოში უფრო უწყვეტადაა გავრცელებული და ზოგან შავი ზღვის სანაპიროზეც გვხვდება. აღმოსავლეთში კი ნაწყვეტ-ნაწყვეტ ცხოვრობს, თელავამდე და ლაგოდეხამდე. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 12–18 სმ-ია, მამრი მდედრზე დიდია. English summary: The northern banded newt (Ommatotriton ophryticus) is the only banded newt in Georgia. It has no venom and is not dangerous to people. Unlike frogs, it is a tailed amphibian (Caudata). It lives in mountain forests and above the tree line, by mountain lakes. In western Georgia its range is more continuous, and in places it also occurs on the Black Sea coast. In the east it is patchy, reaching as far as Telavi and Lagodekhi. Adults are usually about 12–18 cm long, and males are larger than females. Facts: - ჰაბიტატი: მთის ტყე, ტბა, სუბალპი - ზომა: დაახლ. 12–18 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: IUCN: NT - ოჯახი: Salamandridae Identification: ზოლებიანი ტრიტონია, რომლის მთავარი ნიშანი გვერდის ღია ზოლია. მუცელი ყვითელი ან ნარინჯისფერია, ლაქების გარეშე. შეწყვილებისას მამრს მაღალი, დაკბილული ქედი აქვს. FAQ: - Q: რა არის ტრიტონი და გვხვდება საქართველოში? A: ტრიტონი კუდიანი ამფიბიაა (Caudata) და არა ბაყაყი. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალით კავკასიური ტრიტონი საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. პირველად სწორედ თბილისის მიდამოებიდან აღწერეს. - Q: სად შეიძლება შეხვდე — ტრიტონი წყალთან? A: ქვირითობისას უთევზო გუბეებსა და ტბებშია, მთის ტყეში და ტყის ზოლს ზემოთ, მთის მდელოებზე. დასავლეთში ზოგან სანაპიროზეც გვხვდება. დანარჩენ დროს ხშირად ხმელეთზეა და ქვებისა და მორების ქვეშ იმალება. - Q: ტრიტონი ბაყაყია? A: არა. ტრიტონს კუდი აქვს, ზრდასრულ ბაყაყებსა და გომბეშოებს (Anura) კი კუდი არ აქვთ. კავკასიურ ტრიტონს ამას გარდა გვერდზე ღია ზოლი და ყვითელი ან ნარინჯისფერი, ულაქო მუცელი აქვს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Litvinchuk 2017 — Distribution and conservation status of Ommatotriton ophryticus: https://doi.org/10.24189/ncr.2017.054 - Olgun et al. 2009 (errata 2019) — IUCN Red List (Ommatotriton ophryticus): https://www.iucnredlist.org/species/136019/155801190 - Tarkhnishvili 1996 — The distribution and ecology of the amphibians of Georgia and the Caucasus: http://eprints.iliauni.edu.ge/503/1/Amphibian%20biogeography%2096.pdf - Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus - AmphibiaWeb — Ommatotriton ophryticus: https://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Ommatotriton&where-species=ophryticus ### Pelobates syriacus — სირიული მყვარი - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/siriuli-mqvari - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/pelobates-syriacus - Catalog id: pelobates-syriacus - Updated: 2026-10-21T12:40:24+04:00 - English name: Eastern Spadefoot - Risk to humans: Harmless - Family: Pelobatidae სირიული მყვარი (Pelobates syriacus) მიწაში მცხოვრები ამფიბიაა, რომელიც უკანა ფეხის დიდი „ნიჩბით“ თხრის. ადამიანისთვის უვნებელია და აღმოსავლეთ საქართველოს მშრალ ადგილებში ცხოვრობს. საქართველოში ერთადერთი Pelobates-ია და მისი არსებობა 2026 წლის სახეობათა ჩამონათვალით დადასტურებულია. არც გომბეშოა და არც ტბორის ბაყაყი: Pelobatidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. მთელ სახეობაში ზრდასრულის სხეული ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–9 სმ-ია. English summary: The eastern spadefoot (Pelobates syriacus) is a burrowing amphibian that digs with a large “spade” on its hind foot. It is harmless to people and lives in dry areas of eastern Georgia. It is the only Pelobates in Georgia, and its presence is confirmed by the 2026 national species checklist. It is neither a toad nor a marsh frog: it belongs to the family Pelobatidae. Across the species as a whole, adult body length is usually about 6–9 cm. Facts: - ზომა: დაახლ. 6–9 სმ - ჰაბიტატი: მშრალი ველი, უთევზო ტბორი - აქტიურობა: ღამის - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებული - ადამიანის რისკი: უვნებელი - ოჯახი: Pelobatidae Identification: სირიული მყვარი მსხვილი, მოკლეფეხებიანი უკუდო ამფიბიაა ვერტიკალური გუგითა და შედარებით გლუვი კანით. მთავარი ნიშანი უკანა ფეხის დიდი მოყვითალო „ნიჩაბია“, რომლითაც მიწას თხრის. საქართველოში ერთადერთი Pelobates-ია. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა სირიული მყვარი საქართველოში? A: დიახ, სირიული მყვარი აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება. საქართველოს სახეობათა 2026 წლის ჩამონათვალში ის ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: აღმოსავლეთ საქართველოში, მშრალ ველებსა და ნახევრად მშრალ ადგილებში ცხოვრობს, უთევზო ტბორების პირას. ნახეს ჩაჩუნასა და თბილისში. 2003–2008 წლებში კი სამხრეთ-აღმოსავლეთში 88 ტბორში აღწერეს. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: მსხვილი, მოკლეფეხებიანი ამფიბიაა გლუვი კანით, ვერტიკალური გუგით და უკანა ფეხზე დიდი მოყვითალო „ნიჩბით“. გომბეშოს ყურს უკან დიდი ჯირკვლები აქვს, ტბორის ბაყაყს კი ჰორიზონტალური გუგა. სირიულ მყვარს არც ერთი არ აქვს. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili, Serbinova & Gavashelishvili 2009 — Modelling the range of Pelobates syriacus: https://doi.org/10.1163/156853809788795137 - Dufresnes et al. 2019 — Taxonomy and distribution of Pelobates: https://doi.org/10.3897/zookeys.859.33634 - IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2021 — Pelobates syriacus: https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T172313717A89702569.en - Tarkhnishvili 1996 — Distribution and ecology of amphibians of Georgia and the Caucasus: http://eprints.iliauni.edu.ge/503/1/Amphibian%20biogeography%2096.pdf - Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus ### Pelodytes caucasicus — კავკასიური ჯვრიანა - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/kavkasiuri-jvriana - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/pelodytes-caucasicus - Catalog id: pelodytes-caucasicus - Updated: 2026-10-21T13:00:59+04:00 - English name: Caucasian Parsley Frog - Risk to humans: Harmless - Family: Pelodytidae კავკასიური ჯვრიანა (Pelodytes caucasicus) პატარა უკუდო ამფიბიაა, რომელიც მსოფლიოში მხოლოდ დასავლეთ კავკასიაში ცხოვრობს. ეს მხარე საქართველოს საზღვრებს სცდება, ჩვენთან კი ჯვრიანას ყოფნა 2026 წლის ჩამონათვალით დადასტურებულია. სახეობა 1896 წელს აღწერეს ლომისმთაზე, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 2130 მ სიმაღლეზე ნაპოვნი ბაყაყით. გომბორსა და ქისტაურშიც ნახეს. ადამიანისთვის შხამიანი არ არის. მსოფლიო შეფასებით „საფრთხესთან ახლოს მყოფი“ სახეობაა და საქართველოს წითელ ნუსხაშიც იგივე სტატუსი აქვს. English summary: The Caucasian Parsley Frog (Pelodytes caucasicus) is a small tailless amphibian that lives nowhere in the world except the western Caucasus. That region extends beyond Georgia's borders, and the 2026 checklist confirms the species in Georgia. It was described in 1896 from a frog found on Mount Lomisi near Bakuriani, at about 2,130 m. It has also been seen at Gombori and Kistauri. It is not venomous to people. A global assessment rates it as “near threatened”, and the Georgian Red List gives it the same status. Facts: - ზომა: 4–5.5 სმ - ჰაბიტატი: ნოტიო ტყე, ნაკადული - აქტიურობა: ღამის - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებული - ადამიანის რისკი: უვნებელი - ოჯახი: Pelodytidae Identification: პატარა, წვრილი ბაყაყია ვერტიკალური გუგით, ზურგზე ირიბი ჯვრით და თითებს შორის სუსტი აპკით. საქართველოში Pelodytes-ის გვარიდან მხოლოდ ეს სახეობა გვხვდება. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კავკასიური ჯვრიანა საქართველოში? A: დიახ. საქართველოს 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობადაა შეტანილი. თავად სახეობა სწორედ საქართველოში ნაპოვნი ბაყაყით აღწერეს, ლომისმთაზე, ბაკურიანის მახლობლად. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: საქართველოში ნოტიო მთის ტყეებში ცხოვრობს, ცივი ნაკადულის, ტბორის ან წყაროს პირას. ნანახია ბაკურიანთან, ლომისმთაზე, გომბორსა და ქისტაურში, ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკში კი 2015 წლის 21 მაისს გადაიღეს. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: პატარა, წვრილი ბაყაყია, დაახლოებით 4–5,5 სმ სიგრძის. გუგა ვერტიკალური აქვს, ზურგზე ირიბი ჯვარი უჩანს, თითებს შორის კი სუსტი აპკი აქვს. მყვარს დიდი „ნიჩაბი“ აქვს, ვასაკას კი თითებზე დისკები. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Litvinchuk & Kidov 2018 — Distribution and conservation status of Pelodytes caucasicus: https://doi.org/10.24189/ncr.2018.053 - Kaya et al. 2009 — IUCN Red List Pelodytes caucasicus: https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2009.RLTS.T39422A10236383.en - Chubinishvili, Gokhelashvili & Tarkhnishvili 1995 — Population ecology in the Borjomi Canyon - Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus - Amphibian Species of the World — Pelodytes caucasicus: https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Amphibia/Anura/Pelodytidae/Pelodytes/Pelodytes-caucasicus ### Pelophylax ridibundus — ტბორის ბაყაყი - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/tboris-baqaqi - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/pelophylax-ridibundus - Catalog id: pelophylax-ridibundus - Updated: 2026-10-21T12:17:48+04:00 - English name: Marsh Frog - Risk to humans: Harmless - Family: Ranidae ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) საქართველოში ფართოდ გავრცელებული წყლის ბაყაყია და ადამიანისთვის შხამიანი არ არის. ცხოვრობს ტბორებში, ტბებში, არხებში, გუბეებში, ნელ ნაკადულებსა და სხვა წყალსატევებში, დასახლებულ ადგილებშიც. მთელი სახეობის მონაცემებით, ზრდასრული ბაყაყის სხეული ჩვეულებრივ დაახლოებით 6–12 სმ-ია, მდედრი კი ხშირად მამრზე დიდია. ნამდვილი ბაყაყების ოჯახს (Ranidae) ეკუთვნის და მსოფლიო მასშტაბით ნაკლებად საფრთხეში მყოფ სახეობად ითვლება. English summary: The marsh frog (Pelophylax ridibundus) is a widespread water frog in Georgia and is not venomous to people. It lives in ponds, lakes, canals, puddles, slow streams and other water bodies, including in settled areas. Across the species as a whole, adults usually measure about 6–12 cm, and females are often larger than males. It belongs to the true frog family (Ranidae) and is considered of least concern worldwide. Facts: - ჰაბიტატი: ტბორი, არხი, ტბა - ზომა: დაახლ. 6–12 სმ - აქტიურობა: წყალთან, თბილი სეზონი - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: ნაკლ. საფრთხე (LC) - ოჯახი: Ranidae Identification: ტბორის ბაყაყი დიდი ან საშუალო ზომის წყლის ბაყაყია, გლუვი კანითა და გრძელი უკანა ფეხებით. გუგა ჰორიზონტალური აქვს, თითების ბოლოებზე კი წებოვანი დისკები არ აქვს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ტბორის ბაყაყი საქართველოში? A: დიახ. ტბორის ბაყაყი საქართველოში დადასტურებული და ფართოდ გავრცელებული სახეობაა. ის ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეშია ნანახი. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: ტბორის ბაყაყი წყალთან ცხოვრობს: ტბორებთან, ტბებთან, არხებთან, გუბეებთან და ნელ ნაკადულებთან. გვხვდება დაბლობშიც და მთისწინეთშიც. მაღალ მთაში, სუბალპურ და ალპურ ზონებში კი იშვიათია. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. ტბორის ბაყაყს შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის საფრთხეს არ ქმნის. მისი დაჭერა საჭირო არ არის. თუ მაინც შეეხეთ, ხელები საპნითა და წყლით დაიბანეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili, Todua & Iankoshvili 2024 — Pelophylax ridibundus species complex in the Caucasus: https://doi.org/10.3897/caucasiana.3.e117215 - IUCN SSC Amphibian Specialist Group — Pelophylax ridibundus: https://www.iucnredlist.org/species/58705/63864334 - Tarkhnishvili 1996 — The distribution and ecology of the amphibians of Georgia and the Caucasus: http://eprints.iliauni.edu.ge/503/1/Amphibian%20biogeography%2096.pdf - Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus - Tarkhnishvili 1993 — Anurans of Borjomi Canyon: http://eprints.iliauni.edu.ge/781/ ### Rana macrocnemis — მცირეაზიური ბაყაყი - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/mtsireaziuri-baqaqi - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/rana-macrocnemis - Catalog id: rana-macrocnemis - Updated: 2026-10-21T21:22:56+04:00 - English name: Caucasian Brown Frog - Risk to humans: Harmless - Family: Ranidae მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) კავკასიის ერთ-ერთი ყველაზე ჩვეულებრივი ამფიბიაა და საქართველოში Rana-ს გვარის ერთადერთი ბაყაყი. ყავისფერია და ადამიანისთვის უვნებელი. ტბორის ბაყაყი (Pelophylax ridibundus) წყალთან რჩება, ეს ბაყაყი კი ხმელეთზე მეტ დროს ატარებს. საქართველოს 2026 წლის სახეობების ჩამონათვალი ადასტურებს, რომ ეს ბაყაყი საქართველოში ცხოვრობს, და მის ორ მეზობელ ფორმას ასახელებს: R. m. macrocnemis და R. m. camerani. ფორმა camerani ცალკე სახეობად არ ითვლება, რადგან მისი სტატუსი ჯერ კიდევ დასაზუსტებელია. English summary: The Caucasian Brown Frog (Rana macrocnemis) is one of the most common amphibians in the Caucasus and the only Rana frog in Georgia. It is brown and harmless to people. The Marsh Frog (Pelophylax ridibundus) stays by the water, while this frog spends more of its time on land. Georgia's 2026 species checklist confirms that this frog lives in Georgia and names two neighbouring forms: R. m. macrocnemis and R. m. camerani. Facts: - ზომა: დაახლ. 4–8 სმ - ჰაბიტატი: ტყე, ნაკადული, მთის ტბორი - აქტიურობა: გამრავლება გაზაფხული–ზაფხული - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებული - ადამიანის რისკი: უვნებელი - ოჯახი: Ranidae Identification: მცირეაზიური ბაყაყი საშუალო ზომის ყავისფერი ბაყაყია, ჰორიზონტალური გუგით და თვალის უკან მუქი „ნიღბით“. ზურგის გვერდებზე კანის ნაოჭები გასდევს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა მცირეაზიური ბაყაყი საქართველოში? A: დიახ. საქართველოს სახეობების 2026 წლის ჩამონათვალი ადასტურებს, რომ ეს ბაყაყი საქართველოში ცხოვრობს. დნმ-ით შესწავლილი ნიმუშებიც აქედანაა: ტაბაწყურიდან და გურიიდან, ბჯოლეთიდან. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: ტყეებში, ტყის ზემოთ მდებარე მდელოებზე და მთის ტბორებთან ცხოვრობს, წყლის ახლოს. ცნობილია კოლხეთის სანაპიროდან, დასავლეთის ტყეებიდან, ბორჯომ-ხარაგაულიდან და ნეძურას ხეობიდან. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: მცირეაზიური ბაყაყი ყავისფერი ან ზეთისხილისფერია, ჰორიზონტალური გუგით და თვალის უკან მუქი „ნიღბით“. ზურგის გვერდებზე კანის ნაოჭები გასდევს, უკანა ფეხები კი შედარებით გრძელი აქვს. ტბორის ბაყაყივით წყალზე მიბმული არ არის. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Tarkhnishvili, Hille & Böhme 2001 — Differentiation in Rana macrocnemis: https://doi.org/10.1111/j.1095-8312.2001.tb01383.x - IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2023 — Rana macrocnemis: https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T125195737A125195886.en - Çiçek 2011 — Food composition of R. macrocnemis at Uludağ, Türkiye: https://doi.org/10.13128/Acta_Herpetol-9586 - Tarkhnishvili 1996 — Distribution and ecology of amphibians of Georgia and the Caucasus: http://eprints.iliauni.edu.ge/503/1/Amphibian%20biogeography%2096.pdf - Tarkhnishvili, Arntzen & Thorpe 1999 — Morphological variation in Caucasian brown frogs: http://eprints.iliauni.edu.ge/613/ ### Triturus karelinii — კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი - URL: https://reptiles.ge/amfibiebi/karelinis-savartsxliani-tritoni - EN: https://reptiles.ge/en/amphibians/triturus-karelinii - Catalog id: triturus-karelinii - Updated: 2026-10-22T11:52:29+04:00 - English name: Eastern Crested Newt - Risk to humans: Harmless - Family: Salamandridae კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი (Triturus karelinii) საქართველოს ყველაზე დიდი ტრიტონია და საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია. ზრდასრული ჩვეულებრივ დაახლოებით 15–18 სმ-მდეა. კანი უხეში აქვს, მუცელზე კი მუქი ლაქები. ამ ორი ნიშნით გაარჩევთ გლუვკანიანი და გვერდზე ზოლიანი ტრიტონებისგან. ადამიანისთვის საშიში არ არის: შხამიანი კბენა არ აქვს. მსოფლიო მასშტაბით „ნაკლებად საფრთხეშია“, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. English summary: The eastern crested newt (Triturus karelinii) is Georgia's largest newt, and its presence in Georgia is confirmed. Adults usually reach about 15–18 cm. It has rough skin and dark spots on its belly. These two features tell it apart from smooth-skinned newts and newts with a stripe along the side. It is not dangerous to people: its bite is not venomous. Globally it is rated “Least Concern”, and it is not on Georgia's 2014 Red List. Facts: - ჰაბიტატი: ტყის გუბე, ტბა - ზომა: დაახლ. 15–18 სმ - შხამი: არა — უვნებელი - კონსერვაცია: IUCN: LC - ოჯახი: Salamandridae Identification: საქართველოს ყველაზე დიდი ტრიტონია, უხეში კანით. მუცელი ყვითელი ან ნარინჯისფერი აქვს, მსხვილი მუქი ლაქებით. შეწყვილების დროს მამრს მაღალი, დაკბილული ქედი უჩნდება. ნუ აურევთ გლუვკანიან ან ზოლიან ტრიტონში. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა კარელინის სავარცხლიანი ტრიტონი საქართველოში? A: დიახ, საქართველოში ეს ტრიტონი ნამდვილად გვხვდება. 2026 წლის ქართულ სახეობათა სიაში მისი არსებობა დადასტურებულია. დნმ-ით შემოწმებული ნიმუშები გოგნიდან და წყალტუბოდანაა. ტყიბულიდანაც არის ცნობილი. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: დასავლეთ საქართველოში და აღმოსავლეთის ტყიან სარტყელში. ტყის სარტყლის გუბეებთან, პატარა ტბებთან და ნელ წყალთან ცხოვრობს. დასავლეთის ნოტიო ტყეებში კი იშვიათია. რამდენიმე რეგიონიდანაა ცნობილი, არა მხოლოდ იმერეთიდან. - Q: არის თუ არა შხამიანი ან საშიში ადამიანისთვის? A: არა. შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. კანიდან გამოყოფილი ნივთიერება კი შეიძლება გამაღიზიანებელი იყოს. ხელში ნუ აიყვანთ. თუ მაინც შეეხეთ, ხელები დაიბანეთ. Sources: - Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Wielstra et al. 2013 — Revised taxonomy of the Triturus karelinii group: https://doi.org/10.11646/zootaxa.3682.3.5 - Wielstra & Arntzen 2021 — Genetic homogeneity across T. karelinii range sections: https://doi.org/10.1163/15685381-bja10043 - IUCN SSC Amphibian Specialist Group 2023 — Triturus karelinii: https://www.iucnredlist.org/species/211146190/89707282 - Tarkhnishvili 1996 — The distribution and ecology of the amphibians of Georgia and the Caucasus: http://eprints.iliauni.edu.ge/503/1/Amphibian%20biogeography%2096.pdf - Tarkhnishvili & Gokhelashvili 1999 — The amphibians of the Caucasus ## Birds ### Accipiter gentilis — ქორი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/kori - EN: https://reptiles.ge/en/birds/accipiter-gentilis - Catalog id: accipiter-gentilis - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: Eurasian goshawk - Family: Accipitridae ქორი (Accipiter gentilis) ტყის მსხვილი მტაცებელია ოჯახიდან Accipitridae. ჩვეულებრივი ქართული სახელია ქორი; მიმინოსგან გასარჩევად ზოგჯერ დიდ ქორსაც ეძახიან. English summary: The Eurasian goshawk (Accipiter gentilis) is a large woodland raptor of the family Accipitridae. The usual Georgian name is ქორი; დიდი ქორი is sometimes used to separate it from the sparrowhawk. Sources: - IUCN Red List — Accipiter gentilis: https://www.iucnredlist.org/species/22695683/93522852 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Accipiter nisus — მიმინო - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/mimino - EN: https://reptiles.ge/en/birds/accipiter-nisus - Catalog id: accipiter-nisus - Updated: 2026-10-01T16:22:59+04:00 - English name: Eurasian sparrowhawk - Family: Accipitridae მიმინო (Accipiter nisus) პატარა ქორია, რომელიც საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე მიმინოების ნაწილი საქართველოს გავლით მიფრინავს. დედალი მამალზე საგრძნობლად დიდია. English summary: The sparrowhawk (Accipiter nisus) is a small hawk that nests in Georgia and can be seen there year-round. In spring and autumn, some sparrowhawks also pass through Georgia. Females are noticeably larger than males. Sources: - IUCN Red List — Accipiter nisus: https://www.iucnredlist.org/species/22695624/93519953 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Aegolius funereus — ბუკიოტი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/bukioti - EN: https://reptiles.ge/en/birds/aegolius-funereus - Catalog id: aegolius-funereus - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: Tengmalm's owl - Family: Strigidae ბუკიოტი (Aegolius funereus) პატარა ტყის ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. აქ ბუდობს და მთელი წელი რჩება. English summary: Tengmalm's owl (Aegolius funereus) is a small forest owl (family Strigidae) confirmed in Georgia as a year-round resident. It breeds here and stays all year. Sources: - IUCN Red List — Aegolius funereus: https://www.iucnredlist.org/species/22689362/201898946 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Aegypius monachus — სვავი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/svavi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/aegypius-monachus - Catalog id: aegypius-monachus - Updated: 2026-10-03T18:38:13+04:00 - English name: Cinereous vulture - Family: Accipitridae სვავი (Aegypius monachus) დიდი ფრინველია, რომელიც მკვდარი ცხოველებით იკვებება. საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. გადაფრენის დროსაც უნახავთ. English summary: Aegypius monachus is a large bird that feeds on dead animals. It nests in Georgia and is found here year-round. It has also been seen during migration. Sources: - Gavashelishvili, McGrady & Javakhishvili 2006 — Breeding cinereous vultures in Georgia (Oryx): https://doi.org/10.1017/s0030605306000081 - BirdLife International 2015 — European Red List of Birds, Aegypius monachus: https://s2r.iucnredlist.org/sis2_attachments/attachments/bl20152/22695231_aegypius_monachus.pdf ### Alectoris chukar — კაკაბი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/kakabi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/alectoris-chukar - Catalog id: alectoris-chukar - Updated: 2026-09-26T21:09:08+04:00 - English name: Chukar Partridge - Family: Phasianidae კაკაბი (Alectoris chukar) ხოხბისებრთა ოჯახს ეკუთვნის და ქათმისნაირი ფრინველია. საქართველოს ფრინველთა 2024 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულია, რომ ის აქ ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში რჩება. English summary: The chukar partridge (Alectoris chukar) belongs to the pheasant family and is a chicken-like bird. Georgia’s 2024 bird list confirms that it breeds here and stays throughout the year. Sources: - BirdLife International / IUCN — Alectoris chukar (2016 assessment): https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22678691A89355978.en - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia, Sandgrouse 46: https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Anas platyrhynchos — გარეული იხვი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/gareuli-ixvi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/anas-platyrhynchos - Catalog id: anas-platyrhynchos - Updated: 2026-10-01T13:17:46+04:00 - English name: Mallard - Family: Anatidae გარეული იხვი (Anas platyrhynchos) იხვისებრთა (Anatidae) ოჯახის საშუალო ზომის ფრინველია, რომელიც წყლის ზედაპირზე იკვებება. საქართველოში ველურ იხვებს შორის მას ყველაზე ხშირად ხედავენ. English summary: The mallard (Anas platyrhynchos) is a medium-sized bird in the duck family (Anatidae) that feeds at the water’s surface. It is the wild duck most often seen in Georgia. Sources: - IUCN Red List — Anas platyrhynchos: https://www.iucnredlist.org/species/22680186/281835571 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Apus apus — ნამგალა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/namgala - EN: https://reptiles.ge/en/birds/apus-apus - Catalog id: apus-apus - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: Common swift - Family: Apodidae ნამგალა (Apus apus) საშუალო-პატარა ჰაერში მფრინავი მწერიჭამია (ოჯახი Apodidae) და საქართველოში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია. აქ ბუდობს, გადაფრენისასაც გაივლის, ზამთარში კი არ არის. English summary: The common swift (Apus apus) is a medium-small aerial insectivore (family Apodidae) confirmed in Georgia as a breeding migrant. It breeds here and passes through on migration, and it is absent in winter. Sources: - IUCN Red List — Apus apus: https://www.iucnredlist.org/species/22686800/281017590 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Aquila chrysaetos — მთის არწივი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/mtis-artsivi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/aquila-chrysaetos - Catalog id: aquila-chrysaetos - Updated: 2026-09-29T23:35:02+04:00 - English name: Golden eagle - Family: Accipitridae მთის არწივი (Aquila chrysaetos), რომელსაც ოქროსფერ არწივსაც უწოდებენ, დიდი მტაცებელი ფრინველია. ის დღისით ნადირობს და არწივისებრთა ოჯახს (Accipitridae) ეკუთვნის. English summary: The mountain eagle (Aquila chrysaetos), also called the golden eagle, is a large bird of prey. It hunts during the day and belongs to the eagle family (Accipitridae). Sources: - IUCN Red List — Aquila chrysaetos (BirdLife International 2021): https://www.iucnredlist.org/species/22696060/202078899 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Athene noctua — ჭოტი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/choti - EN: https://reptiles.ge/en/birds/athene-noctua - Catalog id: athene-noctua - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: Little owl - Family: Strigidae ჭოტი (Athene noctua) პატარა ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. აქ ბუდობს და მთელი წელი რჩება. საქართველოში ყოფნა დადასტურებულია; მტკიცებულებაა ფოტო. ქართული სახელია ჭოტი. English summary: The little owl (Athene noctua) is a small owl (family Strigidae) confirmed in Georgia as a year-round resident. It breeds here and stays all year. Its presence in Georgia is confirmed by photographic evidence. Sources: - IUCN Red List — Athene noctua: https://www.iucnredlist.org/species/22689328/155470112 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Bubo bubo — ზარნაშო - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/zarnasho - EN: https://reptiles.ge/en/birds/bubo-bubo - Catalog id: bubo-bubo - Updated: 2026-09-14T21:24:17+04:00 - English name: Eurasian eagle-owl - Family: Strigidae ზარნაშო (Bubo bubo) დიდი ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მთელი წლის რეზიდენტია. აქ ბუდობს, რასაც ფოტოები ადასტურებს. ქართული სახელია ზარნაშო; იხმარება აგრეთვე ჩვეულებრივი ზარნაშო. English summary: The Eurasian eagle-owl (Bubo bubo) is a large owl (family Strigidae) confirmed in Georgia as a year-round resident. It breeds here, and photographs confirm its presence. Sources: - IUCN Red List — Bubo bubo: https://www.iucnredlist.org/species/22688927/113569670 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Buteo buteo — ჩვეულებრივი კაკაჩა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/chveulebrivi-kakacha - EN: https://reptiles.ge/en/birds/buteo-buteo - Catalog id: buteo-buteo - Updated: 2026-09-15T20:16:41+04:00 - English name: Common buzzard - Family: Accipitridae ჩვეულებრივი კაკაჩა (Buteo buteo) საშუალო ზომის მტაცებელი ფრინველია ქორისებრთა ოჯახიდან (Accipitridae). საქართველოში ის მთელი წლის რეზიდენტია, ასევე გვხვდება გადაფრენისა და ზამთრობის დროს. English summary: The common buzzard (Buteo buteo) is a medium-sized bird of prey in the hawk family (Accipitridae). In Georgia it is a year-round resident and also occurs during passage migration and winter. Sources: - Wehrmann et al. 2019 — Batumi Raptor Count dataset (ZooKeys 836): https://doi.org/10.3897/zookeys.836.29252 - Verhelst, Jansen & Vansteelant 2011 — Autumn raptor bottleneck in south-west Georgia (Ardea): https://doi.org/10.5253/078.099.0203 ### Ciconia ciconia — თეთრი ყარყატი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/tetri-qarqati - EN: https://reptiles.ge/en/birds/ciconia-ciconia - Catalog id: ciconia-ciconia - Updated: 2026-10-01T14:45:54+04:00 - English name: White stork - Family: Ciconiidae თეთრი ყარყატი (Ciconia ciconia) გადამფრენი ფრინველია, რომელიც საქართველოში ბუდობს. ამ გვერდის რუკის ცხრილში ის დაფიქსირებულია სამცხე–ჯავახეთში, ქვემო ქართლსა და აჭარაში. English summary: The white stork (Ciconia ciconia) is a migratory bird that nests in Georgia. The table accompanying this page’s map shows records in Samtskhe–Javakheti, Kvemo Kartli and Adjara. Sources: - Budagashvili, Shoshitashvili & Uguzashvili 2024 — White Storks in Georgia (Caucasiana 3): https://doi.org/10.3897/caucasiana.3.e141157 - IUCN Red List — Ciconia ciconia: https://www.iucnredlist.org/species/22697691/281839847 ### Columba livia — გარეული მტრედი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/gareuli-mtredi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/columba-livia - Catalog id: columba-livia - Updated: 2026-10-07T23:40:33+04:00 - English name: Rock Dove - Family: Columbidae გარეული მტრედი (Columba livia) საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ბინადრობს და ბუდობს. ჩვეულებრივ, მოლურჯო-რუხია, ფრთაზე ორი შავი ზოლი და კუდის მუქი ბოლო აქვს. English summary: Columba livia lives in Georgia year-round and nests there. It is usually bluish-gray, with two black bars on its wings and a dark tip to its tail. Sources: - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf - ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი — საქართველოს ფრინველთა ჩამონათვალი: https://web.archive.org/web/20260918053825/https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ ### Columba palumbus — ქედანი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/kedani - EN: https://reptiles.ge/en/birds/columba-palumbus - Catalog id: columba-palumbus - Updated: 2026-09-29T23:41:33+04:00 - English name: Common woodpigeon - Family: Columbidae ქედანი (Columba palumbus) დიდი მტრედია, რომელსაც ტყის მტრედსაც უწოდებენ. ის მტრედების ოჯახს (Columbidae) ეკუთვნის. 2024 წლის მონაცემებით, ქედანი საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. English summary: The common woodpigeon (Columba palumbus) is a large pigeon, also called a forest pigeon. It belongs to the pigeon family (Columbidae). According to 2024 records, it nests in Georgia and can be found there year-round. Sources: - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf - SABUKO — Bird checklist: http://sabuko.ge/bird-checklist/ ### Corvus corax — ყორანი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/qorani - EN: https://reptiles.ge/en/birds/corvus-corax - Catalog id: corvus-corax - Updated: 2026-09-27T11:17:17+04:00 - English name: Northern raven - Family: Corvidae ყორანი (Corvus corax), რომელსაც ინგლისურად Northern Raven ან Common Raven ჰქვია, საქართველოში ყორნისებრ ფრინველებს შორის ყველაზე დიდია, მსოფლიოში კი ბეღურასნაირ ფრინველებს შორის ერთ-ერთი უმძიმესი. English summary: The raven (Corvus corax), known in English as the Northern Raven or Common Raven, is the largest member of the crow family in Georgia and one of the heaviest perching birds in the world. Sources: - IUCN Red List — Corvus corax: https://www.iucnredlist.org/species/22706068/113271893 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Coturnix coturnix — მწყერი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/mtskeri - EN: https://reptiles.ge/en/birds/coturnix-coturnix - Catalog id: coturnix-coturnix - Updated: 2026-09-27T11:33:20+04:00 - English name: Common quail - Family: Phasianidae მწყერი (Coturnix coturnix) პატარა გადამფრენი ქათმისნაირი ფრინველია, ხოხბისებრთა (Phasianidae) ოჯახიდან. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს, ბუდობის სეზონის შემდეგ კი ბუდობის ადგილებს ტოვებს. English summary: The quail (Coturnix coturnix) is a small migratory, chicken-like bird in the pheasant family (Phasianidae). According to 2024 data, it breeds in Georgia and leaves its breeding areas after the breeding season. Sources: - BirdLife DataZone / IUCN — Common Quail (Least Concern): https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/common-quail-coturnix-coturnix - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Cuculus canorus — გუგული - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/guguli - EN: https://reptiles.ge/en/birds/cuculus-canorus - Catalog id: cuculus-canorus - Updated: 2026-10-12T20:53:46+04:00 - English name: Common cuckoo - Family: Cuculidae გუგული (Cuculus canorus) გუგულისებრთა (Cuculidae) ოჯახის საშუალო ზომის ფრინველია, რომელიც კვერცხებს სხვა ფრინველების ბუდეებში დებს. ზრდასრული გუგულის სიგრძე დაახლოებით 32–34 სმ-ია. English summary: The common cuckoo (Cuculus canorus) is a medium-sized bird in the cuckoo family (Cuculidae) that lays its eggs in other birds’ nests. An adult is about 32–34 cm long. It is slate grey above and barred below. Sources: - IUCN Red List — Cuculus canorus: https://www.iucnredlist.org/species/22683873/264553575 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Dendrocopos major — დიდი ჭრელი კოდალა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/didi-chreli-kodala - EN: https://reptiles.ge/en/birds/dendrocopos-major - Catalog id: dendrocopos-major - Updated: 2026-10-04T22:40:00+04:00 - English name: Great spotted woodpecker - Family: Picidae დიდი ჭრელი კოდალა (Dendrocopos major) შავ-თეთრი ფრინველია. მხრებზე დიდი თეთრი ლაქები აქვს, კუდის ქვეშ კი წითელი ბუმბული. საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. English summary: Dendrocopos major is a black-and-white bird with large white patches on its shoulders and red feathers beneath its tail. It nests in Georgia and can be seen there year-round. Sources: - Bakai, Gorman & Kajtoch 2026 — Great Spotted and Syrian woodpecker identification: https://doi.org/10.1007/s10336-025-02298-w - IUCN Red List — Dendrocopos major: https://www.iucnredlist.org/species/22681124/87323054 ### Emberiza citrinella — ჩვეულებრივი გრატა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/chveulebrivi-grata - EN: https://reptiles.ge/en/birds/emberiza-citrinella - Catalog id: emberiza-citrinella - Updated: 2026-09-01T13:22:30+04:00 - English name: Yellowhammer - Family: Emberizidae ჩვეულებრივი გრატა (Emberiza citrinella) ბეღურას ზომის ძველი სამყაროს გრატაა (ოჯახი Emberizidae). საქართველოში მოზამთრეა: აქ არ ბუდობს და გვიან შემოდგომაზე, ზამთარში და ადრე გაზაფხულზე გვხვდება. English summary: The yellowhammer (Emberiza citrinella) is a sparrow-sized Old World bunting (family Emberizidae). In Georgia it is a winter visitor: it does not breed here and occurs in late autumn, winter and early spring. Sources: - BirdLife International 2024 — IUCN Red List account for Emberiza citrinella: https://www.iucnredlist.org/species/22720878/264581123 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Erithacus rubecula — გულწითელა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/gultsitela - EN: https://reptiles.ge/en/birds/erithacus-rubecula - Catalog id: erithacus-rubecula - Updated: 2026-10-05T00:12:05+04:00 - English name: European robin - Family: Muscicapidae გულწითელა (Erithacus rubecula) პატარა მომღერალი ფრინველია: ზრდასრულს ნარინჯისფერი სახე და მკერდი აქვს, ახალგაზრდას კი ჯერ არა. English summary: Erithacus rubecula is a small songbird. Adults have orange faces and breasts; young birds do not yet. It breeds in Georgia and is found there year-round, mainly in forests and areas with dense vegetation. Sources: - BirdLife International 2021 — IUCN Red List account for Erithacus rubecula: https://www.iucnredlist.org/species/22709675/166350059 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Falco peregrinus — შავარდენი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/shavardeni - EN: https://reptiles.ge/en/birds/falco-peregrinus - Catalog id: falco-peregrinus - Updated: 2026-09-26T23:06:09+04:00 - English name: Peregrine falcon - Family: Falconidae შავარდენი (Falco peregrinus) საშუალო ზომის ფალკონია, რომელიც დღისით აქტიურია. ის ფალკონისებრთა (Falconidae) ოჯახს ეკუთვნის. მისი ქართული სახელებია შავარდენი და ჩვეულებრივი შავარდენი. English summary: The peregrine falcon (Falco peregrinus) is a medium-sized falcon that is active during the day. It belongs to the falcon family (Falconidae). Its Georgian names are shavardeni and chveulebrivi shavardeni. Sources: - IUCN Red List — Falco peregrinus: https://www.iucnredlist.org/species/45354964/206217909 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Falco tinnunculus — კირკიტა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/kirkita - EN: https://reptiles.ge/en/birds/falco-tinnunculus - Catalog id: falco-tinnunculus - Updated: 2026-10-03T16:31:30+04:00 - English name: Common kestrel - Family: Falconidae კირკიტა (Falco tinnunculus) შავარდნისებრთა ოჯახის პატარა მტაცებელი ფრინველია. საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება; გადაფრენის დროსაც შეუნიშნავთ. თუ კირკიტას შეხვდებით, ჩვეულებრივ, საფრთხეს არ გიქმნით. English summary: Falco tinnunculus is a small bird of prey in the falcon family. It nests in Georgia and is found there year-round; it has also been observed during migration. If you encounter one, it usually poses no danger to you. Sources: - BirdLife International 2021 — IUCN Red List, Falco tinnunculus: https://doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22696362A206316110.en - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia, Sandgrouse 46: https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Ficedula hypoleuca — ჭრელი მემატლია - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/chreli-mematlia - EN: https://reptiles.ge/en/birds/ficedula-hypoleuca - Catalog id: ficedula-hypoleuca - Updated: 2026-09-12T11:48:40+04:00 - English name: European pied flycatcher - Family: Muscicapidae ჭრელი მემატლია (Ficedula hypoleuca) პატარა ბუზიჭერია ოჯახიდან Muscicapidae და საქართველოში დადასტურებული გავლით მიგრანტია, რასაც ფოტოები ადასტურებს. აქ ბუდობა ცნობილი არ არის. English summary: The European pied flycatcher (Ficedula hypoleuca) is a small Old World flycatcher (family Muscicapidae) confirmed in Georgia as a passage migrant. Photographs confirm it, and it is not known to breed here. Sources: - IUCN Red List — Ficedula hypoleuca: https://www.iucnredlist.org/species/22709308/131952521 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Ficedula semitorquata — ნახევარსაყელოიანი მემატლია - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/naxevarsaqeloiani-mematlia - EN: https://reptiles.ge/en/birds/ficedula-semitorquata - Catalog id: ficedula-semitorquata - Updated: 2026-09-12T11:48:40+04:00 - English name: Semi-collared flycatcher - Family: Muscicapidae ნახევარსაყელოიანი მემატლია (Ficedula semitorquata) პატარა ბუზიჭერია ოჯახიდან Muscicapidae და საქართველოში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია. აქ ბუდობს, გადაფრენისასაც გაივლის, ზამთარში კი არ არის. English summary: The semi-collared flycatcher (Ficedula semitorquata) is a small Old World flycatcher (family Muscicapidae) confirmed in Georgia as a breeding migrant. Sources: - IUCN Red List — Ficedula semitorquata: https://www.iucnredlist.org/species/22709319/131879858 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Garrulus glandarius — ჩხიკვი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/chxikvi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/garrulus-glandarius - Catalog id: garrulus-glandarius - Updated: 2026-10-04T00:58:33+04:00 - English name: Eurasian jay - Family: Corvidae ჩხიკვი (Garrulus glandarius) ყვავებისა და ყორნების მონათესავე ფრინველია. საქართველოში მთელი წელი ბინადრობს და აქვე ბუდობს. მას ფრთაზე ცისფერი, შავზოლიანი ლაქით, შავი „ულვაშით“ და კუდის ზემოთ თეთრი ბუმბულით ამოიცნობთ. English summary: Garrulus glandarius is a bird related to crows and ravens. It lives in Georgia year-round and nests here. Sources: - Wolf et al. 2026 — Phylogeny of Garrulus (mitochondrial markers): https://doi.org/10.3897/anhmw.168785 - BirdLife International 2017 — IUCN Red List account for Garrulus glandarius: https://www.iucnredlist.org/species/103723684/118779004 ### Glareola pratincola — მდელოს მერცხალა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/mdelos-mertsxala - EN: https://reptiles.ge/en/birds/glareola-pratincola - Catalog id: glareola-pratincola - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: Collared pratincole - Family: Glareolidae მდელოს მერცხალა (Glareola pratincola) გრძელფრთიანი სირბილაა, რომელიც მერცხლისავით დაფრინავს და ძირითადად მწერებით იკვებება. აქ ბუდობს, გადაფრენისასაც გაივლის, ზამთარში კი არ არის. English summary: The collared pratincole (Glareola pratincola) is a long-winged wader that flies like a swallow and feeds mainly on insects. It breeds here and passes through on migration, and it is absent in winter. Sources: - IUCN Red List — Glareola pratincola: https://www.iucnredlist.org/species/22694127/280994521 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Gypaetus barbatus — ბატკანძერი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/batkandzeri - EN: https://reptiles.ge/en/birds/gypaetus-barbatus - Catalog id: gypaetus-barbatus - Updated: 2026-10-01T12:41:01+04:00 - English name: Bearded vulture - Family: Accipitridae ბატკანძერი (Gypaetus barbatus) საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება და აქვე ბუდობს. English summary: The bearded vulture (Gypaetus barbatus) is found in Georgia year-round and breeds here. The map on this page shows records in Mtskheta-Mtianeti, Kakheti, Samtskhe-Javakheti, Samegrelo–Zemo Svaneti and Kvemo Kartli. Sources: - Margalida et al. 2010 — Bearded Vulture-ის ბარტყებს შორის აგრესია: https://doi.org/10.1017/S0959270909990165 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia, Sandgrouse 46: https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Gyps fulvus — ორბი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/orbi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/gyps-fulvus - Catalog id: gyps-fulvus - Updated: 2026-10-03T19:34:55+04:00 - English name: Griffon vulture - Family: Accipitridae ორბი (Gyps fulvus) დიდი ფრინველია, რომელიც ლეშით იკვებება და კლდეებზე ჯგუფებად ბუდობს. საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. აქ გადამფრენ ორბებსაც ნახულობენ. English summary: Gyps fulvus is a large bird that feeds on carrion and nests in groups on cliffs. It nests in Georgia and is found there year-round. Migrating birds are also seen there. Sources: - Gavashelishvili & McGrady 2006 — Breeding site selection (Animal Conservation): https://doi.org/10.1111/j.1469-1795.2005.00017.x - Wehrmann et al. 2019 — Batumi Raptor Count dataset (ZooKeys 836): https://doi.org/10.3897/zookeys.836.29252 ### Jynx torquilla — მაქცია - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/maktsia - EN: https://reptiles.ge/en/birds/jynx-torquilla - Catalog id: jynx-torquilla - Updated: 2026-10-06T12:25:32+04:00 - English name: Eurasian wryneck - Family: Picidae მაქცია (Jynx torquilla) კოდალების ოჯახის პატარა ფრინველია. კოდალებისგან განსხვავებით, საკვებს ხშირად მიწაზე ეძებს. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადაფრენისასაც გვხვდება. English summary: Jynx torquilla is a small bird in the woodpecker family. Unlike woodpeckers, it often looks for food on the ground. As of 2024, it nests in Georgia and is also seen there during spring and autumn migration. Sources: - Schatte et al. 2025 — Wryneck habitat and food availability: https://doi.org/10.1002/2688-8319.70041 - IUCN Red List — Jynx torquilla: https://www.iucnredlist.org/species/22680683/157474468 ### Lanius collurio — ჩვეულებრივი ღაჟო - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/chveulebrivi-ghazho - EN: https://reptiles.ge/en/birds/lanius-collurio - Catalog id: lanius-collurio - Updated: 2026-10-01T10:40:00+04:00 - English name: Red-backed Shrike - Family: Laniidae ჩვეულებრივი ღაჟო (Lanius collurio) ღაჟოსებრთა ოჯახის პატარა ფრინველია. 2024 წლის მონაცემებით, ის საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება. ლაგოდეხის ნაკრძალში 2000–2004 წლებში აღრიცხეს. English summary: The red-backed shrike (Lanius collurio) is a small bird in the shrike family. According to 2024 records, it nests in Georgia and is also seen there during migration. Sources: - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia, Sandgrouse 46: https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf - საქართველოს მთავრობა — ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მენეჯმენტის გეგმა: https://www.matsne.gov.ge/ka/document/view/1421762 ### Larus fuscus — ფრთაშავი თოლია - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/frtashavi-tolia - EN: https://reptiles.ge/en/birds/larus-fuscus - Catalog id: larus-fuscus - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: Lesser Black-backed Gull - Family: Laridae ფრთაშავი თოლია (Larus fuscus) დიდი თოლიაა თოლიასებრთა (Laridae) ოჯახიდან, მუქი ზურგითა და ყვითელი ფეხებით. ჩვეულებრივი ქართული სახელია ფრთაშავი თოლია; ჩამონათვალებში ასევე შავზურგა თოლია. English summary: The lesser black-backed gull (Larus fuscus) is a large gull in the family Laridae, with a dark mantle and yellow legs. The usual Georgian name is ფრთაშავი თოლია; checklists also use შავზურგა თოლია. Sources: - IUCN Red List — Larus fuscus: https://www.iucnredlist.org/species/22694373/211737029 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Luscinia megarhynchos — ბულბული - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/bulbuli - EN: https://reptiles.ge/en/birds/luscinia-megarhynchos - Catalog id: luscinia-megarhynchos - Updated: 2026-09-15T18:24:23+04:00 - English name: Common nightingale - Family: Muscicapidae ბულბული (Luscinia megarhynchos), ანუ სამხრეთული ბულბული, პატარა მომღერალი ფრინველია, რომელიც საქართველოში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტი და გადამფრენია. English summary: The common nightingale (Luscinia megarhynchos) is a small songbird in the family Muscicapidae. In Georgia it is confirmed as a breeding migrant and a bird of passage. Sources: - BirdLife International 2024 — IUCN Red List account for Luscinia megarhynchos: https://www.iucnredlist.org/species/22709696/264563469 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Milvus migrans — შავი ძერა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/shavi-dzera - EN: https://reptiles.ge/en/birds/milvus-migrans - Catalog id: milvus-migrans - Updated: 2026-09-04T02:08:02+04:00 - English name: Black kite - Family: Accipitridae შავი ძერა (Milvus migrans) საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით რეზიდენტია, გავლით მიგრანტი და მოზამთრე; ბათუმის დერეფანში შემოდგომაზე მასობრივად გადის. ოჯახი Accipitridae. English summary: The black kite (Milvus migrans) is confirmed in Georgia as a year-round resident, passage migrant, and winter visitor; autumn passage at Batumi is massive. It belongs to the family Accipitridae. Sources: - Vansteelant et al. 2020 — Age-specific trends at Batumi (Ibis): https://doi.org/10.1111/ibi.12773 - Verhelst, Jansen & Vansteelant 2011 — Autumn raptor bottleneck in south-west Georgia (Ardea): https://doi.org/10.5253/078.099.0203 ### Motacilla alba — თეთრი ბოლოქანქარა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/tetri-bolokankara - EN: https://reptiles.ge/en/birds/motacilla-alba - Catalog id: motacilla-alba - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: White wagtail - Family: Motacillidae თეთრი ბოლოქანქარა (Motacilla alba) წვრილი, გრძელკუდიანი ბოლოქანქარაა; საქართველოში მთელი წლის რეზიდენტია: აქ ბუდობს და წლის განმავლობაში რჩება. ქვესახეობაა Motacilla alba alba, ყოფნას კი ფოტოები ადასტურებს. English summary: The white wagtail (Motacilla alba) is a slim, long-tailed wagtail confirmed in Georgia as a year-round resident on the 2024 national bird checklist. It breeds here, and photographs confirm its presence. Sources: - IUCN Red List — Motacilla alba: https://www.iucnredlist.org/species/22718348/137417893 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Neophron percnopterus — ფასკუნჯი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/faskunji - EN: https://reptiles.ge/en/birds/neophron-percnopterus - Catalog id: neophron-percnopterus - Updated: 2026-10-03T21:55:14+04:00 - English name: Egyptian vulture - Family: Accipitridae ფასკუნჯი (Neophron percnopterus) არწივისებრთა ოჯახის პატარა ფრინველია, რომელიც ლეშით იკვებება. საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება; მისი ბუდობა დადასტურებულია კახეთში, ვაშლოვანის არწივის ხეობაში. English summary: Neophron percnopterus is a small bird in the eagle family that feeds on carrion. It nests in Georgia and is also seen during migration; nesting has been confirmed in Eagle Gorge in Vashlovani, Kakheti. Sources: - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf - Javakhishvili & Paposhvili 2023 — Eagle Canyon vulture monitoring: https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2024-12/undp-georgia-monitoring-vulture-vashlovani-2023-eng.pdf ### Otus scops — ჩვეულებრივი წყრომი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/chveulebrivi-tsqromi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/otus-scops - Catalog id: otus-scops - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: Eurasian scops owl - Family: Strigidae ჩვეულებრივი წყრომი (Otus scops) პატარა ბუა ოჯახიდან Strigidae და საქართველოში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია. აქ ბუდობს, გადაფრენისასაც გაივლის, ზამთარში კი არ არის. English summary: The Eurasian scops owl (Otus scops) is a small owl (family Strigidae) confirmed in Georgia as a breeding migrant. It breeds here and passes through on migration, and it is absent in winter. Sources: - Flint et al. 2015 — Cyprus Scops Owl taxonomy (Zootaxa): https://doi.org/10.11646/zootaxa.4040.3.3 - IUCN Red List — Otus scops: https://www.iucnredlist.org/species/155019854/206523296 ### Pernis apivorus — ბოლოკარკაზი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/bolokarkazi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/pernis-apivorus - Catalog id: pernis-apivorus - Updated: 2026-09-12T16:09:57+04:00 - English name: European honey buzzard - Family: Accipitridae ბოლოკარკაზი (Pernis apivorus) საშუალო ზომის მტაცებელია ოჯახიდან Accipitridae, გვარიდან Pernis. კაკაჩა (Buteo) არ არის; გარეგნულად ჰგავს, მაგრამ ახლო ნათესავი არაა. English summary: The European honey buzzard (Pernis apivorus) is a medium-sized raptor in the family Accipitridae, genus Pernis. It is not a Buteo buzzard; the resemblance is superficial. Sources: - Wehrmann et al. 2019 — Batumi Raptor Count dataset (ZooKeys 836): https://doi.org/10.3897/zookeys.836.29252 - Verhelst, Jansen & Vansteelant 2011 — Autumn raptor bottleneck in south-west Georgia (Ardea): https://doi.org/10.5253/078.099.0203 ### Phasianus colchicus — ხოხობი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/xoxobi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/phasianus-colchicus - Catalog id: phasianus-colchicus - Updated: 2026-09-26T04:07:31+04:00 - English name: Common pheasant - Family: Phasianidae ხოხობი (Phasianus colchicus) დიდი ქათმისნაირი ფრინველია ხოხბისებრთა (Phasianidae) ოჯახიდან. ჩვეულებრივ ქართულად მას ხოხობს უწოდებენ. English summary: The pheasant (Phasianus colchicus) is a large chicken-like bird in the pheasant family (Phasianidae). Its usual Georgian name is khokhobi. Sources: - IUCN Red List — Phasianus colchicus: https://www.iucnredlist.org/species/45100023/280926744 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Pica pica — კაჭკაჭი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/kachkachi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/pica-pica - Catalog id: pica-pica - Updated: 2026-09-27T11:26:50+04:00 - English name: Eurasian magpie - Family: Corvidae კაჭკაჭი (Pica pica) ყორნისებრთა ოჯახის საშუალო ზომის ფრინველია. საქართველოში ის მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება და ბუდობს. მისი არსებობა ფოტოთიც არის დადასტურებული. English summary: The magpie (Pica pica) is a medium-sized bird in the crow family. It lives and nests in Georgia throughout the year. Its presence there has also been confirmed by a photograph. Sources: - IUCN Red List — Pica pica: https://www.iucnredlist.org/species/103727048/264575751 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Picus viridis — მწვანე კოდალა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/mtsvane-kodala - EN: https://reptiles.ge/en/birds/picus-viridis - Catalog id: picus-viridis - Updated: 2026-10-04T15:27:35+04:00 - English name: European green woodpecker - Family: Picidae მწვანე კოდალა (Picus viridis) საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება და აქვე ბუდობს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. ხშირად ტყის პირას ან ახლომდებარე მდელოზე ეძებს საკვებს. English summary: Picus viridis is found in Georgia throughout the year and nests here. It is not dangerous to people. It often searches for food at forest edges or in nearby meadows. An adult bird is about 30–36 cm long. Sources: - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf - Avibase — Georgia bird checklist: https://avibase.bsc-eoc.org/checklist.jsp?region=GE ### Streptopelia turtur — გვრიტი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/gvriti - EN: https://reptiles.ge/en/birds/streptopelia-turtur - Catalog id: streptopelia-turtur - Updated: 2026-10-05T22:47:45+04:00 - English name: European turtle dove - Family: Columbidae გვრიტი (Streptopelia turtur) პატარა მტრედია. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადაფრენისასაც გვხვდება. English summary: Streptopelia turtur is a small dove. According to 2024 records, it nests in Georgia and is also seen during spring and autumn migration. Sources: - IUCN Red List — Streptopelia turtur: https://www.iucnredlist.org/species/22690419/166232970 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Strix aluco — ჩვეულებრივი ბუ - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/chveulebrivi-bu - EN: https://reptiles.ge/en/birds/strix-aluco - Catalog id: strix-aluco - Updated: 2026-09-26T12:20:25+04:00 - English name: Tawny owl - Family: Strigidae ჩვეულებრივი ბუ (Strix aluco) საშუალო ზომის ტყის ბუა და ბუსებრთა ოჯახს (Strigidae) ეკუთვნის. 2024 წლის სანდო მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და აქ მთელი წლის განმავლობაში რჩება. English summary: The tawny owl (Strix aluco) is a medium-sized woodland owl in the family Strigidae. Reliable information from 2024 shows that it breeds in Georgia and stays there year-round. Sources: - Sharikov et al. 2015 — Territorial calls of Strix aluco aluco and S. a. willkonskii: https://doi.org/10.13157/arla.62.2.2015.299 - IUCN Red List — Strix aluco: https://www.iucnredlist.org/species/22725469/264546097 ### Turdus merula — შავი შაშვი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/shavi-shashvi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/turdus-merula - Catalog id: turdus-merula - Updated: 2026-10-04T23:22:51+04:00 - English name: Common blackbird - Family: Turdidae შავი შაშვი (Turdus merula) საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება და ბუდობს. ზრდასრულ მამალს შავი ბუმბული, ყვითელ-ნარინჯისფერი ნისკარტი და ყვითელი რგოლი აქვს თვალის გარშემო; დედალი მუქი ყავისფერია. English summary: Turdus merula lives in Georgia year-round and nests there. Adult males have black feathers, a yellow-orange beak and a yellow ring around the eye; females are dark brown. It is not dangerous to people. Sources: - GBIF — Turdus merula (IUCN category LC via backbone): https://www.gbif.org/species/2490719 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ### Tyto alba — ბუხრინწა - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/bukhrintsa - EN: https://reptiles.ge/en/birds/tyto-alba - Catalog id: tyto-alba - Updated: 2026-10-06T19:05:35+04:00 - English name: Western barn owl - Family: Tytonidae ბუხრინწა (Tyto alba) ღია ფერის, საშუალო ზომის ბუა. მას გულის ფორმის სახე და მუქი თვალები აქვს. საქართველოში მთელი წელი გვხვდება და ბუდობს, ძირითადად დაბლობის სასოფლო ადგილებში. English summary: Tyto alba is a light-colored, medium-sized owl with a heart-shaped face and dark eyes. It is found in Georgia year-round and nests mainly in rural lowland areas. Sources: - Kitel & Javakhishvili 2025 — The diet of Barn Owl (Tyto alba) in Georgia: https://doi.org/10.3897/caucasiana.4.e162505 - Belik 2024 — Current Expansion of the Barn Owl in Northern Eurasia: https://doi.org/10.1134/s1062359024701930 ### Upupa epops — ოფოფი - URL: https://reptiles.ge/prinvelebi/ofofi - EN: https://reptiles.ge/en/birds/upupa-epops - Catalog id: upupa-epops - Updated: 2026-09-26T20:37:51+04:00 - English name: Eurasian hoopoe - Family: Upupidae ოფოფი (Upupa epops) საშუალო ზომის ფრინველია. ის ოფოფისებრთა (Upupidae) ოჯახს და ყაპყაპისნაირთა (Bucerotiformes) რიგს ეკუთვნის. საქართველოში ბუდობს, მაგრამ ბუდობის სეზონის გარეთ აქ არ რჩება. გადაფრენის დროსაც გვხვდება. English summary: The hoopoe (Upupa epops) is a medium-sized bird. It belongs to the hoopoe family (Upupidae) and the order Bucerotiformes. It nests in Georgia but does not stay here outside the nesting season. Sources: - IUCN Red List — Upupa epops: https://www.iucnredlist.org/species/22682655/155544523 - Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46): https://www.sabuko.org/wp-content/uploads/2024/12/Sandgrouse-461ThebirdsofGeorgia-anupdatedchecklistusingcitizenscienceplatforms.pdf ## Mammals ### Canis aureus — ჩვეულებრივი ტურა - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/chveulebrivi-tura - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/canis-aureus - Catalog id: canis-aureus - Updated: 2026-09-29T23:43:47+04:00 - English name: Golden jackal - Family: Canidae ჩვეულებრივი ტურა (Canis aureus) მგლის მონათესავე ძუძუმწოვარია. საქართველოში ის ბუნებრივად ბინადრობს მთელი წლის განმავლობაში და განსაკუთრებით დაბლობებში გვხვდება. English summary: The golden jackal (Canis aureus) is a mammal related to wolves. It is native to Georgia and lives there year-round, especially in lowland areas. Sources: - Shakarashvili et al. 2020 — Wolf and golden jackal in Georgia: https://doi.org/10.1111/jzo.12831 - Lange, Lelieveld & De Knegt 2021 — Golden jackal diet review: https://doi.org/10.1111/mam.12235 ### Canis lupus — რუხი მგელი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/ruxi-mgeli - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/canis-lupus - Catalog id: canis-lupus - Updated: 2026-10-12T00:10:00+04:00 - English name: Grey wolf - Family: Canidae რუხი მგელი (Canis lupus) მგლისებრთა ოჯახის (Canidae) ძუძუმწოვარია და საქართველოში ამ ოჯახის ყველაზე დიდი ველური წარმომადგენელია. English summary: The grey wolf (Canis lupus) is a mammal of the dog family (Canidae) and the largest wild member of that family in Georgia. Sources: - Shakarashvili et al. 2020 — Grey wolf and golden jackal in Georgia: https://doi.org/10.1111/jzo.12831 - Pilot et al. 2014 — Genetic variability of the grey wolf in the Caucasus: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0093828 ### Capra aegagrus — ნიამორი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/niamori - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/capra-aegagrus - Catalog id: capra-aegagrus - Updated: 2026-09-10T02:46:42+04:00 - English name: Wild goat - Family: Bovidae ნიამორი (Capra aegagrus) ველური თხაა ძროხისებრთა ოჯახიდან; საქართველოში დღეს გამრავლების პოპულაციები მხოლოდ თუშეთსა და ჩრდილოეთ ხევსურეთშია. English summary: The wild goat (Capra aegagrus), Georgian ნიამორი, is a native mountain goat now limited in Georgia to Tusheti and northern Khevsureti. It belongs to the cattle family (Bovidae). Sources: - Handbook of the Mammals of the World treatment — Capra aegagrus (Zenodo): https://doi.org/10.5281/zenodo.6636930 - Bleyhl et al. 2020 — Restoring mountain ungulates in the Caucasus: https://doi.org/10.1111/csp2.276 ### Capra cylindricornis — აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/aghmosavletkavkasiuri-jixvi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/capra-cylindricornis - Catalog id: capra-cylindricornis - Updated: 2026-09-18T18:05:00+04:00 - English name: East Caucasian tur - Family: Bovidae აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი (Capra cylindricornis), იგივე დაღესტნური ჯიხვი, მსხვილი ველური თხაა ძროხისებრთა ოჯახიდან. საქართველოში ძირითადად აღმოსავლეთ დიდი კავკასიონის მაღალმთიანეთს უკავშირდება. English summary: The East Caucasian tur (Capra cylindricornis), also called Daghestan tur or eastern tur, is a large wild goat in the family Bovidae. Sources: - Weinberg 2002 — Capra cylindricornis, Mammalian Species: https://doi.org/10.2307/0.695.1 - Gavashelishvili 2004 — Habitat selection by East Caucasian tur: https://doi.org/10.1016/j.biocon.2004.03.014 ### Capreolus capreolus — ევროპული შველი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/evropuli-shveli - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/capreolus-capreolus - Catalog id: capreolus-capreolus - Updated: 2026-09-24T23:33:55+04:00 - English name: European roe deer - Family: Cervidae ევროპული შველი (Capreolus capreolus), ქართულად შველი, ძუძუმწოვარია ირმისებრთა ოჯახიდან (Cervidae). ეს არის გვარის Capreolus დასავლური სახეობა. English summary: The European roe deer (Capreolus capreolus), in Georgian შველი, is a mammal in the deer family (Cervidae). It is the western species of the genus Capreolus. Sources: - Sempéré, Sokolov & Danilkin 1996 — Mammalian Species 538, Capreolus capreolus: https://doi.org/10.2307/3504309 - Lovari et al. 2016 — IUCN Red List, Capreolus capreolus: https://www.iucnredlist.org/species/42395/22161386 ### Cervus elaphus — კეთილშობილი ირემი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/ketilshobili-iremi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/cervus-elaphus - Catalog id: cervus-elaphus - Updated: 2026-09-17T00:00:00+04:00 - English name: Red deer - Family: Cervidae კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus) წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარია ირმისებრთა ოჯახიდან. English summary: The red deer (Cervus elaphus) is an even-toed mammal in the deer family Cervidae. Sources: - IUCN Red List — Cervus elaphus: https://www.iucnredlist.org/species/55997072/142404453 - ASM Mammal Diversity Database — Cervus elaphus: https://www.mammaldiversity.org/taxon/1006313/ ### Erinaceus concolor — ევროპული ზღარბი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/evropuli-zgharbi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/erinaceus-concolor - Catalog id: erinaceus-concolor - Updated: 2026-09-15T19:10:22+04:00 - English name: Southern white-breasted hedgehog - Family: Erinaceidae საქართველოში ბუნებრივად გავრცელებული ზღარბი სამხრეთული თეთრმკერდა ზღარბია (Erinaceus concolor). English summary: The hedgehog naturally found in Georgia is the southern white-breasted hedgehog (Erinaceus concolor). Sources: - Kandaurov, Bukhnikashvili, Sheklashvili & Natradze 2023 — Insectivores of Georgia, 1864–2022: https://doi.org/10.3897/bdj.11.e106256 - Kandaurov et al. 2023 — The insectivores of Georgia (GBIF dataset): https://doi.org/10.15468/fb3akq ### Lutra lutra — წავი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/chveulebrivi-tsavi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/lutra-lutra - Catalog id: lutra-lutra - Updated: 2026-10-13T13:33:39+04:00 - English name: Eurasian otter - Family: Mustelidae წავი, ანუ ჩვეულებრივი წავი (Lutra lutra), კვერნისებრთა ოჯახის (Mustelidae) ძუძუმწოვარია, რომელიც მდინარეების, ტბების, წყალსაცავებისა და თევზის აუზების ნაპირებზე ცხოვრობს. English summary: The Eurasian otter (Lutra lutra), also called the common otter, is a mammal of the weasel family (Mustelidae) that lives along rivers, lakes, reservoirs, and fish ponds. It is native to Georgia and lives here year-round. Sources: - Hung & Law 2016 — Mammalian Species 940, Lutra lutra: https://doi.org/10.1093/mspecies/sew011 - Gorgadze 2013 — Seasonal diet of the otter on the Alazani River (Georgia): https://doi.org/10.4404/hystrix-24.2-4685 ### Lynx lynx — ფოცხვერი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/fotsxveri - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/lynx-lynx - Catalog id: lynx-lynx - Updated: 2026-09-01T13:46:34+04:00 - English name: Eurasian lynx - Family: Felidae ფოცხვერი (Lynx lynx) ძუძუმწოვარია კატისებრთა ოჯახიდან (Felidae) და საქართველოში მშობლიური მუდმივი სახეობაა. შეტანილია ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებში. English summary: The Eurasian lynx (Lynx lynx) is a mammal in the cat family (Felidae) and a native resident in Georgia. It appears on national mammal checklists. Sources: - Lucena-Perez et al. 2021 — Mitogenome phylogeny of Lynx lynx: https://doi.org/10.3390/genes12081216 - Soyumert et al. 2019 — Lagomorphs and Eurasian lynx in western Asia: https://doi.org/10.1016/j.mambio.2019.01.003 ### Meles canescens — მაჩვი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/machvi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/meles-canescens - Catalog id: meles-canescens - Updated: 2026-10-13T12:27:23+04:00 - English name: Caucasian badger - Family: Mustelidae მაჩვი (Meles canescens) კვერნისებრთა ოჯახის ძუძუმწოვარია. ყველაზე ადვილად თავით ამოიცნობა: თეთრ თავზე ორი შავი ზოლი გადის. English summary: The Caucasian badger (Meles canescens) is a mammal of the weasel family. It is easiest to recognise by its head: two black stripes run along a white head. Sources: - Abramov & Puzachenko 2013 — Zootaxa 3681, Meles canescens: https://doi.org/10.11646/zootaxa.3681.1.2 - İbiş et al. 2015 — Turkish and Iranian Meles, cytochrome b: https://doi.org/10.3897/vz.65.e31533 ### Mustela nivalis — დედოფალა - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/dedofala - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/mustela-nivalis - Catalog id: mustela-nivalis - Updated: 2026-10-01T00:59:08+04:00 - English name: Least weasel - Family: Mustelidae დედოფალა (Mustela nivalis) კვერნისებრთა ოჯახის პატარა მტაცებელი ძუძუმწოვარია. საქართველოში ბუნებრივად ბინადრობს და აქ მუდმივად ცხოვრობს. ხორცისმჭამელ ძუძუმწოვრებს შორის ყველაზე პატარად ითვლება. English summary: The least weasel (Mustela nivalis) is a small predatory mammal in the weasel family. It occurs naturally in Georgia and lives there year-round. It is considered the smallest of the carnivorous mammals. Sources: - Sheffield & King 1994 — Mammalian Species 454, Mustela nivalis: https://doi.org/10.2307/3504183 - Kurose, Abramov & Masuda 2005 — Phylogeography of M. erminea and M. nivalis: https://doi.org/10.2108/zsj.22.1069 ### Panthera pardus — კავკასიური ჯიქი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/kavkasiuri-jiki - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/panthera-pardus - Catalog id: panthera-pardus - Updated: 2026-09-01T13:17:07+04:00 - English name: Caucasian leopard - Family: Felidae კავკასიური ჯიქი, იგივე ლეოპარდი (Panthera pardus), ძუძუმწოვარია კატისებრთა ოჯახიდან (Felidae). საქართველოში გვხვდება დასავლეთ აზიის ქვესახეობა Panthera pardus tulliana — წინააზიური, იგივე სპარსული ჯიქი. English summary: The Caucasian leopard, also called leopard (Panthera pardus), is a mammal in the cat family (Felidae). Animals in Georgia belong to the West Asian subspecies Panthera pardus tulliana — the Persian leopard. Sources: - Ghoddousi & Khorozyan 2023 — IUCN Red List, Panthera pardus ssp. tulliana: https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T15961A50660903.en - Farhadinia et al. 2014 — Sexual dimorphism in Persian leopard: https://doi.org/10.1080/09397140.2014.939813 ### Procyon lotor — ენოტი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/enoti - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/procyon-lotor - Catalog id: procyon-lotor - Updated: 2026-10-06T14:53:33+04:00 - English name: Raccoon - Family: Procyonidae ენოტი (Procyon lotor) ენოტისებრთა ოჯახის ძუძუმწოვარია. ის საქართველოში შემოიყვანეს და აქ დამკვიდრდა. განსაკუთრებით კახეთშია ცნობილი; მისი მთავარი ნიშნებია თვალებთან შავი „ნიღაბი“ და რგოლებიანი კუდი. English summary: Procyon lotor is a mammal in the raccoon family. It was introduced to Georgia and has become established there. Sources: - Kalandarishvili & Heltai 2019 — Colonization of raccoon in Georgia: https://doi.org/10.18380/szie.colum.2019.6.2.17 - Lotze & Anderson 1979 — Mammalian Species 119, Procyon lotor: https://doi.org/10.2307/3503959 ### Sciurus anomalus — კავკასიური ციყვი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/kavkasiuri-tsiqvi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/sciurus-anomalus - Catalog id: sciurus-anomalus - Updated: 2026-09-18T22:19:49+04:00 - English name: Caucasian squirrel - Family: Sciuridae კავკასიური ციყვი (Sciurus anomalus) საქართველოს მშობლიური ხის ციყვია და ციყვისებრთა ოჯახს (Sciuridae) მიეკუთვნება. დამახასიათებელია წაბლისფერ-რუხი ზურგი, თვალის გარშემო ღია რგოლი და ჟანგიანი ან მოყვითალო მუცელი. English summary: The Caucasian squirrel (Sciurus anomalus) is a tree squirrel native to Georgia and belongs to the squirrel family (Sciuridae). Sources: - Koprowski, Gavish & Doumas 2016 — Mammalian Species 48, Sciurus anomalus: https://doi.org/10.1093/mspecies/sew004 - Bukhnikashvili, Kandaurov, Sheklashvili & Natradze 2023 — Rodent and hare records in Georgia, 1855–2022: https://doi.org/10.3897/bdj.11.e108740 ### Sus scrofa — გარეული ღორი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/gareuli-ghori - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/sus-scrofa - Catalog id: sus-scrofa - Updated: 2026-09-18T22:19:47+04:00 - English name: Wild boar - Family: Suidae გარეული ღორი (Sus scrofa) ღორისებრთა ოჯახის (Suidae) დიდი წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარია და საქართველოში მუდმივად ბინადრობს. შინაური ღორი ამავე სახეობის მოშინაურებული ფორმაა. English summary: The wild boar (Sus scrofa) is a large even-toed mammal in the pig family (Suidae) and is resident in Georgia. The domestic pig is a domesticated form of the same species. Sources: - Keuling & Leus 2019 — IUCN Red List, Sus scrofa: https://www.iucnredlist.org/species/41775/44141833 - IUCN Wild Pig Specialist Group — Eurasian wild boar detailed profile: https://www.iucn-wpsg.org/eurasian-wild-boar-detailed ### Ursus arctos — მურა დათვი - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/mura-datvi - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/ursus-arctos - Catalog id: ursus-arctos - Updated: 2026-09-28T17:54:17+04:00 - English name: Brown bear - Family: Ursidae მურა დათვი (Ursus arctos) დათვების ოჯახის ძუძუმწოვარია. საქართველოში ის ბუნებრივად გვხვდება და აქ მუდმივად ცხოვრობს. ზოგადად, მურა დათვის სიგრძე თავიდან ტანის ბოლომდე დაახლოებით 1-დან 2.8 მეტრამდეა. English summary: The brown bear (Ursus arctos) is a mammal in the bear family. In Georgia, it occurs naturally and lives there year-round. In general, the brown bear measures about 1 to 2.8 meters from head to the end of the body. Sources: - Lortkipanidze 2010 — Brown bear distribution and status in the South Caucasus: https://doi.org/10.2192/09GR017.1 - Murtskhvaladze, Gavashelishvili & Tarkhnishvili 2010 — Geographic and genetic boundaries of brown bear in the Caucasus: https://doi.org/10.1111/j.1365-294X.2010.04610.x ### Vulpes vulpes — მელა - URL: https://reptiles.ge/dzuzumtsovrebi/mela - EN: https://reptiles.ge/en/mammals/vulpes-vulpes - Catalog id: vulpes-vulpes - Updated: 2026-10-11T21:52:13+04:00 - English name: Red fox - Family: Canidae მელა (Vulpes vulpes) მგლისებრთა ოჯახის (Canidae) ძუძუმწოვარია. ის ნამდვილი მელების გვარის (Vulpes) ყველაზე დიდი სახეობაა და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული მტაცებელი ძუძუმწოვარია. English summary: The red fox (Vulpes vulpes) is a mammal in the dog family (Canidae). It is the largest species in the true fox genus (Vulpes) and one of the most widely distributed predatory mammals in the world. Sources: - Larivière & Pasitschniak-Arts 1996 — Mammalian Species 537, Vulpes vulpes: https://doi.org/10.2307/3504236 - Experimental and Clinical Medicine 2024 — Rabies in Georgia at the modern stage: https://doi.org/10.52340/jecm.2024.04.10 ## Spiders ### Araneus diadematus — ჩვეულებრივი ჯვრიანა - URL: https://reptiles.ge/obobebi/chveulebrivi-jvriana - EN: https://reptiles.ge/en/spiders/araneus-diadematus - Catalog id: araneus-diadematus - Updated: 2026-09-22T00:00:00+04:00 - English name: European garden spider - Risk to humans: Harmless - Family: Araneidae ჩვეულებრივი ჯვრიანა (Araneus diadematus) ორბისებრი ქსელის მქსოველი ობობაა Araneidae-ს ოჯახიდან. ინგლისურად ცნობილია სახელებით European garden spider, cross spider და cross orb-weaver. ქართულში „ჯვრიანა“ სხვა ცხოველის სახელშიც გვხვდება, ამიტომ აქ საუბარია კონკრეტულად ობობაზე. სახეობა საქართველოში დადასტურებულია. გამოქვეყნებული ნიმუში ცნობილია მიტარბიდან, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე მდებარე მთის მდელოდან. სახეობა ასევე შეტანილია ლაგოდეხის ნაკრძალის ობობების განახლებულ სიაში. English summary: The European garden spider (Araneus diadematus), also called the cross spider or cross orb-weaver, is an orb-weaving spider in the family Araneidae. In Georgian, the word ჯვრიანა also appears in the name of another animal, so this page is specifically about the spider. The species is confirmed in Georgia. A published specimen is known from Mitarbi near Bakuriani, from a mountain meadow at about 1,500 m. The species is also included in the updated spider checklist of Lagodekhi Reserve. Facts: - კვება: მწერები ქსელში - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებულია - ზომა: მდედრი 10–22.5 მმ - ჰაბიტატი: ბაღი / ტყისპირი / მდელო - ოჯახი: Araneidae - ადამიანის რისკი: უვნებელი - ტაქსონომია: Animalia; Arthropoda; Arachnida; Araneae; Araneidae; Araneus; Araneus diadematus Clerck, 1757. World Spider Catalog ამ სახელს accepted-ად იღებს. - სინონიმებსა და ძველ კომბინაციებში გვხვდება Araneus diadema (Linnaeus, 1758). თანამედროვე გამოყენებაში მიღებული სახელია Araneus diadematus. - საქართველოში გამოქვეყნებული თანამედროვე ნიმუში ცნობილია მიტარბიდან, ბაკურიანის მახლობლად: 1 მდედრი, 1500 მ, მონტანური მდელო, 21 ივლისი 2007, leg. S. Otto. - ინგლისური სახელებია European garden spider, cross spider, cross orb-weaver, diadem spider. ქართულად ამ გვერდზე გამოიყენება ჩვეულებრივი ჯვრიანა. Identification: საშუალო ან დიდი ზომის ორბისებრი ქსელის მქსოველი ობობაა. სხეულის ფერი ცვალებადია, მაგრამ მუცლის ზედა მხარეს ხშირად მკაფიო თეთრი, ჯვრისებრი ნახატი აქვს. ფეხები რგოლებადაა შეფერილი, ხოლო მდედრი მამრზე მნიშვნელოვნად დიდია. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ჩვეულებრივი ჯვრიანა საქართველოში? A: დიახ. ჩვეულებრივი ჯვრიანა საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. გამოქვეყნებული ნიმუში ცნობილია მიტარბიდან, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: ამ გვერდზე გავრცელება აღებულია რუკის რეგიონული ცხრილიდან: რეგიონი რუკაზე მხოლოდ მაშინ არის გამოყოფილი, როცა სტატუსად „დაფიქსირებულია (ფოტოდაკვირვებები)“ აქვს. ცალკეული ჩანაწერის მქონე რეგიონები გავრცელებად არ ითვლება. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: დააკვირდით მუცლის ზედა მხარეს — ჩვეულებრივ ჯვრიანას ხშირად მკაფიო თეთრი, ჯვრისებრი ნახატი აქვს. Sources: - Otto & Japoshvili 2018 — Spiders of Lagodekhi Reserve, Georgia: https://doi.org/10.13156/arac.2017.17.8.375 - Seropian, Otto & Bulbulashvili 2023 — CaBOL spiders of Georgia, Part I: https://doi.org/10.3897/caucasiana.2.e107049 - Otto 2022 — Caucasian Spiders, Georgia country checklist: https://caucasus-spiders.info/checklist/country-checklists/?country=2 - World Spider Catalog — Araneus diadematus Clerck, 1757: https://wsc.nmbe.ch/spec-data/9435 - Nentwig et al. 2026 — Spiders of Europe, Araneus diadematus: https://araneae.nmbe.ch/data/206/Araneus_diadematus - Ilia State University — Georgian Biodiversity Database, Araneus diadematus: https://biodiversity.iliauni.edu.ge/en/species/165 ### Argiope bruennichi — არგიოპა - URL: https://reptiles.ge/obobebi/argiopa - EN: https://reptiles.ge/en/spiders/argiope-bruennichi - Catalog id: argiope-bruennichi - Updated: 2026-10-12T23:31:07+04:00 - English name: Wasp spider - Risk to humans: Harmless - Family: Araneidae არგიოპა (Argiope bruennichi), ქართულად ასევე ბრუნიქის არგიოპა, ობობაა, რომელიც მრგვალ ქსელს ქსოვს. განსაკუთრებით ადვილი ამოსაცნობია მდედრი: მის მუცელზე მკვეთრი ყვითელი და შავი ზოლებია. ამ ზოლების გამო ინგლისურად მას „wasp spider“, ანუ „ბზიკის ობობა“ ჰქვია. საქართველოში არგიოპა ფართოდაა გავრცელებული და მკვიდრ სახეობად ითვლება. საქართველოში ის ძალიან ჩვეულებრივ სახეობად არის აღწერილი. English summary: The wasp spider (Argiope bruennichi) is a spider that builds an orb web. In Georgian it is called არგიოპა, and also ბრუნიქის არგიოპა (“Brünnich's argiope”). Females are especially easy to recognize: their abdomen has bold yellow and black bands. These bands are where the English name “wasp spider” comes from. The species is widely distributed in Georgia and is considered native. It is described as a very common species in Georgia. Facts: - კვება: მწერები ქსელში - სტატუსი საქართველოში: მკვიდრი - ზომა: მდედრი 10–22 მმ - ჰაბიტატი: ნოტიო მდელო / ბალახი - ოჯახი: Araneidae - ადამიანის რისკი: უვნებელი - მიღებული სახელია Argiope bruennichi (Scopoli, 1772). არეალი: ევროპა, ჩრდილო აფრიკა, თურქეთი, ახლო აღმოსავლეთი, რუსეთი (ევროპიდან შორეულ აღმოსავლეთამდე), კავკასია, ირანი, ცენტრალური აზია ჩინეთამდე, კორეა, იაპონია. - საქართველოს ობობების 2022 წლის ჩამონათვალში 659 სახეობაა; მათ შორის არის A. bruennichi და A. lobata. - ქართულად არგიოპა და ბრუნიქის არგიოპა. ინგლისურად wasp spider. რუსულად аргиопа Брюнниха. თურქულად eşekarısı örümceği. - IUCN-ის კატეგორია NE-ა, 2021 წლის ეროვნული შეფასებით კი LC*. 2014 წლის წითელ ნუსხაში ეს სახეობა არ არის. Identification: დიდი ობობაა, რომელიც მრგვალ ქსელს ქსოვს. მუცელზე მკვეთრი ყვითელ-შავი განივი ზოლები აქვს. ქსელის შუაში ხშირად ჩანს თეთრი ზიგზაგისებრი ზოლი. მდედრი მამრზე გაცილებით დიდია. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა არგიოპა საქართველოში? A: დიახ. არგიოპა (Argiope bruennichi) საქართველოში დადასტურებულად გვხვდება და მკვიდრ სახეობად ითვლება. ეს მთელი ქვეყნის შეფასებაა. ის არ ნიშნავს, რომ არგიოპა ყველა რეგიონსა და ჰაბიტატში ერთნაირად არის გავრცელებული. - Q: სად შეიძლება ნახოთ არგიოპა საქართველოში? A: არგიოპა დაფიქსირებულია თბილისში, ქვემო ქართლში, კახეთში, აჭარაში, გურიაში, იმერეთში, მცხეთა-მთიანეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და აფხაზეთში. - Q: როგორ ამოვიცნოთ არგიოპა? A: მდედრს ადვილად ამოიცნობთ მუცელზე მკვეთრი ყვითელ-შავი განივი ზოლებით. მის მრგვალ ქსელში ხშირად თეთრი ზიგზაგისებრი ზოლიც ჩანს. მამრი გაცილებით პატარაა და უფრო ერთფეროვანია. Sources: - Seropian, Otto & Bulbulashvili 2023 — CaBOL spiders of Georgia, Part I: https://doi.org/10.3897/caucasiana.2.e107049 - Krehenwinkel & Tautz 2013 — Northern range expansion of Argiope bruennichi: https://doi.org/10.1111/mec.12223 - Lüpold et al. 2020 — Argiope bruennichi venom proteotranscriptomics: https://doi.org/10.3390/biom10070978 - Kosyan 2022 — First Argiope records in Armenia: https://doi.org/10.46991/PYSU:B/2022.56.1.063 - EUNIS — Argiope bruennichi (IUCN not evaluated): https://eunis.eea.europa.eu/species/224136 - Otto 2022 — Caucasian Spiders (database version 02.2022): https://caucasus-spiders.info/checklist/species-datasheet/?spec=1964 ### Argiope lobata — ლობებიანი არგიოპა - URL: https://reptiles.ge/obobebi/lobebiani-argiopa - EN: https://reptiles.ge/en/spiders/argiope-lobata - Catalog id: argiope-lobata - Updated: 2026-09-16T23:10:42+04:00 - English name: Lobed argiope - Risk to humans: Harmless - Family: Araneidae ლობებიანი არგიოპა (Argiope lobata) ორბისებრი ქსელის მქსოველი ობობაა Araneidae-ს ოჯახიდან. ქართულად ფართოდ დამკვიდრებული სახელი არ აქვს; ამ ატლასში სახელწოდება „ლობებიანი არგიოპა“ მუცლის გვერდითი ლობების მიხედვით გამოიყენება. მდედრის სხეულის სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 17–26 მმ-ია, მამრისა კი დაახლოებით 5–8 მმ. ფეხები ამ ზომაში არ შედის. საქართველოში ცალკე გაზომვების სერია ამ გვერდზე არ გვაქვს. სახეობა საქართველოში დადასტურებულია. English summary: The lobed argiope (Argiope lobata) is an orb-weaving spider in the family Araneidae. There is no widely established Georgian name; in this atlas the name "lobed argiope" is used descriptively for the lateral lobes of the abdomen. At species level, female body length is about 17–26 mm, and male body length is about 5–8 mm. Legs are not included in that size. This page does not have a separate measured series for Georgia. The species is confirmed in Georgia. Facts: - კვება: მწერები ქსელში - სტატუსი საქართველოში: დასტურდება - ზომა: მდედრი 17–26 მმ - ჰაბიტატი: თბილი ბალახი / მშრალი ბუჩქნარი - ოჯახი: Araneidae - ადამიანის რისკი: უვნებელი - მიღებული სახელია Argiope lobata (Pallas, 1772). სახეობა მიღებულია და გვარის ტიპური სახეობაა. - საქართველოს ობობების 2022 წლის ჩამონათვალში შედის. 2015 წლის აღრიცხვით კავკასიაში 28 ჩანაწერი იყო (რუსეთი / საქართველო / აზერბაიჯანი; სომხეთი მაშინ არ იყო). - ქართულად ფართოდ დამკვიდრებული სახელი არ არის; ამ გვერდზე — ლობებიანი არგიოპა. ინგლისურად lobed argiope. რუსულად аргиопа дольчатая. თურქულად loblu örümcek. - IUCN-ს არ აქვს შეფასებული. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. Identification: დიდი, თვალსაჩინო ორბისებრი ობობაა. მდედრს ვერცხლისფერი მუცელი აქვს, რომლის გვერდებზე გამოკვეთილი ლობებია. მამრი გაცილებით პატარაა და მისი მუცელი ლობებიანი არ არის. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ლობებიანი არგიოპა საქართველოში? A: დიახ. ლობიანი არგიოპა საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. - Q: სად შეიძლება შეხვდე საქართველოში? A: საქართველოდან დადასტურებული ჩანაწერები ცნობილია ნადარბაზევის ტბის სამხრეთით, გორის აღმოსავლეთით, და ვაშლოვანის ეროვნული პარკის შესასვლელთან. სახეობა ეძებეთ თბილ, მშრალ ბალახოვან ადგილებსა და ბუჩქნარში. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: მდედრს ვერცხლისფერი მუცელი და გვერდებზე გამოკვეთილი ლობები აქვს. მამრი გაცილებით პატარაა და მუცელზე ლობები არ გააჩნია. მსგავს Argiope bruennichi-ს ყვითელ-შავი ზოლები აქვს, მაგრამ მუცლის გვერდებზე ლობები არ აქვს. Sources: - Seropian, Otto & Bulbulashvili 2023 — CaBOL spiders of Georgia, Part I: https://doi.org/10.3897/caucasiana.2.e107049 - Kosyan 2022 — First Argiope records in Armenia: https://doi.org/10.46991/PYSU:B/2022.56.1.063 - Otto 2022 — Georgia country checklist: https://caucasus-spiders.info/checklist/country-checklists/?country=2 - Otto 2015 — Commented checklist of Caucasian spiders: https://caucasus-spiders.info/wp-content/uploads/2015/10/2015_Otto_ChecklistCaucasus.pdf - World Spider Catalog — Argiope lobata (Pallas, 1772): https://wsc.nmbe.ch/spec-data/9971/Argiope_lobata - Nentwig et al. 2026 — Spiders of Europe, Argiope lobata: https://araneae.nmbe.ch/data/739/Argiope_lobata ### Cheiracanthium punctorium — Cheiracanthium punctorium - URL: https://reptiles.ge/obobebi/cheiracanthium-punctorium - EN: https://reptiles.ge/en/spiders/cheiracanthium-punctorium - Catalog id: cheiracanthium-punctorium - Updated: 2026-09-23T13:35:00+04:00 - English name: European yellow sac spider - Family: Cheiracanthiidae Cheiracanthium punctorium Cheiracanthiidae-ს ოჯახის ობობაა. ამ გვერდისთვის სანდოდ დამკვიდრებული ქართული საერთო სახელი ვერ დასტურდება, ამიტომ გამოყენებულია სამეცნიერო სახელი. ინგლისურად მას ხშირად European yellow sac spider ან yellow sac spider ეწოდება. სახეობა საქართველოში დადასტურებულია. Caucasian Spiders-ის მონაცემებში ჩანაწერები ცნობილია თბილისიდან, ბეთანიიდან, ჩოხატაურიდან, სიღნაღიდან, ბაღდათიდან, ბაკურიანიდან, ქუთაისის სამხრეთი მიდამოებიდან, ფოთიდან და სხვა ადგილებიდან. English summary: Cheiracanthium punctorium is a spider in the family Cheiracanthiidae. A reliable, established Georgian common name is not confirmed for this page, so the scientific name is used. In English it is often called the European yellow sac spider or yellow sac spider. The species is confirmed in Georgia. In the Caucasian Spiders database, records are known from Tbilisi, Betania, Chokhatauri, Sighnaghi, Baghdati, Bakuriani, south of Kutaisi, Poti, and other places. Facts: - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებულია - ზომა: მდედრი 10–15 მმ - ჰაბიტატი: მაღალი ბალახი / ბუჩქნარი - ოჯახი: Cheiracanthiidae - კვება: მწერები და მცირე ფეხსახსრიანები - ადამიანის რისკი: მტკივნეული ნაკბენი შესაძლებელია - ტაქსონომია: Animalia; Arthropoda; Arachnida; Araneae; Cheiracanthiidae; Cheiracanthium; Cheiracanthium punctorium (Villers, 1789). World Spider Catalog ამ სახელს accepted-ად იღებს. - ძველ სინონიმებსა და კომბინაციებში გვხვდება Aranea punctoria და Aranea nutrix. თანამედროვე გამოყენებაში მიღებული სახელია Cheiracanthium punctorium. - Caucasian Spiders-ის სახეობრივ გვერდზე მითითებულია 21 ჩანაწერი და გავრცელება: ჩრდილოეთ კავკასია და საქართველო. - საქართველოს სახელდებული ჩანაწერები მოიცავს თბილისს, ბეთანიას, ჩოხატაურს, სიღნაღს, ბაღდათს, ბაკურიანს, როკითს, ქუთაისის სამხრეთ მიდამოებს, ფოთს და აწრისხევის აღმოსავლეთ მიდამოებს. Identification: საშუალო ზომის, ღია მოყვითალო ან მოყვითალო-მომწვანო ობობაა გრძელი წინა ფეხებითა და შედარებით დიდი, მუქწვერიანი ქელიცერებით. დიდ მრგვალ ქსელს არ აგებს და ხშირად მაღალ ბალახსა და ბუჩქნარში გვხვდება. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა Cheiracanthium punctorium საქართველოში? A: დიახ. Cheiracanthium punctorium საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. - Q: სად არის საქართველოში დადასტურებული? A: საქართველოში ჩანაწერები ცნობილია თბილისიდან, ბეთანიიდან, ჩოხატაურიდან, სიღნაღიდან, ბაღდათიდან, ბაკურიანიდან, როკითიდან, ქუთაისის სამხრეთი მიდამოებიდან, ფოთიდან და აწრისხევის აღმოსავლეთი მიდამოებიდან. - Q: აქვს თუ არა ქართული სახელი? A: ამ გვერდისთვის სანდოდ დამკვიდრებული ქართული საერთო სახელი ვერ დასტურდება. ამიტომ ქართულ ტექსტშიც მთავარ სახელად სამეცნიერო სახელია გამოყენებული — Cheiracanthium punctorium. Sources: - Nentwig et al. 2013 — verified spider bites in Europe: https://doi.org/10.1016/j.toxicon.2013.07.010 - Otto 2022 — Caucasian Spiders, Cheiracanthium punctorium: https://caucasus-spiders.info/checklist/species-datasheet/?spec=2214 - World Spider Catalog — Cheiracanthium punctorium (Villers, 1789): https://wsc.nmbe.ch/spec-data/28306 - Nentwig et al. 2026 — Spiders of Europe, Cheiracanthium punctorium: https://araneae.nmbe.ch/data/1140/Cheiracanthium_punctorium - ARAGES / European Society of Arachnology — Spider of the Year 2023: https://arages.de/arachnologie-vernetzt/spinne-des-jahres/2023-ammendornfinger - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Latrodectus tredecimguttatus — ყარაყურთი - URL: https://reptiles.ge/obobebi/qaraqurti - EN: https://reptiles.ge/en/spiders/latrodectus-tredecimguttatus - Catalog id: latrodectus-tredecimguttatus - Updated: 2026-10-09T14:48:17+04:00 - English name: Mediterranean black widow - Risk to humans: High - Family: Theridiidae ყარაყურთი (Latrodectus tredecimguttatus) საქართველოში გვხვდება და [შხამიანი ობობაა](https://reptiles.ge/obobebi/shxamiani-obobebi). ნაკბენმა შეიძლება ძლიერი ტკივილი და სხვა სიმპტომები გამოიწვიოს; თუ ყარაყურთმა გიკბინათ, დარეკეთ 112-ზე. ის დაფიქსირებულია [თბილისში](https://reptiles.ge/regions/tbilisi), [შიდა ქართლში](https://reptiles.ge/regions/shida-kartli), [კახეთში](https://reptiles.ge/regions/kakheti) და [სამცხე-ჯავახეთში](https://reptiles.ge/regions/samtskhe-javakheti). მდედრი პატარაა — სხეულის სიგრძე 7–15 მმ-ია, ფეხების გარეშე. English summary: The Mediterranean black widow (Latrodectus tredecimguttatus) is found in Georgia and is a [venomous spider](https://reptiles.ge/en/spiders/venomous). Its bite can cause severe pain and other symptoms; if it bites you, call 112. It has been recorded in [Tbilisi](https://reptiles.ge/en/regions/tbilisi), [Shida Kartli](https://reptiles.ge/en/regions/shida-kartli), [Kakheti](https://reptiles.ge/en/regions/kakheti) and [Samtskhe-Javakheti](https://reptiles.ge/en/regions/samtskhe-javakheti). Females are small, with a body length of 7–15 mm, excluding the legs. Facts: - კვება: მწერები ქსელში - სტატუსი საქართველოში: მკვიდრი - ზომა: მდედრი 7–15 მმ - ჰაბიტატი: მშრალი სტეპი / დაბალი მცენარეულობა - ოჯახი: Theridiidae - ადამიანის რისკი: მაღალი - მიღებული სახელია Latrodectus tredecimguttatus (Rossi, 1790). World Spider Catalog სახეობას accepted-ად იღებს და გვარის ტიპურ სახეობად მიიჩნევს. თავდაპირველი კომბინაცია იყო Aranea 13-guttata. - Latrodectus mactans (Fabricius, 1775) ცალკე სახეობაა. WSC: სავარაუდოდ მკვიდრი მხოლოდ ჩრდილო ამერიკაში; სხვაგან ინტროდუცირებული. საქართველოს ფაუნაში ამ გვერდის წყაროებით L. mactans არ დასტურდება. - ქართულად ყარაყურთი და შავი ქვრივი. ინგლისურად Mediterranean black widow / European black widow. რუსულად каракурт. თურქულად karakurt. - გამოქვეყნებული ჩანაწერები ყარაყურთს ასახელებს თბილისში, გორისა და ასპინძის მიდამოებში, ასევე შირაქისა და ელდარის ველებზე. ეს ქვეყნის ყველა ნაწილში ერთნაირ გავრცელებას არ ნიშნავს. Identification: ყარაყურთი პატარა, მბზინავი შავი ობობაა, თითქმის ბურთივით მრგვალი მუცლით. მდედრს ზურგზე ხშირად წითელი ლაქები აქვს, თუმცა ზოგი ობობა შეიძლება თითქმის მთლიანად შავი იყოს. ქსელი უსწორმასწორო და ჩახლართულია — მრგვალი არ არის. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ყარაყურთი საქართველოში? A: დიახ. დადასტურებულია, რომ ყარაყურთი (Latrodectus tredecimguttatus) საქართველოში გვხვდება. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ქვეყნის ყველა რეგიონში თანაბრადაა გავრცელებული. - Q: სად შეიძლება შეგხვდეთ საქართველოში? A: საქართველოში დადასტურებულია, მათ შორის თბილისში, შიდა ქართლში, კახეთსა და სამცხე-ჯავახეთში. ძირითადად მშრალ, ღია ადგილებში გვხვდება, ხშირად ქვებსა და დაბალ მცენარეულობას შორის. - Q: როგორ ამოვიცნო? A: ყარაყურთი პატარა შავი ობობაა მრგვალი მუცლით; წითელი ლაქები შეიძლება არ ჰქონდეს და ქსელი ჩახლართულია. მხოლოდ ფერით ამოცნობა საიმედო არ არის — ობობას ნუ შეეხებით. Sources: - Seropian et al. 2024 — CaBOL spiders of Georgia, Part III: https://doi.org/10.3897/caucasiana.3.e120883 - Nentwig et al. 2013 — Verified spider bites in Switzerland: https://doi.org/10.1016/j.toxicon.2013.07.010 - Isbister & White 2004 — Clinical consequences of spider bites: https://doi.org/10.1016/j.toxicon.2004.02.006 - Otto 2022 — Caucasian Spiders, Latrodectus tredecimguttatus: https://caucasus-spiders.info/checklist/species-datasheet/?spec=486 - Otto 2022 — Georgia country checklist: https://caucasus-spiders.info/checklist/country-checklists/?country=2 - Otto 2022 — Latrodectus dahli (Azerbaijan): https://caucasus-spiders.info/checklist/species-datasheet/?spec=2742 ### Lycosa singoriensis — ტარანტული / დიდი მგლის ობობა - URL: https://reptiles.ge/obobebi/tarantuli-didi-mglis-oboba - EN: https://reptiles.ge/en/spiders/lycosa-singoriensis - Catalog id: lycosa-singoriensis - Updated: 2026-09-13T22:27:27+04:00 - English name: South Russian tarantula - Risk to humans: Harmless - Family: Lycosidae ტარანტული, ანუ დიდი მგლის ობობა (Lycosa singoriensis), მგლის ობობების ოჯახს (Lycosidae) მიეკუთვნება. ქართულად სახელწოდება „ტარანტული“ ხშირად უფრო ფართო მნიშვნელობით გამოიყენება, თუმცა ამ გვერდზე ის კონკრეტულად Lycosa singoriensis-ს აღნიშნავს და არა ტროპიკულ Theraphosidae-ს წარმომადგენლებს. სახეობა საქართველოში დადასტურებულია. წყაროიანი ჩანაწერები ცნობილია [ქვემო ქართლიდან](https://reptiles.ge/regions/kvemo-kartli) და [კახეთიდან](https://reptiles.ge/regions/kakheti), თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ის ქვეყნის ყველა რეგიონში თანაბრად არის გავრცელებული. English summary: The South Russian tarantula or Songarian wolf spider (Lycosa singoriensis) is a wolf spider in the family Lycosidae. In Georgian, “tarantula” is often used more broadly, but on this page it means Lycosa singoriensis specifically, not tropical Theraphosidae spiders. The species is confirmed in Georgia. Sourced records are known from [Kvemo Kartli](https://reptiles.ge/en/regions/kvemo-kartli) and [Kakheti](https://reptiles.ge/en/regions/kakheti), although this does not mean it is evenly distributed across every region of the country. Facts: - სტატუსი საქართველოში: დასტურდება - რეგიონები რუკაზე: ქვემო ქართლი, კახეთი - ზომა: მდედრი 18–31 მმ - ოჯახი: Lycosidae - ქცევა: მიწის სორო / აქტიური ნადირობა - ადამიანის რისკი: აირიდე ხელში აღება - ტაქსონომია: Animalia; Arthropoda; Arachnida; Araneae; Lycosidae; Lycosa; Lycosa singoriensis. - მიღებული სახელია Lycosa singoriensis (Laxmann, 1770). ძველი სახელებიდან მნიშვნელოვანია Aranea singoriensis. - ინგლისურად გამოიყენება South Russian tarantula და Songarian wolf spider; რუსულად — южнорусский тарантул; თურქულ წყაროებში შეიძლება Güney Rusya tarantulası. - 2022 წლის ჩამონათვალში სახეობა საქართველოსთვისაა მითითებული. 2023 წელს გამოქვეყნდა ჩანაწერები ქვემო ქართლიდან და კახეთიდან; კახეთის ჩანაწერი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, დავითგარეჯის / კაპატაძის ტბის მიდამოებიდანაა. Identification: დიდი, მუქად მოხატული მგლის ობობაა ძლიერი ფეხებით. ორბისებრ დამჭერ ქსელში არ ზის და ხშირად მიწაზე ან სოროს შესასვლელთან გვხვდება. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ტარანტული საქართველოში? A: დიახ. Lycosa singoriensis საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. წყაროიანი ჩანაწერები ცნობილია ქვემო ქართლიდან და კახეთიდან. - Q: ეს იგივეა, რაც შინაური დიდი ტარანტულა? A: არა. ქართულად „ტარანტული“ ამ გვერდზე Lycosa singoriensis-ს — დიდ მგლის ობობას — ნიშნავს. ის არ მიეკუთვნება Theraphosidae-ს ტროპიკულ ობობებს, რომლებსაც ინგლისურადაც ხშირად tarantula ეწოდებათ. - Q: რამდენად დიდია? A: სახეობის დონეზე მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 18–31 მმ-ია, მამრისა კი 14–27 მმ. ფეხები ამ ზომაში არ შედის. Sources: - Seropian, Bulbulashvili, Otto, Krammer, Kachlishvili & Datunashvili 2023 — CaBOL spiders of Georgia, Part II: https://doi.org/10.3897/caucasiana.2.e110536 - Mcheidze 2014 — Georgian Spiders (Otto ed.): https://doi.org/10.5431/mcheidze2014 - Otto 2022 — Georgia country checklist: https://caucasus-spiders.info/checklist/country-checklists/?country=2 - World Spider Catalog — Lycosa singoriensis (Laxmann, 1770): https://wsc.nmbe.ch/species/20441/Lycosa_singoriensis - Nentwig et al. 2026 — Spiders of Europe, Lycosa singoriensis: https://araneae.nmbe.ch/data/1301/Lycosa_singoriensis - Otto 2022 — Caucasian Spiders (database version 02.2022): https://caucasus-spiders.info/ ### Pholcus phalangioides — გრძელფეხა ფოლკუსი - URL: https://reptiles.ge/obobebi/grdzelfexa-folkusi - EN: https://reptiles.ge/en/spiders/pholcus-phalangioides - Catalog id: pholcus-phalangioides - Updated: 2026-09-17T19:30:00+04:00 - English name: Long-bodied cellar spider - Risk to humans: Harmless - Family: Pholcidae გრძელფეხა ფოლკუსი (Pholcus phalangioides) Pholcidae-ს ოჯახის ობობაა. ინგლისურად ცნობილია სახელებით long-bodied cellar spider, cosmopolitan cellar spider და daddy long-legs spider. ბოლო სახელწოდება სხვა ობობასნაირებისთვისაც გამოიყენება, ამიტომ სახეობის ზუსტად დასახელებისთვის სამეცნიერო სახელი უფრო სანდოა. საქართველოში სახეობა დადასტურებულია. მისი მრავალი ქართული ჩანაწერია ცნობილი, მათ შორის თბილისიდან, ქუთაისიდან, ბათუმიდან, ბორჯომ-ხარაგაულიდან, ლაგოდეხიდან, გორიდან, მცხეთიდან და ყაზბეგიდან. English summary: The long-bodied cellar spider (Pholcus phalangioides) is a spider in the family Pholcidae. In English it is known as the long-bodied cellar spider, cosmopolitan cellar spider, and daddy long-legs spider. The last name is also used for other arachnids, so the scientific name is more reliable when naming the species precisely. In Georgia, the species is confirmed. There are many Georgian records, including Tbilisi, Kutaisi, Batumi, Borjomi-Kharagauli, Lagodekhi, Gori, Mtskheta, and Kazbegi. Facts: - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებულია - ჰაბიტატი: შენობები / სარდაფები / მღვიმეები - ზომა: სხეული დაახლოებით 6–10 მმ - ოჯახი: Pholcidae - ქსელი: უსწორმასწორო, ფხვიერი - ადამიანის რისკი: უვნებელი - ტაქსონომია: Animalia; Arthropoda; Arachnida; Araneae; Pholcidae; Pholcus; Pholcus phalangioides (Fuesslin, 1775). ეს სახელი მიღებულია. - ძველ სახელებს შორის არის Aranea phalangoides Fuesslin, 1775. თანამედროვე გამოყენებაში მიღებული სახელია Pholcus phalangioides. - საქართველოს ობობების ჩეკლისტში სახეობა Pholcidae-ს ოჯახშია შეტანილი და საქართველოსთვის დადასტურებულად ითვლება. - ქართულ ჩანაწერებს შორისაა თბილისი, ქუთაისი, ბათუმი, ბორჯომ-ხარაგაული, ლაგოდეხი, გორი, მცხეთა, ყაზბეგი, ჭიათურა და სხვა ადგილები. Identification: პატარა, ფერმკრთალი მოყავისფრო ან მონაცრისფრო ობობაა ძალიან გრძელი და თხელი ფეხებით. ფეხები სხეულზე რამდენჯერმე გრძელია, ამიტომ ობობა რეალურ ზომაზე გაცილებით დიდი ჩანს. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა გრძელფეხა ფოლკუსი საქართველოში? A: დიახ. გრძელფეხა ფოლკუსი საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. ის შეტანილია საქართველოს ობობების ჩეკლისტში და მრავალი ქართული ჩანაწერი აქვს. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: ყველაზე ხშირად გვხვდება შენობებში, სარდაფებში, ჭერის კუთხეებში, ავტოფარეხებსა და სხვა მშვიდ, ბნელ ადგილებში. - Q: საშიშია თუ არა ადამიანისთვის? A: არა. გრძელფეხა ფოლკუსი ადამიანისთვის უვნებელ სახეობად ითვლება. სახლში მისი არსებობა საფრთხეს არ წარმოადგენს, თუმცა ხელში აყვანა საჭირო არ არის. Sources: - Otto & Japoshvili 2018 — Spiders of Lagodekhi Reserve, Georgia: https://doi.org/10.13156/arac.2017.17.8.375 - Otto 2022 — Caucasian Spiders, Georgia country checklist: https://caucasus-spiders.info/checklist/country-checklists/?country=2 - World Spider Catalog — Pholcus phalangioides (Fuesslin, 1775): https://wsc.nmbe.ch/spec-data/33211 - Nentwig et al. 2026 — Spiders of Europe, Pholcus phalangioides: https://araneae.nmbe.ch/ - Otto 2022 — Caucasian Spiders, Pholcus phalangioides datasheet: https://caucasus-spiders.info/species-datasheet?spec=2845 - საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/2256983/0 ### Steatoda paykulliana — ცრუ ყარაყურთი - URL: https://reptiles.ge/obobebi/tsru-qaraqurti - EN: https://reptiles.ge/en/spiders/steatoda-paykulliana - Catalog id: steatoda-paykulliana - Updated: 2026-10-09T16:17:29+04:00 - English name: False black widow - Risk to humans: Moderate - Family: Theridiidae ცრუ ყარაყურთი (Steatoda paykulliana) საქართველოში გვხვდება — 8 რეგიონში. მდედრს მუქი, მომრგვალებული მუცელი აქვს, რომლის წინა კიდეს ხშირად წითელი ან ყვითელი ზოლი მიუყვება. [ყარაყურთს](https://reptiles.ge/obobebi/qaraqurti) ჰგავს, მაგრამ სხვა გვარის ობობაა; მხოლოდ ფერით მათი გარჩევა ყოველთვის ვერ ხერხდება. ცრუ ყარაყურთს [შხამი აქვს](https://reptiles.ge/obobebi/shxamiani-obobebi) და ნაკბენი შეიძლება მტკივნეული იყოს. უცნობ ობობას ნუ შეეხებით. English summary: Steatoda paykulliana occurs in Georgia — in 8 regions. The female has a dark, rounded abdomen, often with a red or yellow stripe along its front edge. It resembles the [karakurt](https://reptiles.ge/en/spiders/latrodectus-tredecimguttatus), but belongs to a different genus; color alone cannot always tell them apart. Steatoda paykulliana [is venomous](https://reptiles.ge/en/spiders/venomous), and its bite can be painful. Do not touch an unfamiliar spider. Facts: - კვება: მწერები ქსელში - სტატუსი საქართველოში: დასტურდება - ზომა: მდედრი 8–13 მმ; მამრი 4,5–8,4 მმ - ჰაბიტატი: მშრალი ბალახი / ნაპრალები - ოჯახი: Theridiidae - ადამიანის რისკი: ნაკბენი შეიძლება მტკივნეული იყოს; არა ყარაყურთი - მიღებული სახელია Steatoda paykulliana (Walckenaer, 1806). ობობების მსოფლიო კატალოგში მიღებული სახეობაა. არეალი: ევროპა, ხმელთაშუაზღვიდან ცენტრალურ აზიამდე, ინდოეთი. - 2022 წლის ჩამონათვალით საქართველოში გვხვდება; ევროპის ობობების სახეობრივ აღწერებშიც საქართველო სწორედ ამ ჩამონათვალით არის მითითებული. მუზეუმის ნიმუშებია სიღნაღიდან, კოდიანიდან (1850 მ) და ქვედა ჩხუტუნეთიდან. - IUCN-ს არ აქვს შეფასებული. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. Identification: პატარა, მუქი, მომრგვალებული მუცლის მქონე ობობაა. მუცლის წინა ნაწილში ხშირად წითელი ან ყვითელი ზოლი აქვს. მდედრი მამრზე დიდია. [ყარაყურთს](https://reptiles.ge/obobebi/qaraqurti) ჰგავს, მაგრამ ყარაყურთი არ არის. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ცრუ ყარაყურთი საქართველოში? A: დიახ. ცრუ ყარაყურთი (Steatoda paykulliana) საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. - Q: სად შეიძლება ცრუ ყარაყურთს შეხვდეთ საქართველოში? A: საქართველოში გვხვდება — 8 რეგიონში. ძირითადად მშრალ ადგილებში, მაგალითად მშრალ მდელოებსა და კლდის ნაპრალებთან გვხვდება. - Q: როგორ გავარჩიო ყარაყურთისგან? A: ცრუ ყარაყურთის მდედრს მუცლის წინა კიდეზე ხშირად წითელი ან ყვითელი ზოლი აქვს. ყარაყურთის წითელი ლაქები კი ზოგჯერ საერთოდ არ ჩანს, ამიტომ მხოლოდ ფერი საიმედო ნიშანი არ არის. უცნობ ობობას ნუ შეეხებით. Sources: - Mcheidze 2014 — Georgian Spiders (Otto ed.): https://doi.org/10.5431/mcheidze2014 - Maretić, Levi & Levi 1964 — Steatoda paykulliana, poisonous to mammals: https://doi.org/10.1016/0041-0101(64)90016-9 - Isbister & Gray 2003 — Steatoda bites in Australia (genus-level): https://doi.org/10.1081/clt-120025346 - Zarikian 2022 — new Theridiidae records from Armenia: https://doi.org/10.26842/binhm.7.2022.17.2.0169 - Otto 2022 — Georgia country checklist: https://caucasus-spiders.info/checklist/country-checklists/?country=2 - Otto 2015 — Commented checklist of Caucasian spiders: https://caucasus-spiders.info/wp-content/uploads/2015/10/2015_Otto_ChecklistCaucasus.pdf ## Scorpions ### Euscorpius italicus — იტალიური მორიელი - URL: https://reptiles.ge/morieli/italiuri-morieli - EN: https://reptiles.ge/en/scorpions/euscorpius-italicus - Catalog id: euscorpius-italicus - Updated: 2026-09-26T11:19:57+04:00 - English name: Italian scorpion - Risk to humans: Harmless - Family: Euscorpiidae იტალიური მორიელი (Euscorpius italicus) ნამდვილი მორიელია და ობობასნაირებს (Arachnida) მიეკუთვნება. ის Euscorpiidae-ს ოჯახში შედის და თანამედროვე მონაცემთა ბაზებში ცალკე სახეობადაა აღიარებული. საქართველოში მისი არსებობა რამდენიმე წყაროთი დასტურდება. საქართველო ამ სახეობის არეალში შედის და აქ ის ადგილობრივ სახეობად ითვლება. დასავლეთ საქართველოში ბათუმში, ქობულეთში, ორთაბათუმში, ოზურგეთში, ქუთაისში, ზესტაფონში, ზუგდიდსა და გაგრაში დაფიქსირდა. English summary: The Italian scorpion (Euscorpius italicus) is a true scorpion and belongs to the arachnid group (Arachnida). It is in the Euscorpiidae family and is recognized as a distinct species in modern databases. Several sources confirm its presence in Georgia. Georgia lies within the species’ range, and it is treated as native here. In western Georgia it has been recorded in Batumi, Kobuleti, Ortabatumi, Ozurgeti, Kutaisi, Zestafoni, Zugdidi and Gagra. Facts: - ჯგუფი: მორიელი; Arachnida, Scorpiones - ოჯახი: Euscorpiidae - სტატუსი საქართველოში: დაფიქსირებულია აფხაზეთში, აჭარასა და იმერეთში - ზომა: ზრდასრული დაახლოებით 50 მმ-მდე - ჰაბიტატი: თბილი, ნაპრალებიანი და ხშირად ანთროპოგენური ადგილები - ადამიანის რისკი: უვნებელი; ხელში ნუ აიყვანთ - მიღებული სამეცნიერო სახელია Euscorpius italicus (Herbst, 1800). ძველ ლიტერატურაში შეიძლება შეგხვდეთ პროტონიმი Scorpio italicus Herbst, 1800. - სისტემატიკური მდებარეობა: Animalia > Arthropoda > Arachnida > Scorpiones > Euscorpiidae > Euscorpius; სახეობა მიღებულია (accepted). - რუკის რეგიონული ცხრილის მიხედვით დაფიქსირებულია აფხაზეთში, აჭარასა და იმერეთში; სხვა რეგიონებში ამ ეტაპზე მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია. - ქართულად ამ გვერდზე გამოყენებულია სახელი იტალიური მორიელი. საქართველოს ბიომრავალფეროვნების ჩანაწერებში ცალკე ქართული საერთო სახელი მითითებული არ არის. Identification: ეს Euscorpius-ის ტიპის შედარებით დიდი მორიელია. მუქი სხეული, ძლიერი მარწუხები და შედარებით მოკლე, წვრილი კუდი აქვს. FAQ: - Q: იტალიური მორიელი საქართველოში გვხვდება? A: დიახ. დადასტურებულია, რომ იტალიური მორიელი საქართველოში გვხვდება. ის აქ ბუნებრივად ბინადრობს და ქვეყნის რამდენიმე ადგილას არის გავრცელებული. - Q: სად არის დაფიქსირებული საქართველოში? A: რუკის „ჩანაწერები რეგიონების მიხედვით“ ცხრილის თანახმად, დაფიქსირებულია აფხაზეთში, აჭარასა და იმერეთში. - Q: როგორ ამოვიცნო იტალიური მორიელი? A: Euscorpius italicus შედარებით დიდი მორიელია Euscorpius-ის გვარიდან. მას მუქი სხეული, ძლიერი მარწუხები და მოკლე, წვრილი კუდი აქვს. მხოლოდ ფერი და ზომა სახეობის ზუსტად დასადგენად საკმარისი არ არის. Sources: - Fet et al. 2006 — low genetic divergence across the range of Euscorpius italicus: https://doi.org/10.1636/S03-60.1 - GBIF Backbone Taxonomy — Euscorpius italicus taxon record: https://www.gbif.org/species/4407901 - The Scorpion Files — Euscorpius italicus species account: https://www.ntnu.no/ub/scorpion-files/e_italicus.php - Georgian Biodiversity Database — Euscorpius italicus: https://biodiversity.iliauni.edu.ge/ka/species/1320 ### Euscorpius mingrelicus — მეგრული მორიელი - URL: https://reptiles.ge/morieli/megruli-morieli - EN: https://reptiles.ge/en/scorpions/euscorpius-mingrelicus - Catalog id: euscorpius-mingrelicus - Updated: 2026-09-26T11:29:06+04:00 - English name: Mingrelian scorpion - Risk to humans: Harmless - Family: Euscorpiidae მეგრული მორიელი (Euscorpius mingrelicus) ნამდვილი მორიელია. ის ობობასნაირთა კლასს (Arachnida) ეკუთვნის — არც მწერია და არც ობობა. ამ გვერდზე მის ძირითად სამეცნიერო სახელად Euscorpius mingrelicus გამოიყენება. 2015 წლის ნაშრომში Euscorpius mingrelicus, ვიწრო გაგებით, საქართველოსა და თურქეთს დაუკავშირეს. 2019 წელს Alpiscorpius ცალკე გვარად განიხილეს. ამიტომ ზოგ თანამედროვე ბაზაში ეს სახეობა Alpiscorpius mingrelicus-ის სახელითაც გვხვდება. სანდო მონაცემებით, საქართველოში ეს სახეობა დასავლეთ ნაწილში გვხვდება. English summary: The Mingrelian scorpion (Euscorpius mingrelicus) is a true scorpion. It belongs to the arachnid class (Arachnida) — it is neither an insect nor a spider. This page uses Euscorpius mingrelicus as its main scientific name. A 2015 paper linked Euscorpius mingrelicus, in the narrow sense, to Georgia and Turkey. In 2019, Alpiscorpius was treated as a separate genus. That is why some modern databases also list this species as Alpiscorpius mingrelicus. Reliable information places this species in western Georgia. Facts: - ჯგუფი: მორიელი; Arachnida, Scorpiones - ოჯახი: Euscorpiidae - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებულია დასავლეთ საქართველოში - ზომა: დაახლოებით 38 მმ-მდე - ჰაბიტატი: ნოტიო ტყე / მთიანი ადგილები - ადამიანის რისკი: უვნებელი; ხელში ნუ აიყვანთ - ამ გვერდზე გამოყენებული სამეცნიერო სახელია Euscorpius mingrelicus (Kessler, 1874). GBIF/Catalogue of Life ამავე ტაქსონს Alpiscorpius mingrelicus-ის კომბინაციით აჩვენებს. - მნიშვნელოვანი სინონიმი და ალტერნატიული კომბინაციებია Scorpio mingrelicus Kessler, 1874 და Alpiscorpius mingrelicus (Kessler, 1874). ძველი და ახალი წყაროები ორივე გვარის სახელით უნდა შემოწმდეს. - 2015 წლის რევიზიამ Euscorpius mingrelicus sensu stricto საქართველოსა და თურქეთს დაუკავშირა და რამდენიმე ძველი ქვესახეობა ცალკე სახეობად აიყვანა. 2019 წლის ნაშრომმა Alpiscorpius ცალკე გვარად განიხილა. - ქართულად ამ გვერდზე გამოყენებულია სახელი მეგრული მორიელი. რუსულ კატალოგურ სახელად GBIF/Catalogue of Life-ში მოცემულია „Мингрельский скорпион“; ინგლისური სტანდარტული საერთო სახელი ფართოდ დადასტურებული არ არის. Identification: პატარა, მუქი ფერის მორიელია. აქვს ორი მარწუხი და ნაწილებად დაყოფილი კუდი, რომლის ბოლოშიც ნესტარია. Euscorpius/Alpiscorpius-ის ჯგუფის სახეობების ერთმანეთისგან გარჩევა ხშირად რთულია. FAQ: - Q: მეგრული მორიელი საქართველოში გვხვდება? A: დიახ. 2015 წლის მონაცემებით, Euscorpius mingrelicus sensu stricto საქართველოში გვხვდება. მას დასავლეთ საქართველოს უკავშირებენ. რუკაზე მონიშნულია აჭარა, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, გურია და იმერეთი. - Q: ეს მორიელია, ობობა თუ მწერი? A: მეგრული მორიელი, სხვა მორიელების მსგავსად, ობობასნაირებს (Arachnida) მიეკუთვნება. ამ ჯგუფში ობობებიც შედიან, თუმცა მორიელები ობობები არ არიან. მწერები კი სრულიად სხვა ჯგუფს მიეკუთვნებიან. - Q: როგორ ამოვიცნო მეგრული მორიელი? A: პატარა, მუქი ფერის მორიელია მარწუხებითა და ნესტრიანი კუდით. მხოლოდ ფერით ან ზომით მისი სახეობის ზუსტად დადგენა ხშირად შეუძლებელია. Sources: - Tropea, Yagmur & Fet 2015 — revision of the Anatolian-Caucasian Euscorpius mingrelicus complex: https://mds.marshall.edu/euscorpius/vol2015/iss203/1/ - Kovařík et al. 2019 — Alpiscorpius genus status and mingrelicus complex: https://mds.marshall.edu/euscorpius/vol2019/iss287/1/ - GBIF — Alpiscorpius mingrelicus taxon record: https://www.gbif.org/species/10812508 - The Scorpion Files — Euscorpius mingrelicus species account: https://www.ntnu.no/ub/scorpion-files/e_mingrelicus.php - The Scorpion Files Newsblog — 2015 revision summary: https://scorpion-files.blogspot.com/2015/07/a-revision-of-anatolian-caucasian.html ### Mesobuthus eupeus — ჭრელი მორიელი - URL: https://reptiles.ge/morieli/chreli-morieli - EN: https://reptiles.ge/en/scorpions/mesobuthus-eupeus - Catalog id: mesobuthus-eupeus - Updated: 2026-09-27T23:18:09+04:00 - English name: Mottled scorpion - Risk to humans: Moderate - Family: Buthidae ჭრელი მორიელი (Mesobuthus eupeus) Buthidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. 2022 წელს სახეობა ხელახლა შეისწავლეს და მისი გავრცელება კავკასიის რეგიონით შემოსაზღვრეს. თავდაპირველი ნიმუში დაკარგულია, ამიტომ მის ნაცვლად სახეობის განსასაზღვრად თბილისში მოპოვებული მდედრი მორიელი შეარჩიეს. საქართველოში ჭრელი მორიელი გვხვდება თბილისში, კახეთში, ქვემო ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, შიდა ქართლსა და სამცხე-ჯავახეთში. მშრალ და თბილ ადგილებს არჩევს და ხშირად ქვების ქვეშ, ნაპრალებში ან სხვა დაცულ ადგილებში იმალება. English summary: The mottled scorpion (Mesobuthus eupeus) belongs to the Buthidae family. In 2022, the species was reexamined and its range was limited to the Caucasus region. The original specimen has been lost, so a female collected in Tbilisi was chosen in its place to define the species. In Georgia, the mottled scorpion is found in Tbilisi, Kakheti, Kvemo Kartli, Mtskheta-Mtianeti, Shida Kartli and Samtskhe-Javakheti. It prefers dry, warm places and often hides under stones, in crevices or in other sheltered spots. Facts: - ჯგუფი: მორიელი; Arachnida, Scorpiones - ოჯახი: Buthidae - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებულია რამდენიმე რეგიონში - ჰაბიტატი: მშრალი ღია / ქვიანი ადგილები - შხამი: აქვს - ადამიანის რისკი: საშუალო - მიღებული სახელი არის Mesobuthus eupeus (C. L. Koch, 1839). პროტონიმია Androctonus eupeus C. L. Koch, 1839; ძველ წყაროებში Buthus eupeus-იც გვხვდება. - 2022 წლის ტაქსონომიური რევიზიით Mesobuthus eupeus sensu stricto კავკასიის რეგიონით არის შეზღუდული და ქვესახეობები აღარ არის აღიარებული. - რუკაზე გავრცელება დადასტურებულად მონიშნულია თბილისში, კახეთში, ქვემო ქართლში, მცხეთა — მთიანეთში, შიდა ქართლსა და სამცხე — ჯავახეთში. სხვა რეგიონების ცალკეული საველე ჩანაწერები იმავე სტატუსს არ ნიშნავს. - ქართულად გამოყენებულია სახელი ჭრელი მორიელი. ინგლისურად ხშირად წერენ mottled scorpion-ს; ძველ, ფართო გამოყენებაში ასევე გვხვდებოდა lesser Asian scorpion. Identification: ზრდასრული მორიელის მთლიანი სიგრძე დაახლოებით 4–6 სმ-ია. მოყვითალო-მოყავისფრო მორიელს ორი მარწუხი აქვს. მისი კუდი რამდენიმე ნაწილისგან შედგება და ბოლოში შხამიანი ნესტარი აქვს. FAQ: - Q: ჭრელი მორიელი საქართველოში გვხვდება? A: Mesobuthus eupeus-ის არსებობა საქართველოში დადასტურებულია. რუკაზე მისი არსებობის დადასტურებულ ადგილებად მონიშნულია თბილისი, კახეთი, ქვემო ქართლი, მცხეთა-მთიანეთი, შიდა ქართლი და სამცხე-ჯავახეთი. - Q: ეს მორიელია, ობობა თუ მწერი? A: ჭრელი მორიელი ობობასნაირია (Arachnida). ობობებიც ამ ჯგუფში შედიან, თუმცა მორიელები ობობები არ არიან. მწერები კი სულ სხვა ჯგუფს მიეკუთვნებიან. - Q: რამდენად საშიშია ადამიანისთვის? A: მორიელის ჩხვლეტა შეიძლება მტკივნეული იყოს. ზოგჯერ ჩივილები ჩხვლეტის ადგილის გარეთაც ვლინდება. მორიელს ხელით ნუ შეეხებით და ხელში ნუ აიყვანთ. თუ ტკივილი ძლიერია ან მორიელმა ბავშვს უჩხვლიტა, დროულად მიმართეთ ექიმს. Sources: - Fet et al. 2018 — revision of the Mesobuthus caucasicus complex (now Olivierus caucasicus): https://doi.org/10.18590/euscorpius.2018.vol2018.iss255.1 - Simone & van der Meijden 2021 — scorpion prey capture and sting use: https://doi.org/10.1590/1678-9199-JVATITD-2021-0002 - Mirshamsi et al. 2011 — history/checklist of scorpion fauna: https://pbiosci.ut.ac.ir/article_24286_a9ae05ef6695b84add07582d03f9f7d1.pdf - Kovařík et al. 2022 — A revision of the genus Mesobuthus: https://mds.marshall.edu/euscorpius/vol2022/iss348/1/ - Kovařík 2019 — taxonomic reassessment of Mesobuthus and Olivierus: https://mds.marshall.edu/euscorpius/vol2019/iss288/1/ - MCZbase — Mesobuthus eupeus specimen MCZ:IZ:17313: https://mczbase.mcz.harvard.edu/guid/MCZ:IZ:17313 ### Olivierus caucasicus — კავკასიური მორიელი - URL: https://reptiles.ge/morieli/kavkasiuri-morieli - EN: https://reptiles.ge/en/scorpions/olivierus-caucasicus - Catalog id: olivierus-caucasicus - Updated: 2026-09-26T11:44:31+04:00 - English name: Caucasian scorpion - Risk to humans: Moderate - Family: Buthidae კავკასიური მორიელი Buthidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. ეს სახეობა პირველად საქართველოში ნაპოვნი მორიელის მიხედვით აღწერეს. აღმოჩენის ადგილად წყაროებში Tiflis, დღევანდელი თბილისი, არის მითითებული. დღეს მისი სამეცნიერო სახელია Olivierus caucasicus. ძველ სამეცნიერო ნაშრომებში ის ხშირად Mesobuthus caucasicus-ისა და სხვა ძველი სახელებით გვხვდება. 2018 წელს კავკასიაში მცხოვრები მორიელები იმ ფართო ჯგუფისგან გამოყვეს, რომელშიც მანამდე ცენტრალური აზიის მორიელებთან ერთად იყვნენ გაერთიანებული. English summary: The Caucasian scorpion belongs to the Buthidae family. The species was first described from a scorpion found in Georgia. Sources give the place where it was found as Tiflis, now Tbilisi. Its accepted scientific name today is Olivierus caucasicus. In older scientific works, it often appears as Mesobuthus caucasicus or under other former names. In 2018, scorpions living in the Caucasus were separated from the broader group in which they had previously been placed alongside scorpions from Central Asia. Facts: - ჯგუფი: მორიელი; Arachnida, Scorpiones - ოჯახი: Buthidae - სტატუსი საქართველოში: დადასტურებულია თბილისის ტიპური ლოკალობით - ზომა: მამრები დაახლოებით 50-55 მმ; მდედრები 58-75 მმ - შხამი: აქვს - ადამიანის რისკი: საშუალო - მიღებული სამეცნიერო სახელია Olivierus caucasicus (Nordmann, 1840). პროტონიმია Androctonus caucasicus Nordmann, 1840. - 2018 წლის რევიზიაში Mesobuthus caucasicus sensu stricto კავკასიასთან არის შეზღუდული; ცენტრალური აზიის ბევრი ძველი ჩანაწერი სხვა ტაქსონებად არის გადაწყობილი. - ტიპური ლოკალობა არის საქართველო, Tiflis, ანუ დღევანდელი თბილისი. ამ გვერდის რეგიონული რუკაც მხოლოდ ამ დადასტურებულ ადმინისტრაციულ ერთეულს იყენებს. - გლობალური გავრცელების ჩარჩოში წყაროები ასახელებენ სომხეთს, აზერბაიჯანს, საქართველოს, ირანს, ჩრდილოეთ კავკასიას რუსეთში, თურქეთს და კითხვის ნიშნით უკრაინას. Identification: საშუალო ან შედარებით დიდი ზომის მოყვითალო-მოყავისფრო მორიელია, რომელიც Buthidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. აქვს ორი მარწუხი და რამდენიმე ნაწილისგან შემდგარი კუდი, რომლის ბოლოშიც ნესტარია. FAQ: - Q: კავკასიური მორიელი საქართველოში გვხვდება? A: დიახ. კავკასიური მორიელის არსებობა საქართველოში დადასტურებულია. მისი სამეცნიერო აღწერისთვის გამოყენებული ნიმუში თბილისიდანაა. - Q: რატომ წერია ზოგ წყაროში Mesobuthus caucasicus? A: Mesobuthus caucasicus ამ სახეობის ძველი ან კლასიფიკაციის შუალედურ ეტაპზე გამოყენებული სამეცნიერო სახელია. - Q: როგორ განვასხვაო ჭრელი მორიელისგან? A: მხოლოდ ფერით სახეობას ზუსტად ვერ დაადგენთ. მნიშვნელოვანია სხეულის ზომა, რამდენად დიდი აქვს კუდი და მარწუხები სხეულთან შედარებით, სად აქვს მუქი შეფერილობა და სად იპოვეს. Sources: - Fet et al. 2018 — revision of the Mesobuthus caucasicus complex: https://www.biotaxa.org/Euscorpius/article/view/63263 - Kovařík 2019 — taxonomic reassessment of Lychas, Mesobuthus and Olivierus: https://mds.marshall.edu/euscorpius/vol2019/iss288/1/ - GBIF — Olivierus caucasicus taxon record: https://www.gbif.org/species/6893406 ## Insects ### Blatta orientalis — შავი ტარაკანა - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/shavi-tarakana - EN: https://reptiles.ge/en/insects/blatta-orientalis - Catalog id: blatta-orientalis - Updated: 2026-10-12T17:44:25+04:00 - English name: Oriental cockroach - Family: Blattidae შავი ტარაკანა (Blatta orientalis) მწერია ტარაკნების რიგიდან (Blattodea) და Blattidae-ს ოჯახიდან. ზრდასრული დაახლოებით 22–27 მმ სიგრძისაა. ზოგი მუქი ყავისფერია, ზოგი კი თითქმის შავი. მამრს მოკლე ფრთები აქვს, მდედრს კი მხოლოდ პატარა, განუვითარებელი ფრთები. ფრენა არც მამრს შეუძლია და არც მდედრს. ძველ წყაროებში ეს სახეობა შეიძლება Periplaneta orientalis-ის სახელით შეგხვდეთ; დღეს მიღებული სამეცნიერო სახელია Blatta orientalis. შავი ტარაკანა საქართველოში დაფიქსირებულია. English summary: The Oriental cockroach (Blatta orientalis) is an insect in the cockroach order (Blattodea) and the Blattidae family. Adults are about 22–27 mm long. Some are dark brown, others almost black. Males have short wings, while females have only small, undeveloped wings. Neither males nor females can fly. Older sources may also call it Periplaneta orientalis; its currently accepted scientific name is Blatta orientalis. The Oriental cockroach has been recorded in Georgia. Facts: - ჯგუფი: მწერი · ტარაკანი · Blattidae - საქართველო: 75 ჩანაწერი და 5 ფოტო; 4 რეგიონი საკმარისი ჩანაწერით - ზრდასრულის ზომა: დაახლოებით 22–27 მმ - ამოცნობა: მუქი სხეული; მამრს მოკლე ფრთები, მდედრს ფრთის ჩანასახები - სად ვეძებოთ: გრილი და ნოტიო სამალავები, ხშირად შენობებთან - სახლში რისკი: ალერგენები და საკვების დაბინძურება Identification: ზრდასრულ შავ ტარაკანას გაბრტყელებული, პრიალა, მუქი ყავისფერი ან თითქმის შავი სხეული და გრძელი ულვაშები აქვს. მამრსა და მდედრს ფრთები სხვადასხვა სიგრძის აქვთ, ამიტომ ამოცნობისას ფრთებსაც დააკვირდით. FAQ: - Q: გვხვდება შავი ტარაკანა საქართველოში? A: დიახ. ეს სახეობა საქართველოში აღრიცხულია. ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონიდან საჯაროდ გამოქვეყნებულია მასზე დაკვირვებები და ფოტოები, რომლებზეც გადაღების ადგილია მითითებული. - Q: სად არის ის დაფიქსირებული? A: რუკის ცხრილის მიხედვით, შავი ტარაკანა დაფიქსირებულია თბილისში, კახეთში, აფხაზეთსა და აჭარაში. - Q: როგორ განვასხვაო წითური ტარაკანასგან? A: შავი ტარაკანა, როგორც წესი, უფრო დიდი და ძალიან მუქია. მის მამრს მოკლე ფრთები აქვს, მდედრს კი მხოლოდ ძალიან მოკლე, განუვითარებელი ფრთები. წითური ტარაკანა უფრო პატარა და მოყავისფროა. Sources: - Cockroach Species File — Blatta orientalis-ის მიღებული სახელი და სინონიმები: https://cockroach.speciesfile.org/otus/863008 - GBIF / Catalogue of Life — Blatta orientalis და Periplaneta orientalis: https://www.gbif.org/taxon/M39Q - EPPO Global Database — Blatta orientalis-ის სხვადასხვა ენის სახელები: https://gd.eppo.int/taxon/BLATOR - ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი — საქართველოს ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზა, Blatta orientalis: https://biodiversity.iliauni.edu.ge/ka/species/18823 - საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა — სავეტერინარო პარაზიტოლოგიის ტერმინთა ლექსიკონი: https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%A2%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98 - iNaturalist — Blatta orientalis, თბილისი, 30 ივნისი 2021: https://www.inaturalist.org/observations/102076261 ### Cimex lectularius — საწოლის ბაღლინჯო - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/satsolis-baghlinjo - EN: https://reptiles.ge/en/insects/cimex-lectularius - Catalog id: cimex-lectularius - Updated: 2026-09-26T19:37:04+04:00 - English name: Common bed bug - Family: Cimicidae საწოლის ბაღლინჯო, რომელსაც ლოგინის ბაღლინჯოსაც უწოდებენ, Cimicidae-ს ოჯახის მწერია და სისხლით იკვებება. ზრდასრული ბაღლინჯო დაახლოებით 5–7 მმ სიგრძისაა. მას ფრთები არ აქვს, კვებამდე კი სხეული ბრტყელი და ოვალური აქვს. მისმა ნაკბენმა შეიძლება ქავილი გამოიწვიოს, თუმცა ამჟამად არსებული მტკიცებულებებით, ის ადამიანისთვის დაავადებების ეფექტურ გადამტანად არ ითვლება. საქართველოში მისი არსებობა დადასტურებულია. English summary: The bed bug, also called the common bed bug, is a blood-feeding insect in the Cimicidae family. An adult is about 5–7 mm long. It has no wings, and its body is flat and oval before feeding. Its bite may cause itching, but current evidence does not indicate that it effectively transmits diseases to humans. Its presence in Georgia has been confirmed. A 2023 paper describes specimens collected on 30 May 2022 from the Gremi church in Kvareli Municipality and a church near the village of Pichkhovani. Facts: - ჯგუფი: მწერი · Cimicidae - სტატუსი საქართველოში: 2022 წლის ნიმუშები გრემსა და ფიჩხოვანთან - ზრდასრულის ზომა: დაახლოებით 5–7 მმ - სად ვეძებოთ: ძილის ადგილის ახლო ნაპრალებში - ძირითადი ნიშანი: ბრტყელი, ოვალური, უფრთო სხეული - ნაკბენის შედეგი: ქავილი Identification: ზრდასრულ მწერს ექვსი ფეხი, ორი ულვაში და მოყავისფრო მუცელი აქვს, რომელიც მკაფიოდ იყოფა ნაწილებად. კვებამდე მისი სხეული ზემოდან ქვემოთ გაბრტყელებულია, სისხლით კვების შემდეგ კი იბერება და მუქდება. FAQ: - Q: არის საწოლის ბაღლინჯო საქართველოში? A: დიახ. 2023 წლის სამეცნიერო ნაშრომში აღწერილია ნიმუშები, რომლებიც 2022 წელს გრემსა და სოფელ ფიჩხოვანთან შეაგროვეს. ორივე შემთხვევაში ნიმუშები ღამურების კოლონიების ახლოს შეაგროვეს. - Q: რა ზომისაა ზრდასრული საწოლის ბაღლინჯო? A: დაახლოებით 5–7 მმ სიგრძისაა. კვებამდე ბრტყელი და ოვალურია. - Q: როგორ დავადასტურო, რომ საწოლში ბაღლინჯოა? A: საწოლისა და ლეიბის ნაპრალებში მოძებნეთ მწერები, კვერცხები, გამოცვლილი კანი და მუქი ლაქები. მხოლოდ ნაკბენი ამის დასადასტურებლად საკმარისი არ არის. Sources: - Ghazarayan et al. 2023 — საქართველოში ღამურებთან დაკავშირებული Cimex lectularius-ის ჩანაწერები: https://doi.org/10.3897/caucasiana.2.e104244 - GBIF / Catalogue of Life — Cimex lectularius-ის მიღებული სახელი და სინონიმი: https://www.gbif.org/species/2021062 - CDC DPDx — Bed Bugs, ტაქსონომია და სამედიცინო მნიშვნელობა: https://www.cdc.gov/dpdx/bedbugs/ - US EPA — Bed Bugs Appearance and Life Cycle: https://www.epa.gov/bedbugs/bed-bugs-appearance-and-life-cycle - US EPA — How to Find Bed Bugs: https://www.epa.gov/bedbugs/how-find-bed-bugs - CDC — About Bed Bugs: https://www.cdc.gov/bed-bugs/about/index.html ### Halyomorpha halys — აზიური ფაროსანა - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/aziuri-farosana - EN: https://reptiles.ge/en/insects/halyomorpha-halys - Catalog id: halyomorpha-halys - Updated: 2026-09-26T19:57:40+04:00 - English name: Brown marmorated stink bug - Family: Pentatomidae აზიური ფაროსანა (Halyomorpha halys) მწერია. ქართულ ოფიციალურ წყაროებში მას აზიურ ბაღლინჯოსაც უწოდებენ, ინგლისურად კი — brown marmorated stink bug-ს. [Georgian Biodiversity Database](https://biodiversity.iliauni.edu.ge/ka/species/14072) მას საქართველოში შემოტანილ სახეობად ასახელებს. საქართველოში ის ადგილობრივი სახეობა არ არის. საქართველოში პირველად 2016 წელს ხობის მუნიციპალიტეტსა და ბიჭვინთაში დაფიქსირდა. აქ დღესაც გვხვდება, თუმცა მისი გავრცელება შეზღუდულადაა შეფასებული. English summary: The brown marmorated stink bug (Halyomorpha halys) is an insect. In official Georgian sources, it is also called the Asian stink bug. The [Georgian Biodiversity Database](https://biodiversity.iliauni.edu.ge/en/species/14072) lists it as a species introduced to Georgia. It is not native to Georgia. It was first recorded in Georgia in 2016, in Khobi Municipality and Pitsunda. It is still present, but its distribution is assessed as restricted. Its spread damaged the hazelnut crop in 2016. Facts: - ჯგუფი: მწერი - სტატუსი საქართველოში: ინვაზიური მავნებელი; დადასტურებულია - ზომა: 12-17 მმ - ამოცნობა: მარმარილოსებრი ფარი და თეთრზოლიანი ულვაშები - მთავარი რისკი: კულტურების დაზიანება და შენობებში შემოსვლა - ოჯახი: Pentatomidae - ტაქსონომია: Animalia; Arthropoda; Hexapoda; Insecta; Hemiptera; Heteroptera; Pentatomidae; Halyomorpha; Halyomorpha halys (Stål, 1855). - მნიშვნელოვანი სინონიმებია Pentatoma halys, Halyomorpha mista, Halyomorpha brevis, Halyomorpha remota, Poecilometis mistus, Dalpada brevis და Dalpada remota. თანამედროვე გამოყენებაში მიღებული სახელია Halyomorpha halys. - ქართული სახელები ოფიციალურ წყაროებში: აზიური ფაროსანა და აზიური ბაღლინჯო. ინგლისურად: brown marmorated stink bug; რუსულად: коричнево-мраморный клоп. - საქართველოში პირველი დადასტურებული ჩანაწერები 2016 წელს ხობის მუნიციპალიტეტსა და ბიჭვინთას უკავშირდება. საქართველოში სახეობის სტატუსია Present, restricted distribution: ქვეყანაში გვხვდება, მაგრამ შეზღუდული გავრცელებით. Identification: ეს ფარივით ბრტყელი, მურა ფერის, მარმარილოსავით აჭრელებული ბაღლინჯოა. მისი ამოცნობა შეიძლება ულვაშებზე თეთრი ზოლებით, მუცლის გვერდებზე მონაცვლე ღია და მუქი ლაქებით ან ზოლებით და ფართო, მოზაიკასავით აჭრელებული სხეულით. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა აზიური ფაროსანა საქართველოში? A: დიახ. საქართველოში ეს მავნებელი დადასტურებულია. მის შესახებ პირველი ცნობები 2016 წლით თარიღდება და ხობის მუნიციპალიტეტსა და ბიჭვინთას ეხება. 2017 წლის ბოლოს ის აღმოსავლეთ საქართველოშიც გამოჩნდა. - Q: სად არის საქართველოში დაფიქსირებული? A: ამ გვერდის რუკაზე აზიური ფაროსანას შესახებ ჩანაწერები საქართველოს 12-ვე რეგიონიდანაა. ჩანაწერების რაოდენობის მიხედვით, რუკაზე 8 რეგიონია მონიშნული, დანარჩენ 4-ში კი ჩანაწერები ცოტაა. - Q: როგორ ამოვიცნო აზიური ფაროსანა? A: დააკვირდით 12-17 მმ ზომის, ფარის ფორმის სხეულს, ყავისფერ, მარმარილოს მსგავს ნახატს, ულვაშებზე თეთრ ზოლებს და მუცლის გვერდებზე მონაცვლე ღია და მუქ ლაქებს. მხოლოდ ყავისფერი შეფერილობა მის ამოსაცნობად საკმარისი არ არის. Sources: - Japoshvili et al. 2022 — Surveys for Halyomorpha halys in Georgia: https://doi.org/10.1007/s12600-021-00949-1 - EPPO Global Database — Halyomorpha halys (HALYHA): https://gd.eppo.int/taxon/HALYHA - EPPO Global Database — Distribution details in Georgia: https://gd.eppo.int/taxon/HALYHA/distribution/GE - სურსათის ეროვნული სააგენტო — აზიური ფაროსანა: https://nfa.gov.ge/Ge/Page/Brown%20Marmorated%20Stink%20Bug%20(BMSB) - სურსათის ეროვნული სააგენტო 2026 — აზიური ფაროსანას საწინააღმდეგო ღონისძიებების I ეტაპი: https://nfa.gov.ge/Ge/News/Details/1754 - NCDC Georgia — აზიური ფაროსანა და რეკომენდაციები შენობების დასაცავად: https://test.ncdc.ge/pages/user/LetterContent.aspx?ID=6f8dffa7-e31f-4b8f-b7f6-f188c761e44b ### Mantis religiosa — ჩოქელა - URL: https://reptiles.ge/mtserebi/chokela - EN: https://reptiles.ge/en/insects/mantis-religiosa - Catalog id: mantis-religiosa - Updated: 2026-09-26T04:07:31+04:00 - English name: European mantis - Family: Mantidae ჩოქელა (Mantis religiosa) მწერია და არა ქვეწარმავალი. საქართველოში ჩოქელას არსებობა დადასტურებულია. IUCN-ის მიხედვით, საქართველო მისი ბუნებრივი გავრცელების ერთ-ერთი ადგილია. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიომრავალფეროვნების ბაზაშიც ის საქართველოს სახეობადაა მითითებული. ამ გვერდზე მოცემული დაკვირვებების მიხედვით, ჩოქელა ნახეს კახეთში, ქვემო ქართლში, თბილისში, მცხეთა-მთიანეთში, შიდა ქართლში, სამცხე-ჯავახეთში, აჭარაში, იმერეთსა და აფხაზეთში. English summary: The praying mantis (Mantis religiosa) is an insect, not a reptile. Its presence in Georgia has been confirmed. According to the IUCN, Georgia is part of its natural range. Ilia State University’s biodiversity database also lists it as a species found in Georgia. Observations recorded on this page report praying mantises in Kakheti, Kvemo Kartli, Tbilisi, Mtskheta-Mtianeti, Shida Kartli, Samtskhe-Javakheti, Adjara, Imereti and Abkhazia. Facts: - ჯგუფი: მწერი - სტატუსი საქართველოში: დაფიქსირებულია 9 რეგიონში - ზომა: დიდი; დაახლოებით 6–10.5 სმ - ჰაბიტატი: მზიანი ბალახი / ბუჩქნარი / ბაღი - ოჯახი: Mantidae - ადამიანისთვის რისკი: შხამიანი არ არის - ტაქსონომია: Animalia; Arthropoda; Insecta; Mantodea; Mantidae; Mantis; Mantis religiosa (Linnaeus, 1758). GBIF სახელს მიღებულ სტატუსად აჩვენებს. - ძველი სახელებიდან მნიშვნელოვანია Gryllus religiosus Linnaeus, 1758, რომელიც GBIF-ში ბაზიონიმად არის მითითებული. - ქართული სახელი ამ გვერდზე: ჩოქელა. ინგლისურად ხშირად European mantis, praying mantis ან European praying mantis ეწოდება. - საქართველოსთვის მტკიცებულება მოიცავს როგორც ქვეყნის დონეს, ისე რეგიონის-დონის საველე ჩანაწერებს: IUCN საქართველოს ასახელებს მშობლიური გავრცელების ქვეყნებში, ილიას ბიომრავალფეროვნების ბაზა სახეობას საქართველოს ჩანაწერად უთითებს, ხოლო ამ გვერდის რუკა აჩვენებს 9 რეგიონს. Identification: დიდი მწერია, რომელსაც გრძელი სხეული, მოძრავი სამკუთხა თავი და დიდი თვალები აქვს. წინა ფეხებით ნადავლს იჭერს. შეიძლება იყოს მწვანე, მოყავისფრო ან ჩალისფერი, ამიტომ ამოსაცნობად მხოლოდ ფერს ნუ დაეყრდნობით. FAQ: - Q: გვხვდება თუ არა ჩოქელა საქართველოში? A: დიახ, დადასტურებულია, რომ Mantis religiosa საქართველოში გვხვდება. IUCN-ის მიხედვით, ეს სახეობა საქართველოშიც ბუნებრივად გვხვდება. - Q: სად შეიძლება ვნახო საქართველოში? A: ამ გვერდზე მოცემული ჩანაწერების მიხედვით, ჩოქელა ბუნებაში უნახავთ კახეთში, ქვემო ქართლში, თბილისში, მცხეთა-მთიანეთში, შიდა ქართლში, სამცხე-ჯავახეთში, აჭარაში, იმერეთსა და აფხაზეთში. - Q: როგორ ამოვიცნო ჩოქელა? A: დააკვირდით მოძრავ, სამკუთხა თავს, დიდ თვალებს, მოგრძო სხეულსა და წინა ფეხებს, რომლებითაც ნადავლს იჭერს. დაკეცილი წინა ფეხები „ლოცვის“ პოზას ჰგავს. Sources: - IUCN Red List — Battiston 2016, Mantis religiosa: https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T44793247A44798476.en - GBIF — Mantis religiosa (Linné, 1758): https://www.gbif.org/species/6258028 - Georgian Biodiversity Database — Mantis religiosa: https://biodiversity.iliauni.edu.ge/en/species/2227 - Battiston & Massa 2008 — The Mantids of Caucasus: https://www.researchgate.net/publication/233852080_The_Mantids_of_Caucasus ## Authority - Tarkhnishvili et al. 2026: https://doi.org/10.3897/caucasiana.5.e189214 - Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021: https://doi.org/10.1080/09397140.2021.1957208 - About / methods: https://reptiles.ge/about